Güneydoğu Anadolu bölgesinde yetişen ve endemik bir tür olan Hypericum spectabile'nin in vitro mikroçoğaltım yollarının araştırılması

Bu çalışmada, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde endemik bir tür olarak yetişen Hypericum spectabile tohumlarından itibaren in vitro koşullarda mikroçoğaltım için bir metod geliştirmek temel hedef olarak amaçlanmıştır.Araştırmanın birinci aşamasında; başlangıç materyali olarak kullanılan Hypericum spectabile tohumları sırasıyla % 70'lik etil alkol içerisinde 30 sn, %.5'lik NaOCI solusyonunda 10 dk bekletilerek sterilizasyon işlemi yapılmıştır. Steril tohumlar, bitki büyüme düzenleyicisi (BBD) içermeyen Murashige ve Skoog (MS) besi ortamlarında kültüre alınarak çimlendirilmiştir.İkinci aşamada; birer sitokinin olan benzilaminopurin (BAP) ve Kinetin (Kin)'in farklı konsantrasyonlarını (0.25, 0.5, 1.0, 1.5, 2.0, 2.5 mg/l) içeren MS besi ortamlarının etkisi ayrı ayrı test edilmiştir. Sürgün proliferasyonu için test edilen BAP konsantrasyonları arasında 0.25 mg/l içeren besi ortamının (eksplant başına 49.80 sürgün) ideal olduğu tespit edilmiştir.Kinetin konsantrasyonları karşılaştırıldığında ise 0.5 mg/l Kin (eksplant başına 27.33 sürgün) ile desteklenmiş MS besi ortamından en fazla sürgün elde edilmiştir. Bu oranda fazla miktarda sürgün elde edilmesine rağmen sürgün gelişiminin iyi olmadığı görülmüştür.Ayrıca sürgün sayılarını artırmak ve geliştirmek amacıyla oksin ve sitokinin kombine etkilerini araştırmak için 9 farklı besi ortamı hazırlanmıştır. Önceki deneylerde elde edilen veriler doğrultusunda, kültür besi ortamına BAP (0.25 mg/l) ve Kin (1.5 mg/l) ile birlikte ?- naftalenasetik asit (NAA), indolasetik asit (IAA) gibi oksinlerin farklı oranlarınının (0.25, 0.5,1.0, 2.0 mg/l) etkileri ayrı ayrı araştırılmıştır. Test edilen hormon kombinasyonları karşılaştırıldığında sürgün sayısında önemli bir artışın olmadığı belirlenmiştir.Çalışmanın üçüncü aşamasında; kallus başlatma çalışmaları için yaprak ve kök eksplantları, BAP (0.5, 1.0, 1.5 mg/l) ve 2,4- diklorofenoksiasetik asit (2,4-D) (0.5, 1.0, 2.0 mg/l) kombinasyonlarından oluşan besi ortamlarında kültüre alınmıştır. Yaprak ekspantları için 1.0 mg/l BAP + 2.0 mg/l 2.4-D, kök eksplantları için ise 1.5 mg/l BAP + 0.5 mg/l 2,4-D ile desteklenmiş besi ortamlarının optimum oranlar olduğu belirlenmiştir.Kallustan sürgün rejenerasyonunu sağlamak için, kalluslar 0.25, 0.5, 1.0, 1.5 mg/l BAP ilave edilmiş besi ortamlarına aktarılmıştır. En fazla sürgün sayısı 1.5 mg/l BAP'lı besi ortamında (eksplant başına 25.15 sürgün) elde edilmesine rağmen sürgünlerin morfolojik gelişiminin iyi olmadığı, oysa 0.5 mg/l BAP'lı besi ortamında (eksplant başına 22.75 sürgün) gelişen sürgünlerin daha canlı ve sağlıklı olduğu gözlenmiştir.Çalışmanın dördüncü aşamasında ise; sürgünlerin köklendirilmesi için NAA ve IAA'nın dört farklı konsantrasyonu (0.25, 0.5, 1.0, 2.0 mg/l) ile birlikte MS besi ortamı kuvvetinin (1/1 MS, ½ MS) etkisi araştırılmıştır. Sürgünlerin köklendirilmesi için en iyi sonuç 0.25 mg/l IAA'lı 1/1 MS besi ortamından alınmıştır.Elde edilen köklü fideciklerin toprağa adaptasyonu, aklimatizasyon çalışmaları ile başarılı bir şekilde sağlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Hypericum spectabile, mikropropagasyon, kallus, BBD