
1,484
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Türkiye'de konakları saptanmış Braconidae (Hymenoptera) türleri
Bu çalışma, Türkiye'de saptanmış olan Braconidae (Hymenoptera) türlerini, saptanan şehirleri, bu parazitoidlerin varsa konaklarını, konakların beslendikleri bitkileri veya parazitoidin bulunduğu habitat bilgisini içeren bir çalışmadır. 1940-2023 yılları arasında Türkiye'de Braconidae (Hymenoptera) familyasına ait türleri içeren 235 literatür tespit edilmiş ve incelenmiştir. İncelenen literatürler, parazitoid – konak – bitki ilişkilerini içeren taksonomik, faunistik ve bitki koruma alanlarını kapsamaktadır. Çalışmada Türkiye'de konakları bilinen Braconidae tür sayısının 246 olduğu ortaya çıkarılmıştır. Bu çalışmanın Türkiye'de saptanmış Braconidae familyası türleri açısından bir rehber niteliği taşıması amaçlanmıştır.
Trakya'da yayılış gösteren bazı Trifolium L. Sect. Chronomesium (Fabaceae) taksonlarının morfolojik özellikleri ve DNA sekans yöntemiyle moleküler filogenetik özelliklerinin belirlenmesi
Bu çalışmada Trakya Bölgesinde yetişen Fabaceae familyasından ait Trifolium L. cinsinin Chronosemium seksiyonuna ait 6 taksonun (T. campestre subsp. campestre var. campestre, T. dubium, T. grandiflorum, T. mesogitanum, T. patens ve T. sebastiani) morfolojik ve moleküler filogenetik özellikleri ITS ve matK bölgeleri sekanslanarak ortaya konulmuştur. Araziden toplanan canlı bitki örneklerinin yapraklarından DNA'ları izole edilerek, ITS ve matK bölgeleri önceden belirlenen primerler kullanılarak çoğaltılmıştır. Çoğaltılan bölgelerin DNA sekansı yapılmış, elde edilen veriler MEGA X ile çalışılarak bu türlerin filogenetik ilişkileri ortaya konulmuştur. Bu doğrultuda matK ile ITS bölgelerine ait sekans verileri kullanılarak NJ, ML ve UPGMA metodları kullanılarak filogenetik ağaçlar oluşturulmuştur. Sonuç olarak türlerin ayrımında kullanılan morfolojik karakterlerin yanında moleküler sonuçlardan ITS ile oluşturulan filogenetik ağaçların matK ile oluşturulanlara göre daha iyi sonuçlandığı görülmüştür.
Embriyonel fare hücrelerinde kene tükürük bezi ekstraktının etkisi
Embriyonik kök hücreler (EKH), fare blastosist hücrelerinden 1981 yılında izole edilmesininin hemen ardından biyomedikal araştırmaların vazgeçilmez aracı haline gelmiştir. Ancak, kendini yenileme ve pluripotent özelliklerin düzenlenmesi noktasında hala bazı sorunlarla karşılaşılabilmektedir. Kene tükürük salgısının; antihemostatik, immüno-modülatör aktiviteleri olan ve çok sayıda biyoaktif molekül içerdiği gösterilmiştir. Ayrıca önceki çalışmalarda; kene tükürük salgısının, mitojenle aktive olan protein kinazlarının (MAPK) ve hücre dışı sinyal düzenlenmesinde rol oynayan hücredışı sinyal düzenleyici kinaz (ERK1/2) yolaklarının aktivasyonu üzerindeki olumsuz etkileri de görülmüştür. Bu yolakların fEKH'lerin kendi kendini yenileme yeteneğine negatif etki ettiklerine dair kanıtlar vardır. Bu çalışmada, kene tükürük salgısının geleneksel fEKH kültür sistemi üzerine etkisini incelenmiştir. Bu amaçla; 3 farklı kene türünden (Dermacentor marginatus, Rhipicephalus bursa ve Hyalomma marginatum) elde edilen, farklı konsantrasyonlardaki kene tükürük bezi ekstraktı, fEKH kültürüne uygulanmıştır. Bu denenemelerde, daha önce CB6F1/J (Balb/c x C57BL/6J) ırkı deney farelerinden elde edilen blastosistlerden izole edilen fEKH'ler kullanılmıştır. Ekstraktların toksik dozunun incelenmesi için, 6 farklı konsantrasyonuna (0.2 µg/ml, 2 µg/ml, 20 µg/ml, 40 µg/ml, 80 µg/ml, 160 µg/ml) sahip olacak şekilde ayarlanmış kök hücre besiyerleri (Knock Out-DMEM+15% Knock Out-Serum) ile fEKH' ler 37 °C sıcaklıkta ve % 5 CO2'li ortamda inkübe edilmiştir. İnkubasyonun 7. gününde Cell Titer Glu (CTG) testi ile hücrelerdeki canlılık durumu tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar; 80 µg/ml derişimde D. marginatus tükürük bezi ekstraktı destekli kültürün, fEKH'lerin çoğalma oranını olumlu yönde etkilediğini göstermiştir. Bu etkinin kanıtlanması ve hangi faktörler ya da proteinlerin fEKH proliferasyonuna etki ettiğinin anlaşılması için tamamlayıcı denemelere gereksinim duyulduğu anlaşılmıştır.
Culex pipiens (Diptera: Culicidae) türü sivrisineklerin larvalarında tür içi kalabalık etkisinin araştırılması
Bu çalışma da, deneme alanında doğal olarak da yaygın görülen, birimimize ait Culex pipiens pipiens kolonisine ait sivrisinekler kullanılmıştır. Koloni bakımı, üniversitemiz yerleşkesi dahilinde yer alan sera ve tarımsal araştırma alanları bölgesinde, ağaçlıklı bir bölgede bulunan, artropod araştırma ünitelerinde gerçekleştirilmiştir. Koloni bakımı yarı doğal bir simulasyon şeklinde hazırlanmış bu sistemde yapılmıştır. Koloniye ait ergin sivrisineklerin beslenmesi amacıyla evcil tavuk (Gallaus gallus domesticus) kullanılmıştır. Bu tez çalışmasıyla, Cx. pipiens larvalarında tür içi kalabalık etkisi, çeşitli yönlerden incelenmiş, söz konusu etkiye yol açan yoğunluk derecesi, ilgili etkinin muhtemel nedenleri ve olası sonuçları araştırılmıştır. Deneme gruplarının oluşturulmasında, özel yumurtlama alanından toplanan yumurta paketlerinden çıkan birinci dönem larvalar kullanılmıştır. Denemeler üst çapı 8 cm, alt çapı 6 cm ve yüksekliği 8 cm olan, şeffaf cam bardak şeklindeki kaplarda gerçekleştirilmiştir. Her birine 150 ml, h:4 cm olacak şekilde su konmuştur. Çalışmada her bir grupta 6 tekrar (6 kap) olacak şekilde toplam 9 grup oluşturulmuştur. Gruplardaki kaplarda larva sayısı sırasıyla 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128 ve 256 olacak şekilde ayarlanmıştır. Her bir grup 55 x 70 cm, h:75 cm ebatlarındaki kafeslere alınmış ve takip eden gelişim süreci izlenmiştir. Sonuçta, kullanılan 3076 larvadan 338'i (%40,4) dişi, 498'i erkek (%59,6) olmak üzere toplamda 837 (%27,21) birey ergenliğe ulaşmıştır. Larva yoğunluğunun Cx. pipiens türünde gelişimi olumsuz etkilediği, gelişim sürecini uzattığı, yaygın larva ölümleriyle sonuçlandığı ve çıkan erginlerde kanat uzunluğunu azalttığı açıkça izlenmiştir. Anahtar kelimeler: Culex pipiens, larva, konteyner, kalabalık etkisi
Culex pipiens ve Anopheles maculipennis (Diptera: Culicidae) türü sivrisineklerde yumurtlama alanı tercihini etkileyen temel faktörlerin araştırılması
Sivrisineklerin yumurtalarını bıraktıkları, dolayısıyla larva ve pupa dönemlerini geçirdikleri su içeren üreme alanları, artropodun bütün yaşam evresi üzerinde etkili olan bir ortamdır. Bu ortamın özellikleri, sivrisineğin gelişim süresini, vücut büyüklüğünü, hayatta kalma yetisini, ortaya çıkan yetişkinlerin beslenme ve üreme performansını, vektörlük yeteneğini ve popülasyon yoğunluğunu doğrudan etkileyebilmektedir. İlgili nedenlerden dolayı, sivrisineklere ait üreme alanı özelliklerinin ve/veya sineğin yumurtlama noktasındaki eğilim veya tercihlerinin belirlenmesi, hem mücadelede hem de temel ekolojik çerçevenin belirlenmesinde önemlidir. Yapılan bu çalışmada, Culex pipiens ve Anopheles maculipennis türü sivrisineklerin üreme alanı tercihinde etkili olabilecek bazı parametreler araştırılmıştır. Bu noktada esasen, gebe dişilerin aynı alana yumurtlama eğilimi, tür içi ve türler arası düzlemde ele alınmıştır. Yarı doğal sera ortamında yapılan çalışmada, uygun boyutlarda tel kafeslere (100 x 200x100 cm) yerleştirilen, içerisinde yavru balık yemi ve 500 ml su (h: 4cm) bulunan CDC ovitraplar (h:15 cm; R: 11 cm) kullanılmıştır. Kafeslere doymuş dişi sivrisinekler konmuş olup, deneme süresince, kafesteki dişi sayısı en azından ovitrap sayısına denk olacak şekilde ayarlanmıştır. Denemelerde türler tek tek ve birlikte konmuşlardır. Yumurta sayıları, deneme süresince günlük olarak kaydedilmiş ve ilk pupaların görülmesiyle birlikte denemeler sonlandırılmıştır. Sonuç olarak; Cx. pipiens denemelerinde tek ovitraba en az 1 yumurta paketi, en fazla ise 12 yumurta paketi bırakılmıştır. An. maculipennis dişilerinin aynı alana yumurtlama denemesinde, dört ovitraba hiç yumurtlanmazken, tek ovitraba bırakılan en fazla yumurta sayısı 364 olmuştur. İki türün birlikte bulunduğu denemelerde ise, Cx. pipiens bütün kaplara yumurtlarken, An. maculipennis üç ovitrapta hiç yumurtlamamış, tek ovitraba ise en yüksek 495 yumurta bırakmıştır. Denemelerde, An. maculipennis yumurtalarından hiç biri ergin evresine ulaşamazken, Cx. pipiens ergin evreye başarıyla ulaşmıştır. Bu çalışma, aynı türe ait yumurta varlığının dişiyi alana yumurtlama konusunda aktive ettiğini ve bu noktada Cx. pipiens'in, An. maculipennis'e göre çok daha az seçici bir tür olduğunu göstermiştir. Anahtar kelimeler: Anopheles maculipennis, Culex pipiens, Yumurtlama alanı tercihi
Prunus spinosa L. (Rosaceae)'da bazı çimlenme karakterlerinin araştırılması ve keçilerin çimlenmedeki olası rolünün belirlenmesi
Prunus spinosa L. (çakal eriği) dâhil, bazı Prunus türlerinin sert endokarplı meyveleri vardır. Gerek bu sert endokarptan, gerekse tohum örtüsünden kaynaklanan ekzojen dormansi ve embriyodan kaynaklanan endojen dormansi nedeniyle Prunus türlerinin çimlenmelerinin uzun sürdüğü ve zor olduğu belirtilmiştir. Bu çalışmada, çakal eriğinin tohum ve endokarpı mikroskobik (stereomikroskop ve taramalı elektron mikroskobu) olarak incelenmiş, çimlenme oranı ve süresi belirlenmiş, meyvesi ile beslenen ev keçisi (Capra hircus)'nin bitkinin dağılışında ve çimlenmesindeki olası rolü araştırılmıştır. Tekirdağ il sınırları içerisindeki çeşitli noktalardan toplanmış olgun meyvelerin bir kısmı kurutulmuş, bir kısmından ise çekirdekleri çıkarılmıştır. Bu çekirdeklerin de bir kısmından tohumlar çıkarılmıştır. Meyvelerin toplandığı alan civarındaki üç köydeki ağıllardan çekirdekler toplanmış, bu çekirdeklerin de bir kısmının tohumu çıkarılmıştır. Kurutulmuş meyve, çekirdek ve tohumların büyüklük, ağırlık ve mukavemet ölçümleri yapılmış, daha sonra torf ve keçi gübresine ekilerek in vivo çimlenmek üzere kış şartlarına bırakılmıştır. Stereomikroskobik incelemelerde ağıllardan toplanan çekirdeklerin yüzeyinin doğadan toplananlara göre daha girintili çıkıntılı, açık renkte ve mat olduğu, oysa doğadan toplanan çekirdeklerde yüzeyin daha düz olduğu görülmüştür. Tohum yüzeylerinde de belirgin farklara rastlanmıştır; doğadan toplanan çekirdeklerde tohum yüzeyi sarı-turuncu renkte tohum sıvısıyla kaplıdır ve nemli görünümdedir. Ancak ağıllardan toplanan çekirdeklerden çıkarılan tohumlarda yüzey daha kuru ve mat görünümdedir. Elektron mikroskobu incelemelerinde doğadan toplanan çekirdeklerde endokarp yüzeyi daha tekdüzedir ve odunlaşmış hücreler bütündür. Ağıllardan toplanan çekirdeklerin endokarp yüzeyinde ise hücreler parçalanmış ve kırık görünümdedir. Çimlenme oranı %4.18 olup, en erken çimlenme 83. günde olmuştur. Çimlenen çekirdek ve tohumların büyüklük ve ağırlıkları ortalama değerlerin üzerindedir. Endokarpın çıkarılması çimlenme oranını arttırmıştır; çimlenme oranı çekirdeklerde %3.88'iken tohumlarda %5.42'dir. Ağıllardan toplanan çekirdekler ve tohumlarında çimlenme oranı (%6.54) doğadan toplananların (%3.27) iki katıdır. Bu, keçilerin çiğneyerek ve/veya ruminasyonla çekirdek ve tohumların çimlenmesini kolaylaştırdığını göstermektedir. Ayrıca keçiler, beslenmeleri ve/veya ruminasyon sırasında çekirdekleri tükürerek bu bitkinin dağılımına aracılık etmektedir. Anahtar kelimeler: Prunus spinosa, keçi, endozookori, çimlenme
Tekirdağ'da köpeklerde kene enfestasyonu karakteristiğinin belirlenmesi
Dünya genelinde yaygın olan köpeklerin tahmin edilen sayısı 900 milyon civarındadır ve en az 200 milyonunun sokakta yaşadığı düşünülmektedir. Türkiye'de de hem sahipli hem de sokak köpeği popülasyonunun oldukça yüksek olduğu bilinmektedir. Köpekler insanlarla birlikte yaşasa da, insanların normalde pek girmediği doğal alanlara da sıklıkla giriş çıkış yapabilmektedirler. Birçok paraziter hastalığa sıklıkla maruz kalabilen köpeklerin, en azından bazıları için, insanlara kaynaklık edebileceği bildirilmektedir. Bu noktadaki riskin kesin boyutlarıyla ortaya konabilmesi adına, köpeklerle ilgili ayrıntılı çalışmalara ihtiyaç olduğu vurgulanmaktadır. Yapılan b1u çalışmada, 2017 yılında, Tekirdağ ilinde sahipli veya sokak hayvanı olan 1605 köpek kene yönünden incelenmiştir. Yapılan incelemelerde, köpeklerin 137'sinde (%8,54) en az bir tane olmak üzere, toplam 1033 keneye rastlanmıştır. Köpeklerin 115 (%83,94)'inden 868 (%84,03) Rhipicephalus sanguineus s.l. (Latreille, 1806), 5 (%3,65)'inden 13 (%1,26) Rhipicephalus spp.nimf, 8 (%5,84)'inden 11 (%1,07) Ixodes ricinus (Linnaeus, 1758), 7 (%5,11)'sinden 8 (%0,77) Haemaphysalis parva (Neumann, 1897), 4 (%2,92)'ünden 4 (%0,39) Ixodes acuminatus Neumann, 1901, 1 (%0,73)'inden 117 (%11,33) Ixodes kaiseri Arthur, 1957 ergin ile 12 (%1,16) I. kaiseri nimf toplanmıştır. Yapılan literatür taramalarına göre, I. kaiseri, I. accuminatus ve Ha. parva Türkiye'de ilk defa, Ha. parva dünyada ilk defa köpeklerde bildirilmiştir. Ayrıca, I. kaiseri için Trakya'da ilk, Türkiye'de ikinci bildirim yapılmış olup, ilk bildirim Ankara'da tilkilerden gerçekleştirilmiştir. Anahtar kelimeler: Tekirdağ, köpek, kene, enfestasyon, mevsim
Kültürü yapılan korunga (Onobrychis mill., baklagiller) taksonları ve bazı yabani akrabalarının moleküler sitogenetik yöntemler ile karakterizasyonu
Sunulmuş olan bu tez çalışmasında kültürü yapılan Onobrychis (O. viciifolia, O. arenaria, O.transcaucasica) türleri ile bazı yabani türlerin genom yapı ve organizasyonları nispeten yeni moleküler sitogenetik yöntemler ile incelenmiştir. Çalışmada kullanılmış olan Onobrychis aksesyonları USDA-NPGS koleksiyonundan tedarik edilmiştir. Çalışmada 35 farklı Onobrychis türünün kromozom sayıları tespit edilmiştir. Türlerin x = 7 ve x = 8 olmak üzere 2 farklı temel kromozom sayısına sahip olduğu belirlenmiştir. Diploid türlerde kromozom sayısı 2n = 2x = 14 ve 2n = 2x = 16 olarak değişiklik gösterirken, poliploid türlerde O. subacaulis (2n = 4x = 32) türü hariç 2n = 4x = 28 olarak saptanmıştır. O. pallasi (2n = 14), O. sternohiza (2n = 14) ve O. vaginalis (2n = 16) türlerine ait kromozom sayıları ilk defa bu çalışmada saptanmıştır. Onobrychis genomları fluorasan in situ hibridizasyon ve genomik in situ hibridizasyon metodu ile ilk defa bu çalışmada analiz edilmiştir. Yapılan FISH analizlerinde prob olarak 35S ve 5S rDNA kullanılmış ve 33 farklı Onobrychis türünün mitotik kromozomları üzerindeki rDNA lokuslarının sayı ve fiziki lokasyonları belirlenmiştir. Diploid türlerde, 35S rDNA lokusu sayısı 1 ile 4 çift arasında değişiklik gösterirken, 5S rDNA lokus sayısının 1 ile 2 çift arasında değiştiği gözlenmiştir. Analiz edilmiş diploid türlerde 35S rDNA lokusunda 5S rDNA lokusuna nazaran daha fazla varyasyon olduğu gözlemlenmiştir. Poliploid türlerde O. subacaulis hariç 2 çift 35S rDNA lokusu ve 4 çift 5S rDNA lokusu saptanmıştır. O. subacaulis türünde her iki lokus içinde eliminasyon gözlemlenmiştir. Flow sitometri metodu ile FISH analizlerinde kullanılan spesifik genotipler üzerinde çekirdek DNA içeriği analizi yapılmış ve 2C çekirdek DNA içeriğinin diploid Onobrychis türlerinde yaklasık 2.5 misli farklılık göstererek 0,65 pg ile 1,47 pg arasında değişim gösterdiği saptanmıştır. Poliploid Onobrychis türlerinde ise 2C çekirdek DNA içeriği 2,43 pg ile 2,83 pg arasında değişiklik gösterdiği belirlenmiştir. Çalışmada ayrıca 30 farklı aksesyonda nrITS bölgesi kullanılarak moleküler filogeni analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre poliploid türlerin çoğunlukla aynı kladda yer aldığı gözlemlenirken, diploid türler arasında önemli bir varyasyon olduğu ve her 3 kladda da yer aldıkları saptanmıştır. Onobrychis türlerinin çalışma kapsamında belirlenmiş olan kromozom sayıları, 35S ve 5S rDNA lokus sayıları ve çekirdek DNA içeriklerine ait değerler ayrı ayrı analiz edilerek filogenetik ağaç üzerinde haritalanmıştır. Yapılan bu analiz sonuçlarına göre Onobrychis cinsinde ansestör temel kromozom sayısının x = 8 olduğu saptanmıştır. Bir çift homolog 5S rDNA lokusu ansestör olarak belirlenmiştir. Çekirdek DNA içeriğinin diploid türlerde poliploid türlere nazaran daha dinamik olduğu saptanmıştır. Tüm bunlara ek olarak çalışmada en yaygın şekilde kültürü yapılan tür olan O. viciifolia' nın progenitörleri hakkında ön bilgi edinebilmek amacıyla Genomik in situ hibridizasyon analizi de yapılmış ve O. kachetica diploid türünün genomu ile O. viciifolia genomu arasında oldukça yüksek derecede benzerlik olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlara göre diploid O. kachetica türünün O. viciifolia' nın progenitörü veya progenitörlerinden birisi olabileceği sonucuna varılmıştır. Ancak kesin sonuç için daha çok sayıda analizin yapılması gerekmektedir.
Tekirdağ ilinde yayılış gösteren sığırkuyruğu (Verbascum L.) taksonları üzerine morfolojik, anatomik, palinolojik ve ekolojik çalışmalar
Verbascum L. cinsi, içerdiği takson sayısı bakımından Türkiye'nin en büyük cinslerinden biridir. Dünya genelinde 360 tür ile temsil edilmektedir. Flora of Turkey and the East Aegaen Islands 6. Cilt yayınlandıktan sonra yeni tanımlanan taksonlar ile birlikte Verbascum cinsi Türkiye'de 255 tür (413 takson) ve 106 melez ile temsil edilmektedir. Mevcut Verbascum taksonlarının 192'si (melezler ile birlikte 198) endemiktir. Verbascum cinsi ile ilgili yapılan çalışmalar daha çok bölgesel, endemik veya taksonomik anlamda birbiri ile yakın olan taksonları temel almaktadır. Bu tez çalışmasında ise Tekirdağ ilinde yayılış gösteren Verbascum taksonlarının yayılışları belirlenmiştir ve bu taksonlar üzerine morfolojik, anatomik, palinolojik ve ekolojik çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Ayrıca IUCN tehlike kategorileri belirlenmiştir. Bu tez çalışmasından önce 10 taksonun Tekirdağ'da yayılış gösterdiği bilinmektedir. Ancak bu tez ile birlikte bu sayı 17 taksona yükselmiştir. Verbascum bombyciferum, V. thapsus ve V. vacillans taksonlarının hem Trakya bölgesinde hem de Tekirdağ ilindeki, V. banaticum, V. blattaria, V. densiflorum ve V. ovalifolium subsp. thracicum taksonlarının ise Tekirdağ ilindeki yayılışı ilk defa bu tez çalışması ile ortaya konulmuştur. Arazi çalışmaları boyunca, V. orientale subsp. orientale ve V. mucronatum taksonlarının, literatürde verilen yayılışlarından ve habitat bilgilerinden yararlanılsa da Tekirdağ ilinde mevcut yayılışları tespit edilememiştir.
Hayvanlarda ovogenezde ovosit büyümesiyle ilgili mekanizmalar üzerine bir derleme
Bütün hayvan gruplarında yumurta hücresinin, ait olduğu organizmadaki somatik hücrelere göre çok daha büyük olması onun ayırt edici bir özelliğidir. Yumurta hücresinin bu büyüklüğü yumurta sarısı olarak isimlendirilen besin maddelerinin ovogenez sırasında sitoplazmada biriktirilmesinden dolayıdır. Hayvanlar, kısa sürede büyük hacimlere ulaşan ve çok sayıda olabilen yumurtalarını ovogenez sırasında bazı özel mekanizmalar kullanarak üretir. Bu mekanizmalar gen amplifikasyonu, diplotende bekleme, ovaryum dışı kaynakların katkısı ve yardımcı hücrelerin katkısı şeklinde gruplandırılmıştır. Türe göre bu mekanizmalardan biri veya birkaçı kullanılsa da bazı mekanizmalar farklı hayvan türlerinde ortaktır. Karşılaştırmalı ovogenez araştırmaları bir taksonun evrimi ve biyocoğrafyasıyla ilgili varsayımlar oluşturmada ve bu varsayımları sınayabilmede çok yararlı olabilir. Bu nedenle, hücre ve gelişim biyologlarının ovosit gelişimini hayvanlar aleminde daha geniş bir tür yelpazesinde araştırması bu süreçte yer alan mekanizmaları ve taksonların filogenetik ilişkilerini anlamamıza büyük katkı sağlayacaktır.
Covıd-19 tedavisinde kullanılan ilaçların insan böbrek hücre hattı üzerine etkilerinin in vitro değerlendirilmesi
COVID-19 olarak adlandırılan ve 2019 yılı itibari ile tüm dünyayı etkileyen SARS-CoV-2"ye karşı özgül bir tedavinin bulunmaması, hali hazırda başka hastalıkların tedavisinde kullanılan bazı ilaçların kullanılmasını gündeme getirmiştir. Bu ilaçlardan hidroksiklorokin (HCQ), favipiravir (FVP) ve valproik asit (VPA) pandemi sırasında sıklıkla ve yüksek dozlarda reçete edilmiştir. Bu Yüksek Lisans Tez çalışmasında HEK293T hücrelerinde HCQ, FVP ve VPA uygulanmalarının hücre canlılığı, çoğalması ve morfolojisi üzerine etkileri MTT analizi ve AO/PI boyamaları kullanılarak, HDAC aktivitesindeki değişim ve bu değişimin anti-inflamatuar yanıt belirteçleri olan IL-6, IL-10 ve TNF-α ifadesine etkisi ELİSA yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. VPA, HCQ ve FVP uygulanan kültürlerde hücre canlılığının devam ettiği herhangi bir hücre ölümü olmadığı gözlenmiştir. Yapılan MTT analizleri sonucunda VPA uygulanan kültürlerde hücre proliferasyonunun 24. ve 48. saatte ve HCQ uygulanan kültürlerde 48. saatte azaldığı, FVP uygulanan kültürlerde ise 24. saatte hücre proliferasyonunun azaldığı fakat 48. saatte tekrar artmış olduğu gözlenmiştir. Tüm deney gruplarında HDAC aktivitesinin artmış olduğu belirlenmiştir. VPA uygulanan kültürlerde 24. saatte %20,42 ve 48. saatte %5,77, HCQ uygulanan kültürlerde 24. saatte % 53,16 ve 48. saate %54,43 ve FVP uygulanan kültürlerde 24. saatte %164,22 ve 48. saatte % 198,16 artış gerçekleşmiştir. HCQ IL-10 ifadesinde artışa, FVP IL-10 ve IL-6 seviyesinde artışa ve VPA uygulaması özellikle TNF-α ifadesinde artışa neden olmuştur. Sonuç olarak HDAC aktivitesindeki artışın IL-10, IL-6 ve TNF-α değişimlerine neden olduğu, VPA uygulamasının TNF-α üzerindeki etkisinin HDAC ile ilişkili olabileceği ancak IL-10 ve IL-6 ifadesinden bağımsız farklı bir hücresel yolak ile ilişkili olabileceği gösterilmiş ve literatürde henüz yer almayan önemli bulgular raporlanmıştır.
Plantago lanceolata ve P. major'ün yaprak su özütlerinin allelopatik potansiyelinin araştırılması
Organizmaların birbirini etkilediği ekolojik bir olay olan allelopati tarımsal sistemlerde özellikle yabancı ot mücadelesinde yararlı bir strateji olabilir. Bu çalışmada iki yabancı ot olan Plantago lanceolata ve P. major'ün yaprak su özütlerinin yedi test bitkisinin (buğday, ayçiçeği, mercimek, fasulye, havuç, turp ve semizotu) tohum çimlenmesi üzerindeki allelopatik etkileri araştırılmıştır. Stok özütün (%5) farklı derişimlerinin (%1, %25, %50, %75 ve %100) çimlenme oranı üzerindeki etkilerini belirlemek için in vitro çimlenme deneyleri yürütülmüştür. Sonuçlarımız her iki yabancı ota ait özütlerin derişimi arttıkça tüm test bitkilerinin çimlenme oranlarının azaldığını göstermiştir. P. lanceolata özütüne maruz kalan tohumlardan çimlenmesi en çok engellenenler havuç (%11,84-100), semizotu (%18,53-100), turp (%6,17-98,84), mercimek (%13,77-95,56), ayçiçeği (%17,57-94,98) ve buğday (%30,12-78,31) tohumları olmuştur, fasulye (%28,69-39,15) tohumları ise çimlenmesi en az etkilenen tohumdur. Benzer şekilde, P. major özütüne maruz kalan tohumlardan çimlenmesi en çok engellenenler havuç (%4,67-100), mercimek (%65,46-99,55), semizotu (%25,09-99,24), turp (%48,69-95,51), ayçiçeği (%43,68-93,16) ve fasulye (%20,70-66,80) tohumlarıdır, buğday (%12,35-60,62) tohumları ise çimlenmesi en az etkilenen tohum olmuştur. Semizotu ve turp yabancı ot olarak kabul edilirse, bulgularımız P. lanceolata ve P. major'ün yüksek derişimli özütlerinin bu yabancı otların kontrolünde etkili biyoherbisitler olabileceğini düşündürmektedir.
Hela hücre hatlarına uygulanan kene tükürük salgısının hücre canlılığı üzerine etkilerinin değerlendirilmesi
Dünyada her on bir kadından birisi kanser nedeniyle hayatını kaybeder. Kanser genetik olarak meydana gelebileceği gibi çevresel etmenler ve kişinin yaşam kalitesi de kanseri tetikler. Kanser tedavisinde, kemoterapi, radyoterapi gibi modern tıp teknikleri yanı sıra daha etkili tedavi arayışları da devam etmektedir. Bu çalışmada kene tükürük salgısının kanser hücre hatları üzerine olan etkisi in vitro olarak değerlendirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda, Hyalomma aegyptium cinsi kenelerden elde edilen tükürük salgısının HeLa hücre hatları üzerinde hücre canlılığı, çoğalması üzerine etkileri ve anti kanser özellikleri araştırılmıştır. Yapılan MTT analizleri sonucunda HeLa hücre hattına uygulanan 40 µg ve 60 µg steril kene tükürüğü uygulanan kültürlerde hücre canlılığı sırası ile %42,68 ve %34,02 olarak bulunmuştur. Saptanan hücre ölümlerinin teyit edilmesi amacı ile uygulama yapılan tüm örnekler AO/PI ile boyanmış ve florasan mikroskop kullanılarak değerlendirilmiştir. Kontrol grubu olarak normal hücre özelliğindeki HEK293T hücreleri kullanılmış ve H.aegyptium cinsi kenelerden elde edilen tükürük salgısının anti kanser etkisi belirlenmiştir.
MCF-7 hücrelerinde everolimus ve melatonin kombinasyonunun MTOR yolu aracılı hücre ölümü ve mitokondriyal solunum üzerine olan etkisinin araştırılması
Meme kanseri hastalarının büyük çoğunluğu hormon reseptörü bakımından pozitif, insan epidermal büyüme faktör reseptörü-2 bakımından negatiftir. Bu tip kanser hücreleri hormonal terapiye oldukça duyarlıdır. Ancak hormonal terapilere zamanla direnç gelişmekte ve dirençten sorumlu mekanizma bazı tip kanserlerde de novo olarak da oluşabilmektedir. Hormonal terapiye karşı gelişen direnç mekanizmasının en önemli nedenlerinden biri PI3K/Akt/mTOR yolak aktivitesindeki artıştır. Serin/Treonin kinaz olan mTOR, PI3K/Akt yolağının aşağı akım sinyal yolağında yer alıp, hücre büyümesi, proliferasyon, protein sentezi ve hücre canlılığında rol oynamaktadır. Bu yüzden kanser hücrelerinde mTOR baskılanması anti-tümör etkinin geliştirilmesi ve anlaşılması için önem arz etmektedir. Everolimus bir mTOR inhibitörü, melatonin ise anti-oksidan ve anti-enflamatuvar özelliklere sahip bir hormondur. Bu çalışmada everolimus ve melatonin kombinasyonunun, hücre canlılığı, apoptoz, otofajik aktivasyon ve mitokondriyal solunum üzerindeki etkisine bakılmıştır. Bu kapsamda hücre canlılığı testi, migrasyon testi, mTOR yolağı protein ifadeleri, otofajik protein ifadeleri, akış sitometrisi ile apoptotik hücre ölümü ve hücre döngüsü aşamalarındaki farklılıklar, LC3 kümelerinin oluşumu ve JC-1 boyama ile membran potansiyeli belirlenmiştir. Melatonin ve everolimus kombinasyonu sonucu, apoptotik hücre ölümünün arttığı, mTOR protein ifadelerinin baskılandığı, otofajik aktivasyonun olduğu ve kompleks II üzerinden gerçekleşen solunumda iyileşme olduğu gösterilmiştir.
Trakya'nın su kuşu faunasının ve kuş göçündeki rolünün belirlenmesi
Trakya Bölgesi'ndeki altı sulak alan (Büyükçekmece Gölü, Terkos Gölü, Gala Gölü ve İğneada Longoz'u, Karaidemir Baraj Gölü ve Süloğlu Baraj Gölü), su kuşlarının çeşitlilikleri, zamansal ve mekansal dağılışları, mevsimsel dinamikleri, popülasyon yoğunlukları açısından analiz edilmiş ve aralarındaki benzerlik ve farklılıklar ortaya konmuştur. Çalışma sırasında, 18 familyaya ait 105 su kuşu türü kaydedilmiştir. Büyükçekmece Gölü'nde 10 familyaya ait 40 tür, Terkos Gölü'nde 13 familyaya ait 49 tür, Karaidemir Baraj Gölü'nde dokuz familyaya ait 36 tür, Süloğlu Baraj Gölü'nde yedi familyaya ait 10 tür, Gala Gölü'nde 17 familyaya ait 89 tür ve İğneada Longoz'da 15 familyaya ait 58 tür saptanmıştır. Tür kompozisyonlarına göre yapılan kümeleme analizinde Trakya'nın batısında yer alan Gala Gölü ile İğneada Longozu %74,77; doğusunda yer alan Terkos Gölü ve Büyükçekmece Gölü %78,15 benzerlik oranına sahiptir. Tür kompozisyonu, Whittaker indisine göre değerlendirildiğinde ise en benzer gözlem alanı çiftinin Büyükçekmece Gölü ve Karaidemir Baraj Gölü olduğu saptanmıştır. Yapay bir sulak alan olmasına rağmen Karaidemir Baraj Gölü'nün Trakya için önemli bir noktada olduğu ortaya konmuştur. Su kuşları familya kompozisyonunda değerlendirildiğinde ise Gala Gölü ve İğneada Longozu birbirine en benzer iki gözlem alanı olmuştur. Türlerin zamansal dağılımlarına göre yapılan değerlendirmede, en fazla yerli tür sayısı Gala Gölü'nde (28 tür), en fazla kışlayan tür sayısı Karaidemir Baraj Gölü'nde (11 tür), en fazla yaz göçmeni İğneada Longoz'da (14 tür), en fazla kış göçmeni Gala Gölü'nde (21 tür) ve en fazla transit tür sayısı Gala Gölü'nde bulunmaktadır (18 tür). Çalışma alanlarında, IUCN kırmızı listeye göre VU ve NT kategorilerine sahip 13 tür bulunmaktadır. Tez çalışmasında ortaya konan sonuçlar, Trakya Bölgesi'ndeki sulak alanların mevcut koruma statülerinin güçlendirilmesi ve yeni koruma alanlarının ilan edilmesi gerektiğini göstermektedir.
Galerida cristata'nın (Tepeli Toygar) ekolojik önemi
Tepeli Toygar Isparta'da yerli olan kuş türüdür. Türün biyolojik özelliklerini tespit etmek için klasik ornitolojik gözlem teknikleri kullanılmıştır. Sahada veri toplamak amaçlı dört gözlem istasyonu seçilmiş ve özelliklerinin birbirinden farklı habitat özelliklerine sahip olmasına dikkat edilmiştir. Isparta merkez odaklı gerçekleştirilen çalışmada türün davranışsal açıdan uyumlu, beslenme yönüyle örifag, tarımsal alanlara zararı olmayan aksine yazın bazı böcek türleriyle beslendiğinden çiftçi dostu, beslenme zincirinin önemli bir halkası ve ornitofauna açısından önemli olduğu görülmüştür. Türün korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından türün biyolojik özelliklerinin ele alandığı bu çalışma sonucunda tarımsal alanlardaki kimyasal madde kullanımının, habitat bölünmesi, parçalanması ve yok edilmesinin türün yaşam alanlarını ortadan kaldırdığı görülmüştür.
Karakuyu Gölü (Afyonkarahisar-Türkiye)'nün su kalitesinin araştırılması
Bacillus mojavensis ve Bacillus vallismortis'ten alfa-amilaz üretimi, saflaştırılması ve karakterizasyonu
Bu çalışmada, Şırnak (Meryemderesi) sıcak su kaynağı çamurundan izole edilen termotolerant Bacillus vallismortis ve Bacillus mojavensis kullanıldı. İnkübasyon zamanı, sıcaklık, pH, karbon ve azot kaynakları, farklı metal iyonları, tarımsal atıklar (muz, elma ve portakal kabuğu, arpa kepeği ve fasulye küsbesi), tuz konsantrasyonu, farklı surfaktanlar gibi çeşitli parametrelerin α-amilazların üretimi üzerine etkisi çalışıldı. B. vallismortis ile α-amilaz üretimi için optimum inkübasyon zamanı, sıcaklık ve pH sırasıyla 36. saat, 35 °C ve 7.0 olarak bulunurken, B. mojavensis ile α-amilaz üretimi için optimum inkübasyon zamanı, sıcaklık ve pH sırasıyla 36. saat, 35 °C ve 6.0 olarak bulundu. Kontrol ile karşılaştırıldığında, B. vallismortis'te Mn(II) ve Ca(II) varlığında α-amilaz üretimi yaklaşık %10 ve Triton-X100 ve Tween-20 ile sırasıyla %8.2 ve %12.4 yükseldi. Optimum koşullarda fermentasyon ortamına %0.05 Tween-20 eklendiğinde, B. mojavensis için en yüksek α-amilaz üretimi 4282.6 U/mg olarak belirlendi. B. vallismortis ve B. mojavensis'ten elde edilen α-amilazlar sırasıyla amonyum sülfat çöktürmesi, diyaliz ve dietilaminoetil (DEAE) selüloz iyon değiştirici kromatografisi ile saflaştırıldı. α-Amilazlar B. vallismortis için 51 kat ve %30 verimle ve B. mojavensis için 34 kat ve %18 verimle saflaştırıldı. Saflaştırılmış α-amilazların molekül ağırlığı B. vallismortis ve B. mojavensis için sırasıyla 74 kDa ve 73 kDa olarak saptandı. B. vallismortis'ten elde edilen α-amilaz sırasıyla amonyum sülfat çöktürmesi, diyaliz ve dietilaminoetil (DEAE) selüloz iyon değiştirici kromatografisi ile saflaştırıldı. Saflaştırılmış α-amilazların molekül ağırlıkları B. vallismortis ve B. mojavensis için sırasıyla 74 kD ve 73 kD olarak bulundu. Saflaştırılmış enzimlerin aktivitesi üzerine sıcaklık ve sıcaklık stabilite, pH ve pH stabilite, inhibitörler ve metaller etkisi denendi. Bu α-amilazların ham mısır ve buğday nişastalarına karşı iyi bir hidroliz oranı gösterdiği belirledi. Çözünür nişasta son hidroliz ürünleri ince tabaka kromatografisi (TLC) ile analiz edildi. Hidroliz ürünlerinde glukoz (G1), maltoz (G2), maltotrioz (G3), maltotetroz (G4) ve maltooligosakkaritler vardı. Bunlara ilaveten saflaştırılmış α-amilazların elma suyu berraklaştırılması ve ev tipi çamaşır deterjanları endüstrilerinde kullanımı test edildi.
Buğday (Triticum aestivum L.) bitkisinde kuraklık ile ilişkili bazı hareketli genetik elementlerin (transpozon) ve fizyo-biyokimyasal parametrelerin incelenmesi
Biyotik ve abiyotik stres etmenleri çeşitli bitkilerde önemli ürün kayıplarına neden olmakta, insan ve hayvan beslenmesini olumsuz yönde etkilemektedir. Kuraklık en bilinen abiyotik stres faktörlerinden birisidir. Dünya üzerindeki kullanılabilir alanlar stres faktörlerine göre sınıflandırıldığında doğal bir stres faktörü olan kuraklık stresi %26' lık payıyla en büyük dilimi içermektedir. Bitkilerde kurağa dayanıklılık mekanizmasının geliştirilmesi oldukça karmaşık ve uzun bir süre gerektiren işlemdir. Bu yüzden bitkinin bazı moleküler, biyokimyasal fizyolojik ve morfolojik özelliklerinin degişik çevre kosulları altında büyük önem taşımaktadır. Bitkilerin yetistirildikleri çevrede, kurağa dayanımını etkileyen çok sayıda faktör vardır. Bu durum, kurağa dayanıklı genotiplerin geliştirilmesini oldukça güçleştirmektedir. Kurağa dayanıklılık gösteren bitkilerdeki moleküler fizyolojik ve biyokimyasal sistemler ise karmaşık yapıyı olusturmaktadır. Kurak koşullar altında bu sistemler arasındaki etkileşimler ve verim ile olan ilişkileri yapıyı daha da karmaşık hale getirmektedir. Bu tez çalışmasında, kuraklık stresi uygulanmış farklı buğday çeşitlerinde (Gün91, Bezostaja), gen fonksiyonu ve genom üzerinde önemli etkileri bulunan bazı transpozon genlerinin ifade seviyeleri eş-zamanlı PZR ile ölçülmüştür. Elde edilen sonuçlar, bitki gelişimi için önemli olarak tanımlanan klorofil, glutatyon redüktaz, yaprak oransal su içeriği, kuru ve yaş ağırlık gibi bazı fizyo-biyokimyasal parametreler ile karşılaştırılmıştır. Dolayısı ile ekmeklik farklı buğday çeşitlerininın kuraklık stresine karşı gösterdiği moleküler fizyolojik cevaplar ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, bu tez çalışması ile kuraklık stresi altında ki buğdayın geliştirdiği moleküler ve fizyo-biyokimyasal değişimler ile ilgili literature yeni bilgiler kazandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Antioksidan, Buğday, Gen İfadesi, Kuraklık Stresi, Klorofil, Transpozon
Yeni sentezlenmiş ferrosen temelli iridyum (III) – fosfinit komplekslerinin antioksidan antimikrobiyal, DNA bağlanma ve DNA kırma aktivitelerinin araştırılması
Bu çalışmada yeni sentezlenmiş 8 farklı ferrosen temelli iridyum (III)-fosfinit komplekslerinin antioksidan, antimikrobiyal, DNA bağlanma ve DNA kırma aktiviteleri test edildi. Komplekslerin antioksidan aktivitelerini belirlemek için DPPH(2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl) serbest radikal süpürme, metal şelatlama ve demir indirgeme gücü aktiviteleri çalışıldı. 200.0 mg L-1 konsantrasyonda en yüksek radikal süpürme aktivitesini (% 67.5±2,24) ve demir şelatlama aktivitesini (% 74.6±1,53) 2 nolu kompleks sergiledi. En iyi indirgeme gücü aktivitesine 1 nolu kompleksin sahip olduğu belirlendi. Ayrıca komplekslerin antimikrobiyal aktiviteleri, üç Gram + ve üçGram - bakteri kullanılarak agar disk difüzyon yöntemi ile incelendi. İridyum komplekslerinin Gram + bakterilere karşı daha iyi aktivite gösterdiği tespit edildi. Komplekslerin, Gram + bakterilere karşı 8-15 mm aralığında ve Gram -bakterilere karşı da 0-13 mm aralığında inhibisyonzonu oluşturduğu gözlendi. Komplekslerin DNA bağlanma aktivitesini belirlemek için buzağı timüs DNA'sı (CT-DNA)ve DNA kırma aktivitesini belirlemek için ise pBR 322 plazmid DNA'sı kullanıldı. Her iki aktiviteyi de belirlemek için DNA agaroz jel elektroforez yöntemi kullanıldı. Test edilen komplekslerin tamamının DNA bağlanma aktivitesine sahip olduğu ancak 1,2 ve 8 nolu komplekslerin daha iyi bağlanma aktivitesine sahip olduğu belirlendi. Komplekslerin DNA kırma aktivitesi incelendiğinde, test edilen bütün komplekslerin DNA'nın tek zincirinde kırılmaya neden olduğu belirlendi.
Gökçebağ ve çevresinin (Siirt) etnobotanik özellikleri
2019-2020 yılarında yapılan çalışma sonucunda Siirt ili Merkez'e bağlı Gökçebağ beldesi ve çevresindeki yerleşim yerlerinde yapılan anket ve yüz yüze çalışma sonucunda 33 familyaya ait toplam 87 taksonun gıda, tedavi, yakacak, hayvan yemi, süs bitkisi gibi farklı amaçlarla kullanıldığı tespit edilmiştir. Çalışma alanında bağ ve bahçe ile uğraşıp geçimini sağlayan çok sayıda ailenin bulunmasından dolayı birçok farklı kültür bitkisinin tarımı yapılmaktadır. Üretimi yapılan tarım ürünlerinin çoğunluğu her aile kendi ihtiyacını karşılamasına yöneliktir. Çalışma sonucunda kullanımı tespit edilen bitkilerden en fazla takson içeren ilk on familya sırasıyla Rosaceae (14), Asteraceae (10), Amaryllidaceae (5), Brassicacea (5), Lamiacea (5), Apiaceae (4), Moraceae (4), Polygonaceae (3), Amaranthaceae (3), Anacardiaceae (3) ve Cucurbitaceae (3)'dir. Bitkiler kullanım amaçlarına göre sırasıyla gıda (76), tedavi (37), hayvan yemi (7), yakacak (6), süs bitkisi (5) ve diğer amaçlar (boya, temizlik, aroma, kozmetik, çit bitkisi) için (5) kullanılmaktadır. Tespiti yapılan bitkilerden 22'si İran-Turan, 6 tanesi Akdeniz fitocoğrafik bölge elementi ve 59 takson ise herhangi bir fitocoğrafik bölgeye ait olmayan taksondan oluşmaktadır. Bitkilerin kullanılan kısımları ise sırasıyla yaprak (34 takson), meyve (29 takson), toprak üstü kısımlar (14 takson), tohum (8 takson), gövde (7 takson), tüm bitki (5 takson), yumru ve kök (her birinden 4'er takson) ve diğer organlar (18 takson) olarak tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Etnobotanik, Gökçebağ, Siirt, Sistematik, Türkiye
Varroa destructor'un mt-CO1 gen dizileri kullanılarak filogenetik ve haplotip çeşitliliğinin biyoinformatik analizi
Varroasis, Varroa destructor akarının neden olduğu ve dünya çapında bal arılarına (Apis mellifera) ciddi zararlar veren bir hastalıktır. Bu parazit, diğer eklembacaklıların neden olduğu hastalıklardan çok daha büyük hasarlara yol açmakta ve arıcılık sektöründe yüksek ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Bu çalışmada, National Center for Biotechnology Information (NCBI) veri tabanına kayıtlı V. destructor'un Mitochondrial Cytochrome c Oxidase Subunit 1 (mt-CO1) gen dizileri kullanılarak, türün küresel filogenetik ilişkisi, haplotip çeşitliliği, genetik varyasyon ve popülasyon yapısı biyoinformatik yöntemlerle araştırılmıştır. Bu kapsamda, NCBI veri tabanından elde edilen ve 20 farklı coğrafi bölgeyi temsil eden toplam 492 mt-CO1 gen dizisi analiz edilmiştir. Gerçekleştirilen analizler sonucunda, 29 polimorfik bölge ve 19 haplotip grubu tespit edilmiştir. Bunlardan Hap01, 288 gen dizisiyle en yaygın (ana) haplotip olarak belirlenmiş; ayrıca 14'ü tekli olmak üzere toplam 18 farklı haplotip daha saptanmıştır. Hesaplanan haplotip çeşitliliği 0,530 ± 0,014 olup, bu değer orta düzeyde genetik çeşitliliğe işaret etmektedir. Nükleotid çeşitliliği ise 0,00287 ± 0,00019 olarak bulunmuş ve bu da V. destructor popülasyonunun genel olarak genetik açıdan homojen olduğunu göstermektedir. Tajima'nın D, Fu'nun Fs, Fu'nun LD ve Fu'nun LF testlerinin tümü negatif değerler göstermiş, bu da yakın geçmişte yaşanan bir popülasyon genişlemesini düşündürmektedir. Popülasyonlar arası genetik farklılık açısından en düşük fiksasyon indeks değeri Tayland-Vietnam arasında, en yüksek fiksasyon indeks değeri ise Tayvan ile İran, Fransa, Avustralya, Türkiye, Güney Kore ve Arjantin arasında tespit edilmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma V. destructor'un küresel ölçekte belirli düzeyde genetik çeşitlilik gösterdiğini ve bazı coğrafi popülasyonlar arasında belirgin genetik ayrışmaların bulunduğunu ortaya koymuştur. Bu genetik farklılıkların, türün yayılım desenlerinin ve adaptasyon kapasitelerinin anlaşılmasında önemli bilgiler sağladığı ve etkili kontrol stratejilerinin geliştirilmesine katkı sunabileceği değerlendirilmektedir.
Beytüşşebap ve çevresinin (Şırnak) etnobotanik özellikleri
Bu çalışma, Şırnak ili Beytüşşebap ilçesi ve yakın çevresinde yerel halk tarafından farklı amaçlar için kullanılan bitkilerin etnobotanik özelliklerini ortaya koymak, geleneksel bitki kullanımına ilişkin bilgileri belgelemek ve bu bilgilerin biyokültürel miras kapsamında korunmasına katkı sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma alanı, İran–Turan fitocoğrafik bölgede yer almakta olup, sahip olduğu topoğrafik yapı ve ekolojik çeşitlilik nedeniyle zengin bir floristik ve etnobotanik potansiyele sahiptir. Arazi çalışmaları sırasında, yöre halkı ile yüz yüze ve yarı yapılandırılmış (anket) görüşmeler gerçekleştirilmiş; bitkilerin yerel adları, kullanılan kısımları, hazırlanış ve kullanım biçimleri kayıt altına alınmıştır. Çalışma sonucunda, Beytüşşebap ve çevresinde 47 familyaya ait toplam 105 bitki taksonunun etnobotanik amaçlarla kullanıldığı tespit edilmiştir. Takson sayısı bakımından en fazla temsil edilen ilk beş familya Asteraceae (18), Apiaceae (13), Rosaceae (8), Lamiaceae (5) ve Amaryllidaceae (4) olduğu belirlenmiştir. Bitkilerin kullanım amaçları incelendiğinde; tedavi ve gıda amaçlı kullanımın baskın olduğu, bu iki kullanım biçiminin çoğu taksonda bir arada değerlendirildiği görülmüştür. Elde edilen verilere göre tıbbi/tedavi amaçlı 70, gıda 57, tarım hayvancılık 7, süs bitkisi 7, el sanatları-boya 4 olarak tespit edilmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular halk hekimliği kapsamında koruyucu ve tedavi edici unsurların daha fazla benimsendiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, Beytüşşebap ve çevresinde kullanılan bitkilerin etnobotanik açıdan ilk kez kapsamlı biçimde belgelenmesini sağlamış; bölgenin geleneksel bilgi mirasının korunmasına katkı sunmuş ve ileride yapılacak floristik, farmakolojik ve koruma odaklı araştırmalar için bilimsel bir altyapı oluşturmuştur.
Türkiye'deki hypsugo, pipistrellus ve miniopterus cinslerine ait yarasa türlerinin akustik analizi
Türkiye'de bugüne kadar tespit edilen 40 yarasa türü yayılış göstermektedir. Bunlardan 32 tür Vespertilionidae familyasına aittir. Yarasalar doğrudan gözlem ile araştırılabildiği gibi son yıllarda akustik yöntemlerle de etkin bir şekilde incelenmektedir. Yarasaları akustik araştırmak amacıyla ultrasonik detektörlerin kullanımı, dünyada artış göstermesine paralel olarak Türkiye'de de her geçen gün yaygınlaşmaktadır. Bu bağlamda yürütülen çalışmada, Türkiye'de yayılış gösteren Hypsugo savii, Miniopterus pallidus, Miniopterus schreibersii, Pipistrellus kuhlii, Pipistrellus nathusii, Pipistrellus pipistrellus ve Pipistrellus pygmaeus olmak üzere toplam yedi türden ultrasonik dedektör vasıtasıyla elde edilen ekolokasyon çağrılarının analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın amaçları arasında, türlerin çağrılarının elde edildikleri lokasyonlar arasındaki farklılıkların tespit edilmesi ve türlerin iki farklı analiz yöntemiyle sınıflandırılarak bu yöntemlerin karşılaştırılması yer almaktadır. Toplamda 34 lokasyondan elde edilen 54.196 çağrının analizi sonucunda, bu türlere ait 2.821 çağrı değerlendirmeye alınmıştır. Lokasyonlar arasında her bir türe ait çağrılarda anlamlı bir fark olup olmadığını belirlemek amacıyla Bağımsız Örneklemler T Testi, ANOVA ve Welch Testi uygulanmıştır. Türlerin sınıflandırılmasında ise Multinominal Lojistik Regresyon (MLR) analizi ve geometrik morfometri temelli olan ve sesin şekli kullanılarak yapılan Eigensound analizi gerçekleştirilmiştir. MLR analizine geçmeden önce, bağımsız değişkenler arasında çoklu bağlantılılık problemini ortadan kaldırmak için Temel Bileşenler Analizi (TBA) ile bağımsız değişken sayısı azaltılmıştır. Varyans analizi sonucunda, türlerin lokasyonlar arasında anlamlı farklılıklar gösterdiği saptanmıştır (p<0.05). MLR analizinin doğruluk oranı %93.5 olarak hesaplanmış ve bu bulgular Eigensound analizi sonuçları ile uyumluluk göstermiştir. P. kuhlii ile P. nathusii çağrılarının büyük ölçüde örtüştüğü ve M. pallidus ile M. schreibersii türlerinin ise benzer ekolokasyon çağrı yapılarına sahip oldukları belirlenmiştir. Buna karşılık, H. savii, M. schreibersii, P. pipistrellus ve P. pygmaeus türlerinin sınıflandırılmasında yüksek başarı oranı elde edilmiştir.
Herıcıum erınaceus miselinin gelişimine bazı orman ve meyve ağaç türlerinden elde edilen odun tozunun etkilerinin araştırılması
Bu çalışmada; Hericium erinaceus'un besi yerinde büyüme ve gelişimine bazı orman (akçaağaç (Acer campestre L.), gürgen (Carpinus betulus L.), kayın (Fagus orientalis Lipsky), meşe (Quercus cerris L.), kavak (Populus alba L.) ) ve meyve ağaçlarının (karadut (Morus nigra L.), elma ( Malus pumila Mill.), fındık (Corylus avellana L), ceviz (Juglans regia L.), trabzon hurması (Diospyros kaki Thunb.)) dal parçalarının laboratuvardaki yüksek devirli değirmen kullanılarak toz haline getirilip, hazırlanan malt ekstrat agar (MEA) besi yerine 5g, 7.5g ve 10g miktarlarında ilave edilip, kontrol grubuna ise hiç ekleme yapılmadan hangi ağaç türünün misel gelişiminde daha etkili olduğu araştırılmıştır. Orman ve meyve ağaçlarından elde edilen dal parçaları laboratuvardaki yüksek devirli değirmen kullanılarak toz haline getirilmiş, 250ml olarak saf su ile hazırlanan malt ekstrakt agar (MEA) besi yerlerine sırasıyla 5g, 7.5g ve 10g miktarlarında ilave edilmiştir. Kontrol grubu besi yeri hazırlanmış ve hiçbir ilave katkı yapılmamıştır. Deneyde 9 cm çapında petri kapları kullanılmış olup petriler Pastör fırınında 180oC de 2 saat tutularak sterilize edilmiştir. Hazırlanan besi yerleri önce manyetik karıştırıcıda karıştırılıp daha sonra otoklavda 1atm basınçta 121oC'de 15 dakika steril edilmiştir. Steril edilmiş petriler biyogüvenlik kabini içerisinde 15 dakika UV ışık altında bırakılıp sonrasında aynı güvenlik kabini içerisinde petrilere steril edilmiş besi yerleri eşit bir şekilde dağıtılmıştır. Besi yerleri petrilere döküldükten sonra UV lambası altında 15 dakika bekletilip ve kabin içerisinde donmaları beklenmiştir. Katılaşan besi yerleri iki gün biyogüvenlik kabini içerisinde bekletilmiş ve bu süre içerisinde petrilerde herhangi bir kontaminasyon olup olmadığı gözlemlenmiştir. Yaptığımız çalışmalarda Selçuk Üniversitesi Mantarcılık Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğünün üretim odalarında geliştirilen Hericium erinaceus örneklerinin basidiokarplarından doku kültürü metoduyla geliştirilen miseller kullanılmıştır. Önceden geliştirilen taze miseller biyogüvenlik kabini içerisinde mantar deliciler kullanılarak, 0.7 cm2 misel ihtiva eden yuvarlak parçalar şeklinde önceden hazırlanan besi yerlerine ekimi yapılmıştır. Ekimi yapılan petriler daha sonra 22-24oC arasında inkübasyona bırakılmıştır. 1 gün bekletildikten sonra, ilk ölçüm gününü 0. gün (ilk çizim) olarak kabul edip, 2 gün ara ile misel ölçümleri yapılmıştır. Her bir petride misel gelişimi petri kabını tamamen sarıncaya kadar ölçümler devam etmiştir. Misel gelişimleri ayrıca seyrek (miseller iplik şeklinde tek tek fark edilebilen ve misellerin altında besiyeri gözüken, yüzeysel gelişim), yoğun (miseller iplik şeklinde tek tek fark edilmeyen, yüzeysel gelişim gösteren) ve çok yoğun (miseller pamuksu şekilde gelişim gösterir) olmak üzere canlı (beyazlık çok belirgindir) ve cansız (gelişim zayıf olduğundan beyazlık çok iyi görülmez) şekilde tanımlanmıştır. Aynı zamanda her bir deneye ait tüm petrilerdeki gelişimler tek tek fotoğraflanmıştır. Petriler çizim tablası üzerinde ters çevrilerek, petri üzerine misel gelişim hatlarının çizimi yapılmış ve bütün çizimler bittikten sonra aydınger kağıtları üzerine 9 cm çapındaki daireler hazırlanmış ve bu dairelere petriler üzerine yapılan çizimler aktarılmıştır. Aydınger kağıtlarındaki çizimler bilgisayara aktarılarak Fiji isimli programda sayısal verilere dönüştürülmüştür. Daha sonra sayısal verilere göre değerlendirme yapılıp en hızlı ve en iyi misel gelişiminin hangi petrilerde olduğu ve ilave edilen odun tozunun hangi gramajlarında daha iyi gelişim olduğu tespit edilip rapor haline getirilmiştir. Kurulan deney düzenekleri 3 tekrarlı olarak yapılmış ve faklı farklı olarak kaydedilmiştir. Ayrıca sayısal veriler kullanılarak istatiksel sonuçlar da ortaya çıkarılmıştır. Bu sonuçlar SPSS ve ANOVA programlarında varyans analizi yapılarak değerlendirilmiştir. Yapılan SPSS analiz sonuçlarına göre: 1. deney analizinde hem ağaç türü hem de besi yeri miktarı değişkenlerinin alan üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkileri olduğu görülmektedir. Ayrıca bu iki değişkenin etkileşimi de anlamlı bulunmuştur (p=0.007). Alan üzerinde en etkili değişkenin ağaç türü olduğu ve en yüksek misel gelişimini sağlayan tür olarak meşe ağacının öne çıktığı görülmüştür. Besi yeri miktarı uygulamasında 7.5g ve 10g miktarlarında 5g'a göre anlamlı artışın olduğu fakat 7.5g ve 10g arasında belirgin farkın olmadığı bu yüzden de fazla besi yeri ilavelerinin her zaman anlamlı artış getirmeyebileceği sonucuna varılmıştır. 2. deney analizinde hem ağaç türü hem de besi yeri miktarı düzeyi değişkenlerinin alan üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkileri olduğu görülmüştür. Ayrıca bu iki değişkenin etkileşimi de istatistiksel olarak anlamlıdır (p=0.006). Buna göre en yüksek alan değerleri meşe ve 10g kombinasyonundan elde edildiği görülmüştür. 3. deney analizinde hem ağaç türü hem de besi yeri miktarı değişkenleri alan üzerinde anlamlı bir etki göstermektedir. Ağaç türü değişkeni çok güçlü bir etkide bulunmuş ve varyansın büyük bir kısmını açıklamıştır (F=65.94, p<0.001). Besi yeri miktarı olan gram faktörü de anlamlı çıkmıştır (F=6.65, p=0.002), ancak bu etkinin büyüklüğü ağaç türüne kıyasla daha sınırlıdır. Öte yandan, ağaç türü ile gram düzeyi arasındaki etkileşim istatistiksel olarak anlamlı değildir (p=0.899). Ağaç türü faktörü belirleyici ve baskın bir rol oynamaktadır. Besi yeri miktarı düzeyinin etkisi sınırlı fakat istatistiksel olarak anlamlıdır. En verimli kombinasyon, yüksek performanslı türlerle birlikte 10g uygulamasıdır. Bütün deneylerde en iyi misel gelişiminin yoğun ve canlı biçimde meşe ağacı tozu içeren petrilerde, en düşük misel gelişiminin de seyrek ve cansız olarak kontrol grubunda olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre meşe ağacının H. erinaceus türünün tohumluk mantar miseli üretiminde kullanılabilecek bir potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Aslan yelesi mantarı, besi yeri, Hericium, misel gelişmesi, orman ve meyve ağaçlarının tozu
Farklı kanser hücre hatlarında array karşılaştırmalı genomik hibridizasyon (array CGH) analizi
Son yıllarda genomik instabilitenin kanser gelişimindeki önemi daha iyi anlaşılmış ve buna bağlı olarak tümörlerdeki yapısal genetik değişimlerin detaylı biçimde incelenmesine yönelik ilgi artmıştır. Array Karşılaştırmalı Genomik Hibridizasyon (Array CGH) yöntemi, tüm genom düzeyinde yüksek çözünürlükte kopya sayısı değişimlerini (CNV) tespit edebilen, invazif olmayan bir moleküler analiz tekniği olarak öne çıkmaktadır. Bu tez çalışmasının temel amacı, genetik varyasyonların kanserin doku spesifisitesine göre nasıl farklılık gösterdiğini ortaya koymak ve bu doğrultuda kanser biyolojisinde rol oynayan kritik CNV'lerin tanımlanmasıdır. Çalışmada, farklı doku kökenlerine sahip K562 (kronik miyeloid lösemi), MCF7 (meme kanseri) ve HeLa (servikal kanser) hücre hatları karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Agilent SurePrint G3 Human CGH Microarray platformu kullanılarak yapılan analizler sonucunda, her üç hücre hattında da belirgin yapısal genetik değişiklikler saptanmıştır. K562 hücre hattında, kan hücrelerine özgü bölgelerde anlamlı kazanım ve kayıplar tespit edilmiştir. MCF7 hücre hattında, meme kanserine özgü bazı önemli gen bölgelerinde CNV'ler gözlenmiş ve bu değişimlerin hastalığın moleküler alt tipleriyle ilişkili olabileceği değerlendirilmiştir. HeLa hücre hattında ise çok sayıda yapısal bozukluk bulunmasına rağmen, bu değişimlerin servikal kanserle doğrudan ilişkisi saptanamamıştır. Elde edilen bulgular, kopya sayısı değişimlerinin kanserin doku kökenine göre farklılık gösterebildiğini ve bazı varyasyonların potansiyel biyobelirteçler olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır. Gelecek çalışmalar kapsamında bu verilerin primer tümör dokularıyla karşılaştırmalı olarak analiz edilmesi ve gen ekspresyon profilleriyle entegre edilmesi, varyantların fonksiyonel ve klinik etkilerinin daha derinlemesine anlaşılmasına katkı sağlayacaktır. Ayrıca, belirlenen aday bölgelerin qPCR veya RNA sekanslama gibi ileri düzey moleküler analizlerle doğrulanması, bulguların biyolojik geçerliliğini artıracaktır.
Monosodyum Glutamatın Olası Genotoksik Etkilerinin Tavuk Yumurtası Mikronükleus Testiyle (HET-MN) Belirlenmesi
Günümüzde hızla gelişmekte olan gıda teknolojisinde gıda katkı maddelerinin (GKM) kullanımı oldukça yaygındır. Monosodyum glutamat (MSG) oldukça fazla kullanılan ve tercih edilen bir gıda katkı maddesi olup günümüzde kullanımının güvenirliği ile ilgili net bir görüş bütünlüğü bulunmamaktadır. Yapılan bu çalışmanın amacı MSG'nin olası genotoksik etkisini tavuk yumurtası mikronükleus testi (HET-MN) metoduyla tespit etmektir. MSG'nin üç farklı dozu (0,75, 0,38 ve 0,10 µg/g yumurta) kuluçkanın sekizinci gününde tavuk yumurtalarının hava boşluğundan enjekte edilmiştir. Pozitif kontrol grubunda siklofosfamid (CP) tercih edilmiştir ve 0,85 µg/g yumurta dozunda enjekte edilmiştir. Kuluçkanın 11. gününde embriyolardan kan alınarak frotiler hazırlanmıştır. Hazırlanan frotiler modifiye May Grünwald-Giemsa boyama metoduyla boyanmıştır. Preparatlardaki eritrositler ışık mikroskobu altında incelenmiştir. Eritrositlerdeki mikronükleus ve nükleer anormalliklerin oranları tespit edilmiştir. İstatistiksel analiz sonuçlarına göre MSG'nin test edilen üç dozunda da genotoksik etki görülmemiştir. Test edilen dozlarda MSG herhangi bir teratojenik etkiye de sebep olmamıştır. Bununla birlikte MSG'nin en yüksek dozunda (0,75 µg/g yumurta) istatistiksel olarak embriyonik ölüm oranında önemli düzeyde artış, canlı ve rölatif embriyo ağırlıklarında önemli düzeyde düşüş gözlenmiştir. Bu veriler ise MSG'nin tavuk embriyolarında embriyotoksik etkiye sebep olabileceğine işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: civciv embriyosu, genotoksisite, gıda katkı maddeleri, siklofosfamit
Karaman ili meyve sinekleri (dıptera: tephrıtıdae) faunası ve sistematiği
Bu tez çalışmasında, Karaman ilinin Tephritidae (Diptera) familyasına ait tür çeşitliliğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Meyve sinekleri olarak bilinen Tephritidae türleri, ekonomik değeri yüksek tarım ürünlerine verdikleri zararların yanı sıra, bazı türlerin biyolojik mücadelede kullanılabilmesi nedeniyle tarımsal ve ekolojik açıdan büyük önem taşımaktadır Ancak, Türkiye'nin birçok bölgesinde olduğu gibi Karaman'da da bu familyaya ait faunistik veriler yetersizdir. Bu nedenle Karaman ilinin Tephritidae faunasının araştırılması, hem bölgesel biyoçeşitliliğin tespiti hem de ülke genelindeki tür dağılımının anlaşılması açısından önemlidir. Arazi çalışmaları 2023–2024 yıllarında Karaman ilinin çeşitli ilçelerinde ve farklı habitatlarda (step, tarım alanı, orman açıklığı, halofitik bölgeler vb.) yürütülmüştür. Örnekler, atrap kullanılarak arazi koşullarında toplanmış, etil asetat buharı ile öldürülerek laboratuvar ortamında entomolojik koleksiyon standartlarına uygun şekilde müze materyali haline getirilmiştir. Tür teşhisleri stereo mikroskop altında kanat deseni, setal formasyonlar, genital yapılar gibi morfolojik özelliklere dayanılarak yapılmıştır. Tespit edilen türler mevcut literatürle karşılaştırılarak Karaman için yeni kayıtlar belirlenmiştir. Karaman ilinde Tephritidae familyasına ait 2 alt familya (Tephritinae, Trypetinae), 8 tribüs, 17 cinse dahil olmak üzere toplam 48 tür belirlenmiştir. Tephritinae alt familyasında 16 cinse ait 47 tür tespit edilirken, Trypetinae alt familyasında yalnızca Carpomya schineri türü bulunmuştur. Bu çalışma kapsamında Türkiye faunası için Acanthiophilus lugubris, Acanthiophilus minor, Terellia whitei ve Xyphosia laticauda olmak üzere 4 tür ilk kez kaydedilmiştir. Tespit edilen toplam 48 türün, Türkiye için yeni kayıt olan 4 tür de dahil olmak üzere 31'i Karaman ili için ilk kez raporlanmıştır. Türler genellikle 900–1600 m rakımlar arasında, kurak ve yarı-kurak habitatlarda bulunmuştur. Ayrıca, birçok türün konukçu bitkilerinin Centaurea, Cirsium ve Carduus cinslerinden olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışma, Karaman ilinin Tephritidae faunasını ilk defa kapsamlı şekilde ortaya koymuş, 31 türü bölge için yeni kayıt olarak sunmuştur. Bulgular, Karaman'ın zengin ve çeşitli habitatlara sahip olduğunu ve Tephritidae tür çeşitliliği açısından önemli bir merkez olduğunu göstermektedir. Ayrıca, elde edilen veriler bölgedeki meyve sineği tür kompozisyonunun daha iyi anlaşılmasına, tarımsal ekosistemlerin yönetimine ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına katkı sağlayacaktır. Karaman gibi yeterince araştırılmamış bölgelerde yapılacak benzer çalışmalar, Türkiye'nin Tephritidae biyocoğrafyasının tamamlanmasına önemli katsetaar sunacaktır. Anahtar Kelimeler: Diptera, Tephritidae, Meyve sineği, Biyoçeşitlilik, Karaman, Yeni kayıtlar
Drosophila melanogaster'de Monosodyum Glutamat etkisi altında larval beslenme davranışı ve bu davranışı etkileyen genlerin genom boylu ilişkilendirme analizi ile belirlenmesi
Bu tez çalışması kapsamında beslenme davranışını ve bir gıda katkı maddesi olan Monosodyum Glutamat (MSG) tüketimini etkileyen genetik varyantların saptanması hedeflenmektedir. Hem homeostatik hem de hedonik yolaklar ile düzenlenen beslenme davranışı, çoklu genli bir kontrol mekanizmasına sahip oluşuyla kompleks bir karakterdir. Beslenme davranışında etkili olan genlerin saptanması, ilgili hastalıkların önlenmesinde ve tedavilerinin geliştirilmesinde faydalı olacaktır. Hem beslenme hem de MSG tüketimi için etkisi bulunan gen setleri günümüzde sıkça araştırılıyor olmakla beraber ilgili fenotiplerin genetik arka planı tam olarak aydınlatılamamıştır. Çalışma, genetik araştırmalarda pek çok avantaj sağlayan model organizma Drosophila melanogaster'in genom boylu ilişkilendirme çalışmalarında (GWAS) kullanılmak üzere geliştirilmiş olan Drosophila Genetik Referans Paneli (DGRP) soy setinden seçilen soylar ile gerçekleştirilmiştir. Deneyde, yaşamlarını optimal koşullarda (25 oC, ~%65 Bağıl Nem) sürdüren soylar kontrollü bir şekilde yumurtlatılmış ve yumurtlatmanın başından itibaren 72. saatte toplanan üçüncü evre larvalar kullanılmıştır. Toplanan larvalar taze hazırlanmış kontrol besiyerine (%10 (w/v) sükroz, %2,5 (w/v) agar agar) ve MSG içeren besiyerine (kontrol besiyeri + %3 MSG (w/v)) konularak hareketleri diseksiyon mikroskobuna entegre edilmiş bir kamera ile kaydedilmiştir. Kayıtlar yavaşlatılarak izlenmiş ve larvaların bir dakika içerisinde sergiledikleri ısırık (snatch) sayıları belirlenerek kaydedilmiştir. Elde edilen veriler her soy için; kontrol grubu için, MSG grubu için ve MSG'de kaydedilen skor ortalamasının kontrol besiyerindeki skor ortalamasına farkı kontrol besiyerine göre yüzde cinsinden hesaplanarak oluşturulan fark skoru için hesaplanmış ve bu üç veri seti GWA analizinde girdi olarak kullanılmıştır. GWAS'lar sonucunda, toplamda 62 tekli nükleotid polimorfizminin (SNP), ilgili fenotipler ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu saptanmış, SNP'lerin isabet ettiği 32 Drosophila geni belirlenmiştir. Saptanan genlerin biyolojik fonksiyonları incelendiğinde sinir sistemi, metabolik süreçler ve gelişim ağırlıklı olmak üzere farklı biyolojik süreçlerde görev aldıkları görülmüştür. Belirlenen genlerin insan ortologları ve ilişkili oldukları insan hastalıkları incelenmiş, daha önceden saptanan obezite, diyabet gibi beslenmeyle bağlantılı bozukluklara ek olarak sinir sistemi, gelişim ve metabolik rahatsızlıkların saptanan genler ile ilişkili olabileceği de ortaya konmuştur. Bu tez çalışması ile, beslenme davranışı ve MSG tüketimi ile daha önce ilişkilendirilmemiş, çalışma sonucunda ilişkili olmaya aday olmuş olan 32 gen belirlenmiştir: Araştırmayı takip eden süreçte yapılacak olan validasyon çalışmaları ile, ilgili fenotipler ile ilişkisi doğrulanan genler literatüre kazandırılacaktır.
Türkiye ve Cezayir'deki Nosema Spp. enfeksiyon oranlarının çevresel ve arıcılık parametreleri açısından karşılaştırılması
Küresel arı popülasyonun da son zamanlarda farklı sebeplerden dolayı ciddi bir azalma yaşanmaktadır. Bal arılarındaki bu azalmanın en önemli bu sebeplerinden biri tüm dünyada geniş bir yayılma gösteren ve ergin bal arılarında görülen hastalıklardan biri olan nosemosis enfeksiyonudur. Bu çalışmanın amacı, Cezayir ve Türkiye olmak üzere iki ülkede Nosema spp. prevalansını ölçmek ve enfeksiyona sebep olabilen farklı faktörleri analiz etmektir. Bu çalışmada her iki ülkenin arıcılarına yönelik anket çalışması yapılmıştır. Anket sonuçları ile 2020/2021 döneminde koloni kayıplarının nedenlerine, kullanılan arıcılık yönetimine, Nosema hakkında bilgiye ve nosemosis enfeksiyonun varlığını etkileyebilecek faktörler hakkında genel bilgilere ulaşılmıştır. Ayrıca, Nosema spp. spor sayımı için mikroskobik (hemositometrik yöntem) ve Nosema spp. tür tanımlaması için moleküler (PCR analizi) olmak üzere iki yöntem kullanılarak Nosema teşhisi yapılmıştır. Mikroskobik analizlerin sonuçları arı başına spor sayısı Türkiye'de (0,25 ± 0,1 - 8,68 ± 2,6) ×106 arasında iken Cezayir'de (0 - 5,35 ± 1,2) ×106 arası bir değer göstermiştir. PCR sonuçları, her iki ülkenin örneklerinde N ceranae'nin baskın olduğunu ve N apis türünün bulunmadığını ortaya koymuştur. Bu çalışma ile iklim koşullarından bal arısı ırkları ve arıcılık yapısına kadar coğrafi farklılıkların, iki türün neden olduğu Nosema spp. hastalığının genel prevalansı üzerindeki etkisi ölçülmüştür.
Türkiye brassicaceae familyası için biyobölgeler ve coğrafi tür zenginlik örüntüsü
Anadolu, yüksek biyolojik çeşitlilik içeren, çok sayıda endemik türe ev sahipliği yapan eşsiz bir coğrafyadır. Bu zengin coğrafya, yüksek bir bitki çeşitliliğine de sahiptir ve bu bitkilerin yayılış alanlarını öğrenmek, Anadolu coğrafyasına dair bilgilerimizi genişletecektir. Ancak Türkiye'deki bitkilerin dağılım alanları, geniş bir ölçekle yeterince araştırılmamıştır. Brassicaceae familyası, dünyanın hemen her yerinde bulunmakla beraber, kuzey ılıman kuşakta ve özellikle Akdeniz havzası ve Orta ve Güneybatı Asya'da daha yoğun yayılış göstermektedir. En fazla takson içeren bitki familyaları arasında ilk sıralarda bulunan bu familyanın ülkemizdeki endemizm oranı %34.52'dir. Bu tez kapsamında, orijin merkezi İran-Anadolu fitocoğrafik bölgesi olan Brassicaceae familyasının, Türkiye için güncel bir tür ve tür altı takson listesi hazırlanması, dağılım haritasının oluşturulması, Türkiye genelinde biyobölgelerin belirlenmesi (taksonların dağılımları açısından ortak örüntüler sergileyen bölgeler) ve coğrafi tür zenginlik örüntüsünün ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu amaçlar doğrultusunda mevcut literatür ve herbaryumların detaylı incelenmesi ile Brassicaceae familyasının Türkiye'de 765 taksonla temsil edildiği belirlenmiştir. Zenginlik analizleri ile Türkiye'deki Brassicaceae familyasının tür ve takson düzeyinde zengin olduğu alanlar belirlenmiş, zenginliğin topoğrafik değişkenler ile anlamlı ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca, familyaya ait endemik taksonlar, yüksek sayıda tür içeren tribus ve cinsler için de zenginlik örüntüleri belirlenmiştir. Yapılan tüm zenginlik analizleri sonucunda, Toros Dağları'nın yüksek zenginlik gösterdiği ve Anadolu Diyagonali'nin, familya için bir zenginlik alanı ve hareket koridoru olduğu görülmektedir. Brassicaceae familyası için biyobölgeleri belirlemek amacıyla yapılan analizler sonucunda ise familyanın taksonlarının ve türlerinin dağılımına göre, Türkiye için 13 biyobölge belirlenmiştir. Bu biyobölgelerin, Türkiye'nin biyocoğrafik bölge sınırları ve Türkiye'deki fitocoğrafik bölgeleri ile büyük ölçüde örtüştüğü tespit edilmiştir.
Kalsiyum uygulamasının su baskını stresine maruz bırakılan soya bitkisinin (Glycine max L.) gelişimi üzerine etkileri
İklim değişikliği nedeni ile ortaya çıkan su taşkını stresi evrensel düzeyde bitki gelişimini ve tarımsal verimi olumsuz etkileyen önemli abiyotik stres faktörlerinden biridir. Günümüzde su baskınlarının sıklığının ve şiddetinin arttığı görülmektedir. Ülkemizde de bu sorun tecrübe edilmekte özellikle Karadeniz ve Marmara bölgelerinde tarımsal verim kayıplarına neden olmaktadır. Su baskınlarının sıklıkla görüldüğü bu bölgeler su baskınına dayanıklı olmayan soya yetiştiriciliğinin de yapıldığı bölgelerdir. Strese maruz kalan bitkilere farklı uygulamalar yapılarak tolerans kazandırmak mümkün olabileceğine dair sonuçlar literatürde mevcuttur. Bu uygulamalardan farklı kalsiyum tuzlarının kullanımı ile sinyal yolakları çalıştırılarak strese dayanım kazanımı sağlanmıştır. Bu bilgiler ışığında bu tez kapsamında, su baskınına orta dayanıklı olduğu belirlenen Cinsoy soya genotipinde, ön denemelerde belirlenerek bulunan 10 mM kalsiyum ile ön uygulamaların su taşkınına (su baskını,yarı batık ve tam batık) dayanım kazanımı sağlayıp sağlamadığı morfolojik, fizyolojik ve biyokimyasal [biyokütle, kök-sürgün boyu, oransal su miktarı (RWC), pigment miktarları (klorofil, karotenoid, antosiyanin ve flavonoid) membran bütünlüğü, fotokimyasal etkinlik ve POD, GR, APX enzim aktiviteleri analizler ile incelenmiştir. Sonuç olarak, 10 mM kalsiyum uygulamasının bitki morfolojisindeki etkisi, bu tez kapsamında uygulama süresi göz önünde bulundurulduğunda, morfolojik etkiler yerine daha çok fizyolojik ve biyokimyasal (fotosentez ve antioksidant sistemler) yolaklarda kalsiyumun iyileştirme etkisi gözlemlenmiştir. Cinsoy genotipi, ROT'un zararlı etkilerini azaltmak için POD enzim aktivitesini etkin bir şekilde arttırarak detoksifikasyonu diğer enzimlere göre daha başarılı gerçekleştirdiği görülmüştür. Aynı zamanda, su taşkını stresine maruz kalan bitkilerde, artan H₂O₂ seviyeleri bir sinyal molekülü ve/veya serbest radikal olarak POD aktivitesini tetiklemiş ve tolerans kazanımına katkıda bulunmuş olabilir. Bu durum, bitkilerin oksidatif hasardan korunmasını sağlamakta ve stres koşullarına adaptasyonunu desteklemektedir.
Rekombinasyonun stres, mevsim ve kromozomal inversiyonlarla ilişkisinin drosophila melanogaster'de araştırılması
Kromozomal inversiyonların heterozigot olarak bulunması durumda rekombinant gametler yaşayamadığı için sadece atasal gametler hayatta kalabilmektedir. Bir haplotip olarak kalıtlanan inversiyonların varlığında o bölge için rekombinasyon frekansını düşürerek adaptif kümeler oluşturmaktadır. İnversiyonun yer aldığı bölgede rekombinasyonla genomun yeninden düzenlenmesi mümkün olamayacağı için, inversiyonlar bu bölgede rekombinasyon frekansının önemli ölçüde azalmasına neden olurken, genomun başka yerlerindeki rekombinasyon frekansına etki edebilirler. İnversiyonların yanı sıra çevresel değişikliklerin de özellikle sıcak, soğuk, açlık ve susuzluk gibi stres faktörlerinin rekombinasyon frekansını etkilediği bilinmektedir. Rekombinasyonda görülen varyasyonların adaptif olduğuna dair güçlü kanıtlar olmakla beraber, değişen çevre koşullarına adaptasyonda rekombinasyon oldukça önemli bir yere sahiptir. Bu çalışma kapsamında Ankara ilinin Yeşilöz mahallesinden farklı zamanlarda toplanan kendileşmiş soy hatları kullanılarak, In(3R)Payne, In(2L)t, In(3R)K, ve In(3L)P inversiyonlarının rekombinasyon frekansı üzerindeki etkisi ve bu etkinin mevsime bağlı olarak bir örüntüye sahip olup olmadığı araştırılmıştır. Ayrıca susuzluk stresinin de rekombinasyon frekansı üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, In(3R)Payne inversiyonunun hem içinde bulunduğu 3. kromozomdaki, hem de 2. kromozomdaki rekombinasyon frekansını istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde etkilediği; In(2L)t inversiyonun da yine içinde yer aldığı 2. kromozomdaki rekombinasyon frekansını istatistiksel olarak anlamlı bir biçimde etkilediği tespit edilmiştir. Kromozomlarda meydana gelen toplam rekombinasyonların mevsimsel varyasyon göstermemesine rağmen kromozom üzerindeki belirli noktaların rekombinasyon frekansında mevsime bağlı olarak değişiklik gösterdiği bulunmuştur. Bu bağlamda en anlamlı mevsimsellik 2. ve 3. kromozomların ucunda bulunan ve en geniş aralığa sahip bölgelerde meydana gelmiştir.
Anadolu'daki başlıca karasal biyomlarda iklim değişikliği, yangın ve otlatmanın vejetasyon dinamikleri üzerine etkisinin modellenmesi
Bu tez çalışmasında, Anadolu'nun üç farklı karasal biyomundaki (İç Anadolu bozkırı, Akdeniz orman ve çalılıkları, Karadeniz ılıman karışık ormanları) uzun dönemli vejetasyon dinamikleri, FATELAND modeli kullanılarak incelenmiştir. Araştırmanın amacı farklı iklim değişikliği senaryoları ve müdahale rejimlerinin (otlatma ve yangın) bu biyomlardaki vejetasyon yapısı ve bitki fonksiyonel grupları üzerindeki etkilerini araştırmakrır. Bu kapsamda, her biyoma özgü bitki fonksiyonel grupları, fonksiyonel karakter yaklaşımıyla tanımlanmıştır. İç Anadolu bozkır biyomunda farklı yoğunluktaki otlatma rejimlerinin vejetasyon yapısı ve fonksiyonel grupların 50 yıllık dinamikleri simüle edilmiştir. Akdeniz orman ve çalılıkları biyomunda farklı iklim değişikliği ve yangın sıklığı senaryolarının uzun vadeli (120 yıllık) etkileri araştırılmıştır. Karadeniz ılıman karışık orman biyomlarında da mevcut karışık orman dinamikleri ve tepe yangınlarının vejetasyon dinamikleri üzerindeki etkileri 120 yıllık simülasyonlarla analiz edilmiştir. İç Anadolu bozkır biyomunda orta yoğunlukta otlatmanın vejetasyonun stabilitesini ve fonksiyonel çeşitliliğini koruduğu; aşırı otlatmanın varlığı ve otlatmanın yokluğunun ise vejetasyonda uzun vadeli durum değişikliklerine yol açtığı saptanmıştır. Aşırı otlatma, dikenli ve dikensiz yarıçalılar ile çok yıllık geniş yapraklı otsu bitkilerin kaybına neden olmuş; çok yıllık buğdaygiller ve tek yıllıklar baskın hale gelmiştir. Akdeniz orman ve çalılıkları biyomunda 2. iklim değişikliği senaryosunda Quercus ve Pinus fonksiyonel gruplarının rekabet dinamiklerinin Pinus lehine güçlendiği sonucuyla karşılaşılmıştır. Yangın sonrası toparlanma yeteneği yüksek olan Erica ve Cistus gibi fonksiyonel grupların, artan kuraklık koşullarında bolluklarını artırdığı tespit edilmiştir. Karadeniz ılıman karışık orman biyomlarında tepe yangınları sonrasında geniş yapraklı ağaçların hızlı bir toparlanma göstererek baskın hale geldiği, iğne yapraklı ağaçların ise bolluklarının azaldığı gözlemlenmiştir. Bu çalışma, Anadolu'nun karasal biyomlarındaki vejetasyon dinamikleri üzerinde farklı iklim değişikliği senaryoları ve müdahale rejimlerinin etkilerini vejetasyon modellemesi yaklaşımıyla araştırmıştır. Bulgular, ekosistem yönetimi ve koruma stratejilerinin geliştirilmesine yönelik önemli bilgiler sağlamaktadır. Özellikle, iklim değişikliği ve ekolojik müdahalelerinin vejetasyon üzerindeki potansiyel etkilerini anlamak ve bu etkileri azaltmak için stratejiler geliştirmek adına önemli sorular sorulmuş ve yanıtlar bulunmuştur.
İzmir-Bozdağ'da farklı yükseklik katlarında yer alan Akdeniz bitkilerinin çimlenmesi üzerine iklim değişikliğinin olası etkileri
Sıcaklık ve kuraklık, çimlenmeyi kontrol eden temel çevresel faktörlerden ikisidir. İklim değişikliği, tohumların maruz kaldığı sıcaklık ve nem koşullarını değiştirerek çimlenme süreçlerini etkilemektedir. Bu çalışma ile, İzmir il sınırları içerisinde yer alan Bozdağ yöresinde farklı takımlarda doğal olarak yetişen ve farklı vejetasyon tipleri için karakteristik bitki taksonlarının çimlenmesi üzerine iklim değişikliğinin olası etkilerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bunun için bölgede iki farklı yükselti grubuna ait 6 farklı nokta seçilmiştir. Birinci grup düşük rakımlı 3 farklı noktayı, ikinci grup ise yüksek rakımlı 3 farklı noktayı içermiştir. Arazi çalışmaları 2022 yılı vejetasyon döneminde gerçekleştirilmiş ve toplamda 33 bitki taksonuna ait 47 popülasyon örneklenmiştir. Toplanan tohumlar farklı sıcaklık dereceleri ile farklı kuraklık şiddetlerine tabii tutulmuş ve tohumların bu şartlarda çimlenme tepkileri incelenmiştir. Sıcaklık deneyinde 4 farklı sabit sıcaklık (15, 20, 25, 30°C) uygulamasıyla üç farklı degişken sıcaklık (20/10, 25/15, 20/30°C) uygulaması gerçekleştirilmiştir. Kuraklık deneyi için PEG 6000 çözeltisi kullanılarak 5 farklı değerde bir kuraklık şiddeti aralığı (-0.0625, -0.125, -0.25, -0.5, -0.75 MPa) oluşturulmuş ve tohumların çimlenme tepkileri incelenmiştir. Çalışma alanına ait iklimsel veriler, CHELSA küresel iklim veri tabanında bulunan UKESM1-0-LL modeli üzerinden, SSP5 senaryosu seçilerek elde edilmiştir. Bu veriler kullanılarak alanlara ait geçmiş, günümüz ve gelecekteki olası iklim değişikliği senaryoları ortaya konulmuştur (1981-2010, 2011-2040, 2041-2070 ve 2071-2100). Elde edilen verilerin Excel ve R programları kullanılarak istatistiksel analizleri gerçekleştirilmiştir. Oluşturulan iklim değişikliği senaryolarına göre 1981-2100 yılları arasındaki toplam 119 yıllık süre sonunda alçak ve yüksek rakımlı alanlarda yıllık toplam yağış miktarının sırasıyla yaklaşık 40.6 mm ve 46.1 mm azalacağı varsayılırken, yıllık ortalama sıcaklık miktarının ise her iki rakım grubunda yaklaşık 7 °C artacağı varsayılmıştır. Yine ayni senaryoya göre 119 yıllık süre sonunda kuraklık döneminde, alçak rakımlı alanlarda yaklaşık 6 haftalık bir uzama var sayılırken yüksek rakımlı alanlarda bu sürenin yaklaşık 5 hafta uzayacağı varsayılmıştır. Çalışmanın sonucunda elde edilen çıkarımlar su şekilde sıralanmıştır: a) çok sayıda takson içeren familyalarda sıcaklık ve kuraklığa çimlenme yanıtları daha fazla değişkenlik sergilemiştir. Bu durum, sıcaklık ve kuraklığa çimlenme yanıtlarının türe özgü olabileceği ve familya gibi üst taksonomik birimlerden bağımsız olabileceğini göstermektedir, b) yükseklik farkının popülasyon düzeyinde çimlenme üzerine etkilerinin de türe özgü olarak farklılık gösterebileceği bulunmuştur, c) en karamsar iklim değişikliği senaryosunda (SSP585) İzmir Bozdağ'da yüksek sıcaklık ve kuraklık koşullarında Poaceae ve Fabaceae familyalarına ait çalışılan taksonların iklim değişikliğine karşı soyunu devam ettirme şansı olası iken, Papaver sp. ve Allium proponticum gibi sıcaklık toleransı düşük taksonların soylarını devam ettirme şansları olmayabilir.
Mezenkimal kök hücre-kanser hücresi ko-kültürü sonrası TGF-βeta ve CxCL12 sinyal yolaklarındaki değişimin araştırılması
Kanser, insan hastalıkları arasında iskemik kalp hastalığından sonra dünya çapında ikinci ölüm nedenidir. Karsinogenez, sağlıklı hücrelerin kötü huylu hücre tipine dönmesi şeklinde tanımlanır. Karsinogenez, genetik/epigenetik ve tümör mikro çevresinin karşılıklı etkileşimi ile kanser oluşmaktadır. Üçlü meme kanseri ve glioblastoma agresif ilerleyen ve yaygın kanser türleri arasındadır. Mezenkimal kök hücreler (MKH) rejeneratif tedavi ve hücresel tedaviye yönelik yapılan araştırmaların temelini oluşturan en önemli hücresel kaynaklar olarak dikkat çekmektedir. MKH'lerin, tümör mikro çevresi (TMÇ) ile etkileşimi tam olarak açıklığa kavuşmamıştır ve bu etkileşimin mekanizmaları oldukça karmaşık aynı zamanda değişkendir. Bu tez çalışması kapsamında üçlü meme kanseri ve glioblastoma kanseri ile insan kemik iliği MKH'lerin ko-kültürü sonrasında hücrelerin canlılık analizi yapılmıştır. Hücre canlılığına ek olarak dönüştürücü büyüme faktörü beta (TGF-β) ve kemokin bağımlı ligand 12 (CXCL12) sinyal yolaklarındaki moleküllerin ifadesindeki değişim hem kanser hücreleri hem de MHK'ler açısından incelenmesi hedeflenmiştir. Deneysel çalışmalarda insan kemik iliği kökenli MKH'ler ile kanser hücreleri (T98G ve MDA-MB-231) transwell sistemleri kullanılarak ko-kültüre edilmiştir. Ko-kültür sonrası 24., 48. ve 72. saatler; 4., 7. ve 10. günlerde hücre canlılığı MTT yöntemi ile analiz edilmiştir. TGF–β sinyal yolağındaki değişimin değerlendirilmesi için pTGFβRI ve pSMAD3 molekülleri; CXCL12 sinyal yolağı için ise pCXCR4 ve pERK1/2 molekülleri seçilmiştir. pTGFβRI molekülünün ifadesi immonofloresans, pCXCR4 molekülünün ifadesi immünohistokimyasal analiz yöntemiyle incelenmiştir. pSMAD3 ve pERK1/2 ifadesi ELISA yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Tez çalışmasında gerçekleştirilen analizler sonucunda, ko-kültür sonrası kanser hücreleri kontrol grubuyla kıyaslandığında kanser hücrelerinin canlılığında azalma olduğu görülmüştür. Kanser hücreleri/MKH ko-kültürü sonrası MKH hücre canlılığının kontrol MKH hücrelerinin canlılığına oranla azaldığı görülmüştür. TGF-β sinyal yolağı incelendiğinde, kanser hücrelerinde ve MKH'lerde, pTGFβRI molekülünün ifadesi kontrol gruplarıyla kıyaslandığında çok fazla değişmediği görülmüştür. Hücre içi sinyal molekülü olan pSMAD3 molekülüne bakıldığında pSMAD3 ifadesinin ko-kültür sonrası gruplarda kontrol gruplarına kıyasla azaldığı görülmüştür. CXCL12 sinyal yolağı incelendiğinde, kanser hücresi-MKH ko-kültürü sonrası iki grupta da pCXCR4 ifadesinin zayıf ve orta düzeyde arttığı gözlenmiştir. Kanser hücrelerindeki bu pCXCR4 ifadesindeki artış hücre içi sinyal molekülü pERK1/2 molekülünün aktivitesini arttırırken MKH'lerdeki pCXCR4 ifadesinin artması hücre içi pERK1/2 ifadesini etkilemediği görülmüştür. Tez çalışması sonucunda elde edilen veriler kanser hücreleri ile ko-kültüre edilen MKH'lerin kanser hücrelerinin canlılığını her iki kanser tipi için de baskıladığını göstermiştir. MKH'lerde ise canlılığın ko-kültür sonrası azaldığı görülmüştür. TGF-β sinyal yolağının ko-kültür sonrası reseptör aktivitesinin artması sinyal yolağının MKH'lerle etkileşim sonucu arttığını ancak pSMAD3 ifadesinin azalması MKH'lerden salgılanan aktif moleküllerin bu sinyal yolağını baskıladığını göstermektedir. CXCL12 sinyal yolağı reseptör aktivitesinin zayıf/orta düzeyde artması, pERK1/2 ifadesinin de artması ile sonuçlanmıştır. Bu durum kanser hücreleri canlılığının MKH'ler tarafından baskılanmasını engellememektedir. Aksine CXCL sinyal yolu aktivitesinin MKH'lerin kanserli bölgede kalmasına ve MKH'lerden salgılanan biyoaktif moleküller aracılığı ile kanser hücreleri canlılığının baskılanmasına katkı sağladığı düşünülmektedir.
Akut deri yaraları için bitki türevli çok fonksiyonlu kriyojellerin geliştirilmesi
Günümüzde kriyojeller, birçok alanda kullanım alanı bulabilen polimer malzemeler olarak kullanılmaktadır. Doğal malzemelerle yapısal olarak desteklenen kriyojeller yara iyileşmesi, doku iskeleti, ilaç salımı gibi birçok alanda destekleyici bir tedavi uygulaması olabilmektedir. Bu doktora çalışmasında, Melaleuca alternifolia yağı metabolitlerinin teröpotik etkilerinden faydalanmak amacıyla bitki türevli bir kriyojel hazırlanması, bu bitki türevli kriyojelin olay anında hızlı ve etkili müdahalede kullanılması, akut yara iyileştirici, antibakteriyel özellikte ve kanama durdurucu özelliği ile literature kazandırılması istenmektedir. Bu amaçla jelatin ve aljinat içeren biyouyumlu kriyojeller hazırlanmıştır ve bu kriyojellerin çay ağacı yağı ilave edilerek antibakteriyel özelliğinin arttırılması hedeflenmiştir. Bu amaçla sentezlenen kriyojeller FTIR, şişme testleri, SEM ve TGA ile karakterize edilmişlerdir. Kriyojellerin içeriğine eklenen çay ağacı yağının yapıya katılması GC-MS/HS ile belirlenmiştir. Ayrıca kriyojellerden çay ağacı yağının kümülatif salımı ve kriyojellerin degredasyonları değerlendirilmiştir. Elde edilen kriyojellerin biyouyumlulukları in vitro ortamda HaCaT (İnsan Keratinosit Hücre hattı) hücreleri ile indirekt MTT testi yaparak belirlenmiştir. Çalışma sonunda, çay ağacı yağının aljinat ve jelatin kriyojellere başarılı bir şekilde yüklendiği ve antibakteriyel etkinliğinin arttığı gözlenmiştir. En yüksek antibakteriyel etkinlik % 90 oranında TTO100-ACry kriyojelde görülmüştür. Tüm kriyojellerin biyouyumlu olduğu gözlemlenmiş, jelatin grupları içinde hücre canlılığı en yüksek olan grup olan TTO0- GCry olup oranı 24 sa için % 146,2; 48 sa için %151,4 olmuştur. Aljinat gruplarında 24 sa için %100,0; 48 sa için %106,0 ile TTO100-ACry kriyojel en yüksek hücre canlılığı oranına sahip olmuştur. Çizik testi sonuçlarına göre tüm gruplarda en yüksek yara iyileşmesi 24 sa için en yüksek yara iyileşmesi %45,7 ile TTO0-GCry kriyojelde, 48 sa için %51,9 ile TTO100-ACry kriyojelde görülmüştür. Kan absorbsiyon analizlerine göre hızlı müdahalede hemostatik etkinliğe sahip olarak kullanılmaya en uygun aday ilk 15 dk için %94,1 ile TTO100-ACry olmuştur. Doğal kaynaklarla desteklenen kriyojelin yara iyileşmesinde, olay anında hızlı ve etkili bir kan durdurucu olarak kullanılabileceği ve buna bağlı çalışmalar için öncü bir yaklaşım olarak değerlendirilebileceği söylenebilir. Bu tezde uygulanması planlanan yöntem, kullanılan materyal de dahil olmak üzere tez konusu literatür için özgün değer taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Kriyojel, çay ağacı yağı, jelatin, aljinat, yara iyileştirme, kan durdurucu
The comparison of climatic niches, plant functional traits and the late quaternary refugia of oaks (Quercus) distributed in different biomes of the western palearctic region
Various factors have impacts of species' distributions on a global scale. The genus Quercus (oaks) has many widespread species whose distributionhas changed significantly with the global climate changes that occurred in the late Quaternary period. However, the fact that it has many subspecies, high hybridization capacity, and the fact that many species are sympatric in the same area shows that apart from climate the plant functional traits shaped by environmental differences also contribute to their geographical distribution. The objectives of this thesis are to determine the differentiation of oak species distributed in the Western Palearctic region between different climate zones and to determine the differences in plant functional traits among these climate zones and among sections, to interpret their climatic niches in the Western Palearctic oak species, and to reveal the biogeographic patterns of these species. For this purpose, we used ecological niche modeling to test both wide-ranged and endemic species' response to climate fluctuations, also revealed their possible refugia during the late Quaternary refugia. Additionally, we assessed the variabilities in ten functional plant traits among 23 oak species under the four oak sections (Quercus, Ilex, Cerris, Ponticae) in three different climatic conditions by using general linear mixed models. The results of the functional traits analyses show that Mediterranean zone species' response patterns against climatic changes, and trait variabilities has a difference compared to other climatic zone species. Therefore, climate zone shapes trait variability in oaks of the western Palearctic, but the evolutionary legacy in plant traits may have also played a role. Our results reveal out that the distribution ranges and functional traits of Mediterranean oak species are more conservative under climate changes and this pattern is important to consider climatic zones in conservation and management plannings. Our findings contributed to the scientific literature regarding the climatic niche variability of oak species in the western Palearctic region and contributed the effects of the plant functional traits shaping the species distribution ranges, and the importance of Anatolia as a host for the diverse of oak species.
Tatlı Göl, Hersek ve Paradeniz lagünleri'nin zooplankton (Cladocera, Copepoda, Rotifera) türlerinin tespit edilerek, mevsimsel dağılımlarının incelenmesi
Tatlı Göl, Hersek ve Paradeniz Lagünleri'nde gerçekleştirilen bu tez çalışması kapsamında zooplankton türlerinin tespit edilerek (Cladocera, Copepoda, Rotifera), mevsimsel dağılımlarının ve popülasyon dinamiklerinin çevresel değişkenler ile birlikte belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda, lagün göllerinin fizikokimyasal özellikleri belirlenmiş, zooplankton komünitesini oluşturan türler tespit edilmiş, tespit edilen bu türler sıklık, nispi bolluk, benzerlik, tür çeşitliliği ve tür düzenliliği indeksleri gibi parametreler kullanılarak değerlendirilmiştir. Bununla birlikte çevresel değişkenlerin ve zooplankton komünite indekslerinin birbiriyle olan ilişkisini değerlendirmek için Spearman Korelasyon analizi, çevresel değişkenler ile zooplanktonik organizmalar arasındaki ilişkiyi incelemek için RDA analizi yapılmıştır. Tez çalışması kapsamında Tatlı Göl Lagünü'nde 3 tanesi Cladocera, 1 tanesi Copepoda ve 40 tanesi Rotifera (5 tanesi cins düzeyinde) grubuna ait olmak üzere toplamda 44 takson tespit edilmiştir. Hersek Lagünü'nde 2 tanesi Copepoda (cins düzeyinde) ve 10 tanesi Rotifera (1 tanesi cins düzeyinde) grubuna ait olmak üzere toplamda 12 tür tespit edilmiştir. Paradeniz Lagünü'nde ise 1 tanesi Copepoda (cins düzeyinde) ve 7 tanesi Rotifera grubuna ait olmak üzere toplamda 8 tane takson tespit edilmiştir. Tatlı Göl Lagünü'nde toplam zooplanktonun %1,38'i Cladocera, %0,86'sı Copepoda, %5,37'si nauplius ve %92,39'u Rotifera'ya ait bireylerden oluştuğu, Hersek Lagünü'nde toplam zooplanktonun %1,58'i Copepoda, %60,63'ü nauplius ve %37,79'u Rotifera'ya ait bireylerden oluştuğu, Paradeniz Lagünü'nde ise toplam zooplanktonun %27,71'i Copepoda, %57,63'ü nauplius ve %14,66'sı Rotifera'ya ait bireylerden oluştuğu tespit edilmiştir. Tatlı Göl Lagünü'nde Asplanchna priodonta, Brachionus angularis, Brachionus urceolaris, Keratella quadrata, Polyarthra dolichoptera ve Polyarthra vulgaris, Hersek Lagünü'nde Acartia sp., Paradeniz Lagünü'nde ise Calanipeda sp. kesin sabit türler olarak sınıflandırılmıştır. Tatlı Göl Lagünü'nde, Chydorus sphaericus, Diaphanosoma brachyurum, Alona rectangula, Calanipeda aquaedulcis, Ascomorpha saltans, Brachionus angularis, Filinia longiseta, Hexarthra intermedia, Keratella cochlearis, Polyarthra dolichoptera, Synchaeta oblonga ve Trichocerca iernis, Hersek Lagünü'nde Acartia sp., Brachionus plicatilis, Colurella obtusa, Epiphenes senta, Synchaeta grandis ve Synchaeta oblonga, Paradeniz Lagünü'nde ise Calanipeda sp., Keratella cochlearis, Keratella tropica, Synchaeta grandis ve Synchaeta pectinata gerçek dominat türler olarak sınıflandırılmıştır. Tatlı Göl Lagünü'nde Shannon Çeşitlilik İndeksi (H') değeri 0,85-1,82 arasında, Margalef Çeşitlilik İndeksi (D) değeri, 1,13-1,40 arasında, Pielou İndeksi (J') değeri ise 0,29-0,73 arasında bulunmuştur. Hersek Lagünü'nde Shannon Çeşitlilik İndeksi (H') değeri 0,16-1,09 arasında, Margalef Çeşitlilik İndeksi (D) değeri, 0,16-0,39 arasında, Pielou İndeksi (J') değeri 0,29-0,73 arasında bulunmuştur. Paradeniz Lagünü'nde Shannon Çeşitlilik İndeksi (H') değeri 0,48-0,88 arasında, Margalef Çeşitlilik İndeksi (D) değeri, 0,20-0,34 arasında, Pielou İndeksi (J') değeri 0,54-0,92 arasında bulunmuştur. Genel olarak, komünitede bazı türlerin dominant olduğu ve türlerin komünite içerisinde homojen dağılmadığını doğrulamıştır. Üç lagün gölü için ayrı ayrı yapılan Sorensen Benzerlik İndeksine göre göllerin hepsinde istasyonlar arası benzerlik yüksek çıkmıştır. Yapılan çalışmada Spearman Korelasyon Analizi sonuçlarına göre bazı çevresel değişkenlerin birbirleri ile ve kommünite indeksleriyle pozitif ya da negatif ilişkilerinin bulunduğu, RDA analizi sonuçlarına göre ise bazı zooplankton türlerinin dağılımında çevresel değişkenlerin ve örnekleme aylarının etkili olduğu ortaya konulmuştur.
Mogan Gölü'nün CO2 salınımı ile iklim değişikliğine etkisinin araştırılması
Antropojenik faaliyetlerin çevreye olan etkileri su ve hava kirliliği kapsamında düşünüldüğünde, ötrofikasyon ve sera gazlarının emisyonu öne çıkan çevre sorunlarındandır. Endüstriyel ve domestik atıksuların doğal su kaynaklarına kontrolsüz bırakılması sonucunda, alıcı su kütlesinin su kalitesinde bozulmalar meydana gelir ve gölde ötrofikasyona neden olur. Yakın zamanda yapılan çalışmalarda, her ne kadar sera gazlarının emisyonunu etkileyen en önemli faktör fosil yakıtların kullanılması olsa da ötrofik su kütlelerinin de lokal olarak atmosferdeki CO2 konsantrasyonuna dikkate alınabilecek bir katkısı olduğu saptanmıştır. Bu tezin çalışma alanı olan Mogan Gölü, Ankara için popüler bir rekreasyon bölgesi olması nedeniyle, antropojenik faaliyetlerin etkilerinin açıkça görülebildiği bir alandır. Ekolojik özellikleri nedeniyle şehirdeki üniversite çalışmaları için de sıkça tercih edilen bir göldür. Bu tezde, daha önce yapılan araştırmalar örnek alınarak Mogan Gölü'nün, 2023 yılında, ilkbahar, yaz ve sonbahar ayları için trofik durum tespiti yapılmıştır. Önceki çalışmalara ek olarak, farklı mevsim ve ötrofikasyon derecelerinin gölün atmosfere saldığı CO2 miktarı üzerindeki etkisi araştırılmıştır.
Population structure and feeding ecology of endemic gudgeon Gobio insuyanus ladiges, 1960
This study focuses on Gobio insuyanus, a local endemic and endangered fish species native to Turkish freshwaters. Of the 12 Gobio species found in Turkey, 11 are considered endemic to the country. Gobio insuyanus occurs in a few small springs in the Insuyu stream. Individuals collected from the Stream and Spring habitats varied between 16.6 mm and 145.4 mm. The maximum age of the species was determined to be VII, and it was found that I+ age individuals were dominant in the population. In terms of sex ratios, females were found to be dominant in the population (D:E; 1.64:1.00), while the sex of 47 individuals (15.6%) could not be determined. According to the data obtained from 198 fishes whose stomach was analysed, it was found that G. insuyanus is a omnivore that feeds mainly on the adult and larval stages of insects, amphipods and on zooplankton. Seasonal, ontogenetic and habitat (Spring and Stream) differences in the diet composition of the species were observed. While Diptera larvae were the dominant food category in the Stream habitat, Gammaridae individuals were more common in the Spring habitat. Gammarid larvae were dominant in autumn, whereas odonate larvae became dominant in spring. The relative importance of dipteran larvae in the diet was highest in summer. Taking into account the ontogenetic differences in feeding, it was found that adults showed a slightly higher specialisation and therefore a lower diet diversity. The adults fed mainly on gammarids, whereas the juveniles, which had a higher diet diversity, fed mainly on dipteran larvae. There was no significant difference in diet between the sexes. It was found that the trophic level of the species varied between 3.25 and 3.35 when unidentified detritus was excluded from the diet. Keywords: Gobio insuyanus, Population Structure, Feeding Ecology, Endemic Gudgeon
Türkiye'nin İç Batı Anadolu Bölümü Cantharidae (ınsecta: coleoptera) familyası üzerinde araştırmalar
Bu çalışmada Türkiye'nin İç Batı Anadolu Bölümü (Afyonkarahisar, Denizli'nin Kuzeydoğusu, Kütahya ve Uşak illeri) Cantharidae familyası üzerinde araştırmalar yapılmıştır. 2019 yılı Mayıs-Ekim, 2021 yılı Mart-Ekim ve 2022 yılı Mart-Ekim ayları genelinde 1414 lokalitede toplam 166 günlük saha çalışmaları yapılmış ve toplamda 1249 birey toplanmıştır. 2 altfamilya ve 6 cinse ait 21 tür (3'ü endemik) tespit edilmiştir. Cantharinae altfamilyasından 5 cinse ait 19 tür, Malthininae altfamilyasından ise 1 cinse ait 2 tür tespit edilmiştir. Bu türlerden 11'i çalışma alanı için ilk kayıt özelliğinde olup, 2 tür Türkiye'ye endemiktir. Belirlenen türlerin sinonimleri, lokalite bilgileri, Türkiye'deki ve Dünya'daki yayılışları verilmiştir. Çalışmada saptanan türler sistematik, faunistik, ekolojik özellikleri ve zoocoğrafik kompozisyonları açısından değerlendirmeleri yapılmış ve tartışılmıştır. Sistematik değerlendirmeler ve tartışmalarda, 21 türe ait genel morfolojik özellikler tanımlanmış ve fotoğrafları çekilmiştir. Erkek bireyi tespit edilen 18 türe ait erkek üreme organı fotoğraflanmış, tanımlanmış ve mevcut literatürdeki çizimler, fotoğraflar ve tanımlamalar ile karşılaştırılmış ve tartışılmıştır. Bu çalışmada ilk kez 18 türün erkek üreme organının taramalı elektron mikroskop fotoğrafları verilmiş ve stereo mikroskop ile görülemeyen morfolojik yapılar incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Cantharis (s.str.) marginiventris, C. (s.str.) terminata ve Rhagonycha (s.str.) kronbladi (endemik) ve R. (s.str.) lignosa türlerinin erkek üreme organıyla ilgili mevcut literatürde detaylı bir bilgi bulunamamıştır. Bu çalışma ile ilk kez bu dört türün, erkek üreme organlarının tanımlamları ve fotoğrafları verilmiştir. Faunistik değerlendirmede, saptanan tür sayıları, türlerin cinslere, altfamilyalara ve çalışma alanı illerine göre dağılımları verilmiştir. Ekolojik değerlendirmelerde, türlerin birey sayıları, toplanma ayları, toplandıkları lokalitelere ait yükseklik ve hava sıcaklığı aralıkları belirlenmiş ve tür çeşitlilikleri Brillouin çeşitlilik indeksi kullanılarak analiz edilmiştir. Cins düzeyinde toplanma yükseklikleri ve hava sıcaklıkları arasında ayrı ayrı istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olup olmadığı varyans analizi ile değerlendirilmiştir. Bu ekolojik değerlendirmeler sonucunda, toplanma ayı olarak Mayıs, toplanma yükseklik aralığı olarak 1101-1300 m ve toplanma sıcaklığı aralığı olarak 15,1-20,0°C'de tür çeşitliliğinin daha yüksek olduğu bulunmuştur. Toplanma yükseklikleri ve toplanma hava sıcaklıkları aralıklarına göre cinsler arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ekolojik niş modellemesi kullanılarak Cantharis (s.str.) rustica türünün uygun habitatları ve olası iklim değişikliklerinin bu habitatlar üzerinde gelecekteki olumlu veya olumsuz etkileri değerlendirilmiştir. Zoocoğrafik değerlendirmeler kısmında ise İç Batı Anadolu bölümünün Cantharidae faunası Palaearktik bölgenin altbölgeleri ve Türkiye'nin coğrafi bölgeleriyle karşılaştırılmıştır. Çalışma alanının Cantharidae faunası, Palaearktik bölgenin Doğu Avrupa ve Güney Avrupa altbölgelerinin faunasıyla en yüksek benzerliği göstermiştir. Tespit edilen türler Türkiye'nin coğrafi bölgeleriyle karşılaştırıldığında ise en fazla İç Anadolu bölgesi ile yakınlık gösterdiği tespit edilmiştir.
Beypazarı ve Nallıhan (Ankara) ilçelerinin etnobotanik özellikleri
Bu araştırmada Ankara iline bağlı Beypazarı ve Nallıhan ilçelerinde halkın doğal bitkilerden yararlanma şekilleri araştırılmıştır. Bitkilerin tıbbi amaçla ne şekilde kullanıldığı, gıda olarak tüketilen bitkiler ve hazırlama metotları, dini, ritüel ve diğer amaçla kullanılan bitkiler ve tespit edilebilen tüm yerel adların kayda geçirilmesi amaçlanmıştır. Arazi çalışmaları 2022 yılı vejetasyon döneminde Mayıs ve Haziran aylarında gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında Beypazarı ilçesi ve bağlı bulunan 27 mahalle ile Nallıhan ilçesi ve bağlı bulunan 32 mahalleye 12 arazi çalışması düzenlenmiştir. Bitkilerin kullanım şekilleri, kullanım amaçları, nasıl hazırlandıkları, uygulanış şekilleri kayda geçirilmiştir. Çalışma alanına yapılan ziyaretlerde edinilen bilgiler doğrultusunda bitkiler araziden herbaryum örneği hazırlama kurallarına uygun olarak toplanmış ve teşhis edilmiştir. Örnekler Hacettepe Üniversitesi Herbaryumu'nda (HUB) saklanmaktadır. Bu çalışma sonucunda 114 (104 doğal, 10 kültür) taksonun kullanımı tespit edilmiştir. Bu bitkilerin 1'i sporla üreyen 4'ü açık tohumlu 33'ü monokotil 74'ü dikotil ve 2'si parazit bitkilerdir. Bunlardan 64'ü tıbbi olarak, 34'ü gıda olarak, 15'i boyama amaçlı, 6'sı baharat olarak, 7'si hayvan yemi olarak ve 19 tanesi diğer amaçlarla kullanılmaktadır. Araştırma bölgesinde bitki kullanımının en sık rastlanıldığı hastalıklar belirlenmiş ve bu hastalıkların informant consensus factor (FIC) değerleri belirlenmiştir ayrıca tıbbi kullanımı olan her bitkinin UV değeri saptanmıştır. 6 endemik takson saptanmıştır.
Arı poleni ve arı ekmeğinin palinolojik, kimyasal ve antioksidan kapasitelerinin belirlenmesi
Tohumlu bitkilerin erkek üreme hücresi olan polen işçi arılar tarafından toplanır, sindirim enzimleri eklenir ve bal arılarının 3. çift bacaklarında depolanarak kovana getirilir. Kovana getirilen bu polenler petek gözlerine depolanır, sindirim enzimleri ve bal eklendikten sonra petek gözleri bal mumu ile kapatılır. Arının sindirim içeriğinden gelen bakterilerin aktivitesi sonucunda bu petek gözlerinde fermentasyon oluşmaktadır. Fermentasyon sonucu oluşan bu ürüne arı ekmeği (perga) adı verilir. Yüksek protein, yağ asidi, lipit, sterol, vitamin, mineral vb. besin içeriği sayesinde arı poleni traplarla toplanır ve gıda takviyesi olarak tüketiciye sunulur. Son yıllarda yapılan çalışmalarla arı ekmeğinin biyoyararlanabilirliğinin arı polenine oranla daha yüksek olduğu ortaya atılmıştır. Bu nedenle arı poleni yerine arı ekmeğinin gıda takviyesi olarak kullanımı tercih edilmektedir. Bu çalışmada arı poleni ve arı ekmeği örnekleri palinolojik yöntemlerle bitkisel orijinin belirlenmesinin yanı sıra kimyasal içerik ve antioksidan kapasite açısından değerlendirilerek karşılaştırılmıştır. Buna göre, aynı kovanlardan toplanan arı poleni ve arı ekmeğinin bitkisel orijinleri benzer olmasına rağmen bazı taksonların % polen sıklığı oranlarında farklılıklar gözlenmiştir. Arı ekmeği örneklerinin toplam (%) protein, (%) nem ve toplam yağ asidi içerikleri arı polenine oranla daha düşüktür. Arı poleni örneklerinin toplam protein içeriği % 17,5 - %21,7, toplam yağ asidi içeriği %67,6 - %86,5, nem içeriği ise %17,3 - %23 arasında değişmektedir. Arı ekmeği örneklerinin toplam protein içeriği %17,5 - % 21,7, toplam yağ asidi içeriği %60,2 - %79,38, nem içeriği ise %17,5 ile %21,2 aralığında bulunmuştur. Arı poleni örneklerinin toplam fenolik içeriği 266,93 - 434,24 mg GAE (gallik asit)/g, toplam flavonoid içeriği 2,62 - 4,44 mg QE (kuersetin)/g aralığında; arı ekmeği örneklerinde ise toplam fenolik içeriği 82,57 - 127,07, toplam flavonoid içerikleri ise 1,81 ile 3,74 aralığında bulunmuştur. Antioksidan kapasite analizlerine göre, arı polenlerinin DPPH (2,2-Difenil-1-pikrihidrazil radikal süpürme) değerleri 3,08 ± 0,47 mg TEAC (trolox eşiti antioksidan kapasite)/g ile 3,85 ± 0,63 mg TEAC/g; arı ekmeğinde ise 1.29 ± 1.13 mg TEAC/g ile 3.82 ± 0.26 mg TEAC/g aralığında belirlenmiştir. Arı polenlerinin ABTS (2'-azino-bis-3-ethylbenzthiazoline-6-sulphonic acid) kapasite değerleri 1.80 ± 0.02 mg TEAC/g ile 5.98 ± 0.10 mg TEAC/g; arı ekmeğinde ise 0.375 ± 0.02 mg TEAC/g ile 1.55 ± 0.12 mg TEAC/g aralığında belirlenmiştir. Sonuç olarak aynı kovanlardan elde edilen arı poleni ve arı ekmeği örneklerinin botanik orijinlerinin benzerliği istatistiksel olarak ispatlanmıştır. Örneklerin botanik orijinleri açısından toplandıkları bölgenin florası ile uyumlu olduğu gözlenmiştir. Biyokimyasal içerikleri karşılaştırıldığında arı poleni örneklerinin toplam % ham protein ve toplam yağ asidi içeriğinin arı ekmeğine göre daha yüksek içeriğe sahip olduğu gözlenmiştir. Arı poleni ve arı ekmeği örneklerinde 22 farklı yağ asidinin varlığı tespit edilmiştir. Linoleik (ALA) asit ve palmitik asit tüm örneklerde yüksek oranlarda bulunmaktadır. Bunu takiben linoleik asit, eikosanoik asit ve oleik asit varlığı tüm örneklerde gözlenmiştir. Toplam fenolik ve flovanoid madde açısından arı poleni örnekleri arı ekmeğine göre daha yüksek değerlere sahiptir. Ayrıca arı poleninin antioksidan kapasitesi de arı ekmeğine oranla daha yüksek olarak bulunmuştur. Yapılan bu çalışma sonucunda; arı poleni ve arı ekmeğinin bitkisel ve kimyasal içerik ile antioksidan kapasitesinin, ürünün temin edildiği arılığın bulunduğu yer, toplanma şekli, iklim, koloninin durumu, depolanma şekli ve en önemlisi de bitki örtüsü gibi birçok parametreye bağlı olarak büyük değişiklikler gösterdiği tespit edilmiştir. Uluslararası literatüre göre arı ekmeği ve arı poleni örnekleri ile yapılan çalışmaların farklı bölgelerden ve farklı kovanlardan elde edilen örnekler ile yapıldığı gözlenmiştir. Bu çalışmada ise ilk kez aynı kovanlardan toplanan arı ekmeği ile arı poleni örneklerinin botanik orijinleri belirlenerek içeriklerinin karşılaştırılması gerçekleştirilmiştir. Arı poleni ve arı ekmeği örneklerinin aynı bölgede, aynı ortamda hatta aynı kovan şartlarında karşılaştırılması; içerik belirleme, coğrafi işaret ve standardizasyon gibi çalışmalar için oldukça önemlidir. Tüm bu şartlar göz önüne alındığında yapmış olduğumuz bu çalışma alanında özgün bir çalışma özelliği taşımaktadır.
Detection of trigonella taxa of North Iraq, phytochemical analysis and physiological activity of some species of trigonella
Trigonella is one of the most important and oldest known medicinal plants in the world. It is used in treating many diseases due to its various effective compounds. Trigonella strangulata Boiss., Trigonella filipes Boiss. and Trigonella uninata Banks & Sol. are three widely used species that grow well in the northern suburbs of Iraq and are highly used in oral consumption and folk medicine. Therefore, the present study was designed to evaluate and identify the effective compounds of these plant species and to investigate their physiological and biochemical effects on biochemical and hematological parameters in rats treated with alcohol and cholesterole. Phytochemical analysis of the seeds and leaves of these three plant species were performed by GC-MS, and their morphological evaluation was performed by SEM electron microscopy. For macro elements, nitrogen (N), phosphorus (P), Potassium (K), Calcium (Ca) and Magnesium (Mg) concentrations of three species were evaluated. The nitrogen and potassium concentration of T. filipes were higher (2.93% and 1.98%, respectively) than two other species. However, the phosphorus and calcium concentration of T. strangulata was higher (0.93% and 3.58%, respectively) than others. Also, the concentration of Magnesium in T. uncinata was the highest (0.96 %). For micro elements, iron (Fe), zinc (Zn), manganese (Mn), and copper (Cu) were evaluated in the studied species. The concentration of iron in T. filipes was the highest (197.5 mg/kg). Zinc concentration was the highest in T. uncinata (18.9 mg/kg), and the concentration of manganese and copper was the highest in T. strangulata (341.2 and 29.1 mg/kg, respectively). The oxidative stress index (OSI), total oxidant status (TOS), and total antioxidant status (TAS) of plant extracts were measured. Cytotoxic activities of Trigonella filipes, Trigonella strangulata, and Trigonella uncinata plants' extracts on 3 different cell lines in different concentrations (1-10-100-1000 µg/mL) after 24 hour of incubation were studied using MTT cytotoxicity assay. DNA-protecting activity of those plants also were studied. Hematological and biochemical variables such as hepatic enzyme activity, glucose, lipid profile, ESR, CRP, renal function tests, and oxidative biomarkers were measured. Histological evaluation was also performed. Among the hematological parameters in the treated groups with different species of Trigonella, only lymphocytes showed a significant change in the treated group with T. uncinata. The levels of liver enzymes, lipid profile, and glucose in the positive group increased significantly compared to the control, while in the groups treated with these three taxa, these parameters were significantly improved. In the positive group, renal function and oxidative indices with ESR showed a significant increase, and treatment with these three taxa was able to improve these parameters. These results were also supported by histological findings. It can be concluded that these three plant taxa have high phytochemical compounds that have physiological effects such as improving the immune status, improving the function of liver and kidney function, and antioxidants effect against induced hepatotoxicity.
Endemik Cousinia birecikensis ve Hypericum salsolifolium'dan elde edilen farklı ekstrelerin fitokimyasal analizi ve biyolojik aktivitelerinin incelenmesi
Doğa her zaman insan sağlığına faydalı gıda ve bileşenlerin kaynağı olmuştur ve olmaya da devam etmektedir. Tıbbi bitkiler ve onların biyoaktif molekülleri doğanın ayrılmaz bileşenleridir ve binlerce yıldır insanların sağlığını desteklemiş ve desteklemeye devam etmektedir. Günümüzde bitki özlerinin, antimikrobiyal, antioksidan ve antikanser aktiviteye sahip polifenoller ve karotenoidler gibi biyoaktif bileşikler içermeleri nedeniyle sağlık sektöründe önemi giderek artmaktadır. Bu çalışmanın amacı; endemik Cousinia birecikensis ve Hypericum salsolifolium bitkilerinin antikanser, antioksidan ve takviye edici gıda ürünü olarak kullanım potansiyelini araştırmaktır. Çalışmada; toz haline getirilen bitkilerin farklı polariteye sahip çözücüler (hekzan, diklorometan, metanol ve su) ile bitki ekstreleri hazırlandı. Elde edilen ekstrelerin TPC, TFC ve antioksidan aktivitesi faklı metodlarla (DPPH, ABTS, FRAP, CUPRAC) analiz edildi. Antioksidan aktivitesi yüksek olan bitki ekstresinin fenolik bileşen analizi LC-MS/MS ile, eser element analizi Icp ile analiz edildi. Antikanser aktivitesi; akciğer kanser hücresi (A549) ve prostat kanser hücresi (DU-145), normal akciğer hücresi (BEAS-2B), normal prostat hücresi (PNT-1A) üzerinde antikanser aktivitesi incelendi. Sitotoksik etki MTT ile apoptotik etki annexin-V ve akridin orange yöntemiyle, hücre döngüsü üzerindeki etkisi cell cycle yöntemiyle incelendi. Serbest amino asit ve karnitin profili LC-MS/MS yöntemiyle incelendi. Her iki bitki türünün toplam fenolik ve flavonoid madde metanol ekstresinde yüksek olduğu tespit edildi. Bitki ekstrelerinin antioksidan aktiviteleri metanollü ve sulu ekstrelerde diğer çözücülü ekstrelere göre daha yüksek çıktığı saptanmıştır. Fenolik bileşik olarak H. salsolifolium ekstresinde başlıca siringik asit ve vanilik asit yüksek bulunurken C. birecikensis ekstresinde fumarik asit ve vanilik asit daha yüksek bulunmuştur. Element içerik analizinde başlıca kalsiyum, potasyum, sodyum ve magnezyum değerleri yüksek bulunmuştur. Serbest amino asit profilinde ise; H. salsolifolium ekstresinde glutamin ve valin miktarı çok yüksekken, C. birecikensis ekstresinde prolin ve alanin miktarı yüksek bulunmuştur. Çalışmamızda her iki bitki ekstresinde serbest karnitin ve asetil karnitin miktar olarak en fazla karnitin çeşidi çıkmıştır. Her iki bitkinin metanol ekstrelerinin akciğer kanseri üzerinde sitotoksik etki gösterirken normal akciğer hücreleri üzerindeki sitotoksik etkisinin düşük olduğu tespit edildi. Metanol ekstresinin akciğer kanser hücerelerinde apoptotik etki gösterdiği, hücre döngüsünü G0/G1 fazında durdurarak antikanser aktivite gösterdiği tespit edildi. Yapılan çalışma sonucunda H. salsolifolium ve C. birecikensis endemik bitkilerinin antioksidan ve antikanser potasiyeline sahip olduğu tespit edildiğinden dolayı bu bitkiler ile ilgili ayrıntılı analizlerin yapılması sonucunda insan sağlığına katkı sunacak fitoterapik ürünlere dönüşme potansiyeli olduğu tespit edilmiştir.
Kanserde geleneksel halk ilacı olarak kullanılan bazı bitkilerdeki aktif fenolik bileşiklerin fitokimyasal ve kemoterapötik aktivitelerinin meta analizi
Bu çalışmanın amacı, dünya çapında prevalansı günden güne artan ve çok yüksek bir mortalite oranına sahip olan kansere karşı kemoterapötik ajan tespiti yapmaktır. Bitkilerde aktif bileşiklerin önemli bir grubunu meydana getiren fenolik bileşikler, en aktif antioksidan türevleri olarak yer alırlar ve antikanser ajan olarak da farklı kanser hücreleri üzerinde antikanser etkilere sahiptirler. Bu çalışmaya dahil edilen bitkilerin belirlenmesinde etnobotanik çalışmalardan yararlanılmıştır. Buna göre, kanserde geleneksel halk ilacı olarak kullanıldığı kayıt altına alınmış bazı bitkiler (Malva neglecta, Nerium oleander, Quercus brantii, Rosa canina, Rubus sanctus, Urtica dioica subsp. dioica, Urtica pilulifera ve Vitis vinifera), 24 fenolik bileşik açısından fitokimyasal olarak araştırılmıştır. Veriler, SPSS 27 ve R 4.3.1 istatistik programlarında analiz edilmiştir. İstatistiksel olarak, 15 fenolik bileşiğin bitkilerin kimyasal kompozisyonu içerisinde çok önemli (p<0.01) derecede yer tuttuğu görülmüş ve bu bileşiklerin etki büyüklüğü (η2) belirlenmiştir. Bitkilerin, large etki büyüklüğünde (0.14≤η2) potansiyel aktiviteye sahip 9 başlıca fenolik bileşik içerdiği tespit edilmiştir. Bu bileşiklerin kemoterapötik aktiviteleri, meta analiz ile belirlenmiştir. Bitkilerin, 13 kanser türü üzerinde antikanser aktivite potansiyeline sahip olduğu saptanmıştır. Kanser türleri üzerinde en yüksek düzeyde antikanser aktivite potansiyeli gösteren bitkiler şu şekildedir: Akciğer kanseri; Q. brantii, U. pilulifera ve V. vinifera, Cilt kanseri; U. pilulifera, Endometriyal kanser; U. pilulifera, Glioblastoma Multiforme; Q. brantii, Karaciğer kanseri; M. neglecta, U. pilulifera ve V. vinifera, Kolorektal kanser; Q. brantii, R. canina, U. pilulifera ve V. vinifera, Kronik Myeloid Lösemi; N. oleander, Meme kanseri; N. oleander, Q. brantii, R. canina ve V. vinifera, Mesane kanseri; R. canina, Mezotelyoma; Q. brantii, Prostat kanseri; Q. brantii ve U. pilulifera, Rahim ağzı kanseri; Q. brantii ve R. canina, Yumurtalık kanseri; V. vinifera. Ayrıca kanser türleri üzerinde başlıca fenolik bileşik seviyesinde 6 farklı kemoterapötik ajan içeriği ile R. canina'nın ve U. pilulifera'nın fitokimyasal açıdan en zengin bitkiler olduğu tespit edilmiştir.
Pistacia vera L. kabuklarının soya (Glicine max L.) nın büyüme ve gelişimine etkisi
Bu tez çalışmasında baklagiller familyasından olan soya dünyada en önemli endüstri bitkilerindendir. Soya farklı endüstri kolları için hammadde sağlamasının yanında, değişik şekillerde insan ve hayvan beslenmesinde önemli rol oynamaktadır. Soya ve soya yağı insana faydalı yağ asitlerini içermesinden dolayı şeker, koroner kalp ve damar sertliği gibi hastalıkları olan kişilere önerilmektedir. Soya bitkisinin ana vatanı uzak doğu iken ekonomik olması bakımından başka ülkelerde de yetiştirilmeye başlamış bir bitkidir. Bitkisel proteini yüksek, unundan ekmek yapılabilen, sütünden faydalanılabilen, yemeklik yağı olan endüstriyel bir bitkidir. Yukarıda bahsedilen bilgiler ışığında bu tez çalışmasında hormon etkisi yapan Pistacia vera L. yumuşak dış kabuklarının soya (Glicine max L.) bitkisinin yetiştirilmesi amaçlanmaktadır. Soya yağlı bir bitki olduğundan sıcaklık şartlarına adaptasyonu önemlidir. Daha önce tarafımızdan yapılan birçok araştırmada soyanın tolerans sınırı artırılmaya çalışılacaktır. Bu çalışmada ise önceki deneyimlerimize ve literatüre kazandırılan bilgiler ışığında ekonomik değeri olan soya bitkisinin bölgeye adaptasyonu akımından yetiştirilmesi için önemli bir çalışma olacaktır.
Cladophora sp. ve Microcystis sp. alglerinin biyolojik gübre olarak, oğul otu (Melissa officinalis L.) bitkisinin gelişimi ve büyümesi üzerine etkisi
Bu çalışma oğul otu (Melissa officinalis L.) türünün en uygun yetiştirme ortamlarının geliştirilmesi ve belirlenmesi amacıyla, Cladophora sp. ve Microcystis sp. alg gübrelerinin altı farklı kuru dozu (Kontrol, %0.2; %0.4; %0.6; %0.8; %1) ve karışımları ise (%50+%50 olarak) toprağa sıvı olarak üç defa uygulanmıştır. Deneme üç tekerrürlü olarak 13.10.2022 ile 12.06.2023 tarihleri arasında Biyoloji Bölümü Serası'nda 7 litrelik saksılarda yapılmıştır. Araştırma sırasında oğul otu kalitesinin bazı ayırt edici özelliklerinden olan; en kısa ve en uzun dal uzunluğu, yaş ve kuru aksam ağırlığı, yaş ve kuru kök ağırlığı, yaprak sayısı, ortalama dal sayısı, klorofil verimi gibi kıstaslar incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar istatistiki olarak değerlendirilmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Bitki gelişimi, Cladophora sp, Microcystis sp., Karışık alg kültürü, Oğul otu (Melissa officinalis L.)
Karkamış Baraj Gölünde yetiştirilen alabalıklardan aeromonas bakterilerinin izolasyonu ve litik bakteriyofajlarının araştırılması
Bu tez çalışmasında amaç, Karkamış Baraj Gölü'nde yetiştirilen ve hastalık semptomları göstererek ölen alabalıklardan Aeromonas türlerini izole etmek ve çevresel örneklerden bu türlere spesifik litik bakteriyofaj varlığını araştırmaktır. Bu çalışmada Şanlıurfa iline bağlı farklı konumlardaki 4 farklı çiftlikten farklı zaman periyotlarında, bakteriyel izolasyon için toplam 96 ölü gökkuşağı alabalığı ile bakteriyofaj izolasyonu için su ve bentos örnekleri toplandı. Balıklara uygulanan nekropsi sonrasında, deri lezyonları ve balıkların çeşitli organlarına ait 138 inceleme örneğinden klasik bakteriyel izolasyon ve identifikasyon yöntemiyle Aeromonas'ların izolasyonu için ekimler yapıldı. Elde edilen izolatların doğrulama analizleri MALDİ-TOF ile gerçekleştirildi. Balıklardan 18 adet Aeromonas etkeni izole edildi. Bu etkenlerin altısının Aeromonas veronii, dördünün Aeromonas hydrophila, dördünün Aeromonas sobria, ikisinin Aeromonas ichthiosmia, birinin Aeromonas caviae ve birinin de Aeromonas bestiarum olduğu tespit edildi. Bakteriyofajların tespiti için alınan su ve bentos örneklerine ön zenginleştirme işlemi uygulanarak şüpheli süspansiyonlar hazırlandı. Bu süspansiyonlardan elde edilen izolatlar ile spot-test yapılarak bakteriyofaj içeriği yönünden araştırıldı. Bir adet çiftlikten elde edilen Aeromonas hydrophila bakterisine karşı litik aktivite gösteren 1 adet faj belirlenerek izole edildi. İzole edilen faj çift tabaka agar yöntemiyle saflaştırıldı, besiyerinde konakçısıyla çoğaltıldıktan sonra faj titresi 6.40 x 108 Pfu/ml olarak belirlendi. Optimal MOI değeri 0.1 bulundu. Faj, pH 3-11 ve sıcaklık 4-60°C aralıklarında test edildi. Fajın pH 5-9 ve sıcaklığın 4-40°C arasındaki test ortamlarında stabil olduğu tespit edildi. Bakteriyofaj morfolojik inceleme amacıyla geçirimli elektron mikroskobunda (TEM) görüntülendi. Fajın Siphoviridae familyasına ait olabileceği morfolojik olarak belirlendi. Fajın moleküler analiziyle, daha önce tanımlanarak gen banka bilgileri girilen Aeromonas'ların T7-Ah ve PZL-Ah152 fajlarına genetik olarak çok yakın bir faj olduğu görüldü. Sonuç olarak Şanlıurfa bölgesinde Karkamış barajında üretim faaliyetleri gösteren balık çiftliklerinde Aeromonas etkenlerinin enfeksiyonlara sebep olduğu, etkenlerle birlikte bakteriyofajlarının da izole edilebileceği görüldü. Hastalıklardan korunma için gerekli tedbirlerin alınabileceği ve bakteriyofajların koruma ve tedavide kullanılabilirliğiyle ilgili ileri çalışmaların yapılması gerektiği kanaatine varıldı. ANAHTAR KELİMELER: izolasyon, enfeksiyon, Aeromonas, bakteriyofaj, balık