Günümüz zaman mantığı çalışmaları

Zaman mantığı, zamana gönderim barındıran önermeler ile bu önermeler arasındaki ilişkilerin tanımlandığı bir alandır. Bu alanda söz konusu önermeleri barındıran çıkarımların geçerlilik ve tutarlılık denetlemelerinin sağlanması amacıyla çeşitli dizgeler geliştirilir. Geliştirilen bu dizgelerde, zamanın tanımına ilişkin bazı kabuller açık veya örtük bir biçimde kullanılır. Bu çalışma ile, söz konusu kabullerin, zaman mantığının ortaya çıkmasına etki eden temel faktörler ekseninde irdelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla öncelikle farklı filozofların zaman kavramının tanımına ilişkin tutumları aktarılmıştır. Daha sonra günümüz zaman mantıklarına kaynak olarak gösterilen, "gelecek zamanın yapısı", "özgür irade", "mümkün dünya", "belirlenimcilik", "zaman tasvirleri", "zamansız önerme" ve "zamansız mantık" konuları incelenmiştir. Metnin ikinci bölümünü oluşturan bu inceleme sonucunda zamansız önerme ve zamansız mantık konularının imkanı sorgulanmıştır. Metnin üçüncü bölümünde farklı zaman mantıklarına yer verilmiştir. Bu bölümde Prior'ın geliştirdiği zaman mantıklarının yanı sıra Reichenbach'ın dile dayalı zaman mantığı önerisi, zamanın bağıntı olarak ele alınması, zaman mantıklarının modal mantık ve puslu mantık aracılığıyla denetlenmesinin imkanı konuları ele alınmıştır. Metnin son kısmında ise, günümüz zaman mantıklarının ortaya çıkarken çözmeyi vaat ettiği problemleri neden mevcut dizgeler ile çözemeyeceği ve söz konusu problemlerin nasıl bir anlayış temelinde çözülebileceği sorularına cevap aranmıştır. Bu bölümde temel olarak zaman ve süre kavramlarının birbirinden ayrılarak mantığa yeniden takdim edilmelerinin gerekliliğine yer verilmiştir. Günümüz zaman mantıkları, konu ettikleri önerme ve çıkarımların yalnızca "süre" açısından konumunu ele almaktadır. Bu türden bir yaklaşım, önerme ve çıkarımların "zaman" ile değil, "süre" ile bağını açığa çıkarmaktadır. Süre ise salt fiziksel bir evrendeki ilişkiler aracılığıyla mekanik veya matematiksel olarak tanımlanabilir bir öğe olduğundan böyle bir evrende "özgür irade" gibi açık bir kavramın temellendirilmesine imkan tanınamamaktadır. Bu sorun bir yönüyle "zaman tasvirleri" başlığı altında irdelenmiş ve "Süre ve Zaman Mantıklarının Ayrılması Üzerine" bölümünde bir çözüm önerisi geliştirilmiştir. Son bölümde, ayrıca, geliştirilen çözüm önerisi ile, aktüel dünyanın bir anlamda "imkansız" olarak yorumlanabileceği, bu durumda ne tür yanıtlar verilebileceği üzerinde durulmuştur.