Hadim Napı'nda (Orta Toroslar) Başkıriyen-Moskoviyen (alt ve orta Pensilvaniyen) istiflerinin foraminifer biyokronolojisi, mikrofasiyes analizi ve ortamsal yorumu

Bu çalışma, Hadim Napı Başkıriyen ve Moskoviyen (Alt ve Orta Pensilvaniyen) yaşlı istiflerinin fusulin faunası, biyostratigrafik bölümlenmesi, mikrofasiyes özellikleri ve Geç Paleozoyik Gondvana buzullaşmasına ait kayıtları araştırmak amacıyla Orta Toroslar'da üç ölçülü stratigrafik kesitten (Yassıpınar, Bademli ve Gölbelen) derlenen örnekler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında fusulinid foraminiferlere ait yirmi beş cins ve bunlara ait yüz kırk altı türün varlığı saptanmıştır. Bir yeni cins ve on iki tür ilk kez bu çalışmada tanımlanmıştır. Bunlar; Depratina turani n. sp., Aljutovella typica n. sp., Tikhonovichiella praetikhonovichi n. sp., Beedeina minuta n. sp., Beedeina tauridiana n. sp., Praefusulinella guvenci n. gen. n. sp., Praefusulinella okuyucui n. gen. n. sp., Praefusulinella rhombiforma n. gen. n. sp., Praefusulinella tekini n. gen. n. sp., Fusulinella obtusa minuta n. sub. sp., Fusulinella absoluta n. sp. ve Fusulinella propriaforma n. sp'dir. Biyostratigrafik çalışmalarda, Hadim Napı Başkıriyen ve Moskoviyen istiflerinde dokuz fusulin zonu tanımlanmıştır. Bu zonlar alttan üste doğru, Plectostaffella jakhensis-Eostaffella postmosquensis postmosquensis-Eostaffella pseudostruvei angusta Topluluk Zonu, Plectostaffella bogdanovkensis-Plectostaffella varvariensis İlk Görünüm Zonu, Pseudostaffella antiqua-Pseudostaffella sofronizkyi İlk Görünüm Zonu, Staffellaeformes staffellaeformis-Staffellaeformes parva parva İlk Görünüm Zonu, Tikhonovichiella tikhonovichi-Verella spicata İlk Görünüm Zonu, Aljutovella aljutovica-Solovievaia ovata ovata İlk Görünüm Zonu, Priscoidella priscoidea-Eofusulina triangula İlk Görünüm Zonu, Fusulinella vozhgalensis devexa-Beedeina schellwieni İlk Görünüm Zonu ve Fusulinella bocki bocki İlk Görünüm Zonu'dur. Tanımlanan bu fusulin zonları ve içermiş oldukları fusulin toplulukları başta Moskova Havzası ve Güney Urallar olmak üzere Elburzlar, Donbass ve Donetz Havzaları gibi Misisipiyen ve Pensilvaniyen çökellerinin yaygın olarak gözlendiği bölgelerle oldukça uyumludur. Hadim Napı Serpuhoviyen-Başkıriyen kat geçişi Yassıpınar ÖSK'sında gözlenmiş ve Başkıriyen katının tabanı Plectostaffella bogdanovkensis Reitlinger ve Plectostaffella varvariensis (Brazhnikova ve Potievskaya) fusulin türlerinin ilk ortaya çıkışıyla belirlenmiştir. Zengin bir fusulin topluluğu ile temsil edilen Başkıriyen-Moskoviyen sınırı sadece Yassıpınar ve Gölbelen ÖSK'larında gözlenmiş, Moskoviyen katının tabanı ise Aljutovella aljutovica-Solovievaia ovata ovata İlk Görünüm Zonunun indeks türlerinden olan Aljutovella aljutovica (Rauzer-Chernousova) fusulin türünün ilk ortaya çıkışı ile tanımlanmıştır. Çökelme ortamının belirlenmesine yönelik yapılan çalışmalarda detaylı mikrofasiyes çalışmaları gerçekleştirilmiş ve bu mikrofasiyes tiplerinin ise deniz seviyesi değişimi ile kontrol edildiği, bunun da litoloji ve biyoçeşitlilik üzerinde olumlu/olumsuz etkilerinin olduğu gözlenmiştir. Üst Serpuhoviyen-alt Başkıriyen çökellerinin büyük oranda oldukça sığ denizel ortamsal koşulları yansıttığı ve yaygın olarak kumtaşı ve düşük biyoçeşitliliğe sahip ooidli tanetaşı mikrofasiyes tipleri ile temsil edildiği gözlenmiştir. Üst Başkıriyen'den başlayarak Moskoviyen katının sonuna kadar kısmi yerel sığlaşmalar olsa da çökelme ortamının göreceli olarak giderek derinleştiği ve daha çok biyoklastlı tanetaşı mikrofasiyes tipini kapsadığı, fusulin topluluklarının bolluk ve çeşitliliğinde ise artış olduğu görülmüştür. Kasimoviyen katının tabanı yaygın olarak kumtaşı mikrofasiyesi ile temsil edilmekte, bu da Moskoviyen sonrası ciddi bir sığlaşmayı göstermektedir. Yassıpınar, Gölbelen ve Bademli ÖSK'larında yürütülen izotop çalışmalarında δ13C izotop verileri esas alınarak Hadim Napı Misisipiyen ve Pensilvaniyen istfilerinin Geç Paleozoyik Gondvana buzullaşmaları (Buzul Dönem II-III) ile doğu Avustralya ara buzul dönemlerine (C3 ve C4) ait kayıtlar içerdiği ortaya konmuştur. Serpuhoviyen-Başkıriyen sınırında gözlenen ve Geç Paleozoyik Gondvana Buzul Dönemi II ile ilişkili olan küresel ölçekteki deniz seviyesi düşüşüne ait veriler, Yassıpınar ÖSK'sından elde edilen δ13C izotop değerleri ve düşük fauna içeriğine sahip mikrofasiyes tipleri ile Hadim Napı kesitlerinde ortaya konulmuştur. Başkıriyen katının ortalarından başlayarak Moskoviyen katının Kashiriyen askatına kadar δ13C izotop değerlerinin pozitif yöndeki eğilimi, bu düzeylerdeki karbonatça baskın çökeller ve ilişkili mikrofasiyesler kronostratigrafik olarak önceki seviyelerle kıyaslandığında kısmen daha derin ortamsal koşulları yansıtırken, iklimin de daha ılıman olduğunu işaret eder. Yassıpınar ve Gölbelen ÖSK'larında elde edilen ve Kashiriyen askatından Moskoviyen sonuna kadar devam eden negatif yöndeki δ13C izotop verileri deniz seviyesinin daha çok duraylı olduğunu ancak yer yer düşüşlerin de varlığını göstermektedir. Her iki kesitte de (Yassıpınar ve Gölbelen ÖSK'ları) deniz seviyesindeki esas düşüşün Kasimoviyen katının tabanında gerçekleştiği ve bunun da kumtaşı mikrofasiyeslerinin bu düzeydeki bolluğu ve negatif yöndeki δ13C izotop değerleri ile uyumlu olduğu görülmüştür. Kasimoviyen katının tabanında gerçekleşen deniz seviyesi düşüşünün Geç Paleozoyik Gondava Buzul Dönemi III'ün başlaması ve yeni bir soğuk döneme girilmesi ile ilişkili olduğu düşünülmektedir.