Hadis usulünde sâlih hadis kavramı

Hadis âlimleri, sahih ve hasen olarak niteledikleri hadisler için ihticâc ve kabule elverişli olduklarını ifade eden bazı ıstılahlar kullanmışlardır. Bu ıstılahlar arasında zikredilen sâlih hadis, hadis usulü alanında incelemeyi gerektiren bir mesele olarak karşımıza çıkmaktadır. Sâlih hadisin tam olarak ne anlama geldiğine dair bazı ihtilaflar daha çok Sünen-i Ebî Dâvud üzerinde yoğunlaşmaktadır. Mekkeli âlimlerin Sünen hakkında yönelttikleri sorulara cevap vermek için bir mektup yazan Ebû Dâvud, burada Sünen'de şiddetli zayıf olan rivayetlerin durumunu belirttiğini, haklarında bir şey söylemediği rivayetlerin ise sâlih olduğunu ifade etmiş ancak söz konusu terim ile ne kastettiğini açıklamamıştır. Sâlih hadisin sahih ve hasen hadise şâmil, ihticâca elverişli olan bir ıstılah olmasının yanında zayıf olduğu halde mutâba'ât ve şevâhid yoluyla güçlendirilen, bir anlamda zayıflığı müncebir (onarılmış) olan hadisler için kullanılıp kullanılmadığına dair soruların incelendiği bu çalışmada mesele sadece Ebû Dâvud'un üzerinden değil kronolojik bir sıra takip edilerek diğer âlimlerin kullanımları da incelenmek suretiyle bir bütün olarak ele alınmıştır. Ayrıca Ebû Dâvud'un Sünen'inde sükût ettiği, zımnen sâlih olarak gördüğü örnek rivayetler incelenmiş, böylelikle sâlih hadis ile ilgili bilgilerin anlamlı bir bağlama yerleştirilmesine gayret edilmiştir. Netice itibari ile şemsiye bir kavram (umbrella concept) olarak tavsif ettiğimiz sâlih hadis kavramının teorik açıdan ele alınmasının ardından pratikte karşılığını ortaya koymak adına sâlih olarak nitelenen rivayetlerin Sahîhayn'da bulunan veya sahih hadis şartlarını ihtiva edenler, hasen li-zâtihî veya âdıd ile hasen li-gayrihî seviyesine yükselen hadisler ve son olarak zayıf hadis olduğu düşünülen sâlih hadis, şeklinde dört başlık altında ele alınmıştır. Böylelikle burada örnek olarak verilen sâlih hadisin içerisinde pek çok hadis türünü ihtiva eden bir kavram olduğu tespit edilmiştir.