Hadisçilerin tenkidi ve tarihçilerin tasdiki arasında Vâkıdî

Bu çalışma, hicrî II. yüzyılın önde gelen tarihçi, muhaddis ve kadılarından, megâzî ile siyer alanında temel kaynaklardan kabul edilen eser müellifi İmâm Muhammed b. Ömer el-Vâkıdî'nin (130/747 - 207/823) şahsiyetini ele almaktadır. Bu özelliklerine rağmen el-Vâkıdî, Yahyâ b. Ma'în (ö. 233/848), Ali b. el-Medînî (ö. 234/849) ve İshak b. Râhûyeh (ö. 238/853) gibi bazı hadis otoriteleri tarafından eleştirilmiş; güvenilirliği sorgulanmış ve rivayetleri cerh edilmiştir. Ancak buna karşın, el-Vâkıdî'nin rivayetleri, hadis ve İslam tarihi araştırmalarında önemini korumaya devam etmiştir. Bu çalışma, el-Vâkıdî'ye yöneltilen cerh sebeplerini tahlil etmeyi, tarihçilerin, özellikle megâzî, siyer ve tarih alanlarında, onun rivayetlerine dayanmaya devam etmelerinin nedenlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Ayrıca, alimlerin el-Vâkıdî'ye dair eleştirel tutumlarını inceleyerek, onu güvenilir kabul edenlerin ve etmeyenlerin gerekçelerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmektedir. Eleştiri sahiplerinin görüşlerini şekillendiren âmiller de ele alınarak, bu bağlamda tahrîc ve cerh-tâdîl metodolojisi üzerine daha fazla analitik çalışmaya zemin hazırlanması hedeflenmiştir. Çalışmada eleştirel ve tümevarımsal bir yöntem benimsenmiş; cerh yönündeki eleştiriler derlenip tahlil edilmiş, bu eleştirilerin dayandığı deliller incelenmiş ve nihayetinde bilimsel kanıtlarla desteklenen objektif bir değerlendirme sunulmuştur. Bu tez, el-Vâkıdî'nin ilmî şahsiyetinin adil bir analiz yöntemiyle yeniden değerlendirilmesini sağlaması açısından önem arz etmektedir. Söz konusu değerlendirme, rivayetlerine yöneltilen eleştiriler ile tarihçilerin fiilî olarak ona dayanmaları arasındaki dengeyi kurmaya çalışmaktadır. Ayrıca, cerh ve ta'dîl ilkelerinin, özellikle siyer ve İslam tarihi gibi rivayet geleneğiyle şekillenen alanlarda faaliyet göstermiş tarihçiler üzerinde uygulanmasına dair anlayışın derinleştirilmesinde pay sahibi olması hedeflenmektedir. Bununla birlikte, hadis ve tarihî rivayetlerin değerlendirilmesinde faydalanılabilecek eleştirel bir çerçeve sunarak, hadis ve İslam tarihi araştırmalarına da katkılar sağlaması öngörülmektedir.