Hâkim el-Cüşemî'nin "et-Tehzîb fi't-tefsîr" adlı eserinde Kur'ân ilimleri

Bu çalışmada Hâkim el-Cüşemî'nin et-Tehzîb fi't-tefsîr isimli eserindeki Kur'ân ilimleri konuları araştırma konusu yapılmıştır. Müfessir, eserinde Kur'ân ilimleri konularını rivayet ve dirayet metodunu etkin bir şekilde kullanmak suretiyle değerlendirmeye tabi tutmuştur. Onun Mu'tezile mezhebi mensubu olması, kendi mezhebine dair rivayetleri ağırlıklı olarak aktarmasına sebep olmuştur. Kur'ân ilimlerine yönelik aktardığı bu rivayetleri kendine has yöntemlerle yer yer değerlendirmeye tabi tutması eserinin özgünlüğüne işaret etmektedir. Zira Cüşemî, selef âlimlerinin tefsir ilminin temellerini atıp bu ilmi inşa ettiklerini, halef âlimlerinin ise selefin temellerini atıp kendilerine naklettiği bilgi birikimini tertip edip düzenlediklerini ve gereksiz bilgilerden arındırdıklarını söylemiştir. Cüşemî, benimsediği tefsir anlayışını eserine yansıtmış ve gelen rivayetleri Mu'tezile mezhebinin temel prensiplerinin yanı sıra kendi aklî değerlendirmelerine göre sahih ve uydurma şeklinde tasnife tabi tutmuştur. Müfessir, bu tutumunu Kur'ân ilimleri konularında da uygulamıştır. Cüşemî, eserinde Kur'ân ilimlerinin kıraat, lügat, i'rab, nüzûl, nazm,mana, ahkâm ve kıssa şeklinde temelde sekiz tane olduğunu söylemiş ve âyetleri tefsir ederken bu başlıkları kendine has bir metot olarak kullanmıştır. Müfessir bu başlıklar altında Kur'ân ilimlerinin farklı konularına da yer verdiği görülmüştür. Bu çalışmada bunlardan yirmi bir tanesini araştırma konusu yapılmıştır.