Hâkim parti sistemi: Dünyadan örnekler ve Türkiye

Bu araştırmada, bir partinin; rekabetçi seçimler sonucu parti sistemindeki diğer partiler karşısında belirli bir dönem hükümet etme süresinin uzunluğu sayesinde hâkim parti olarak konumlanmasıyla ortaya çıkan hâkim parti sistemi ele alınmaktadır. Hâkim partilerin neden ve nasıl ortaya çıktıkları; hâkim parti konumunu nasıl sürdükleri araştırmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Araştırmada karşılaştırmalı araştırma yönteminden yararlanılarak, teorik çerçeve oluşturulurken dünyadaki tüm hâkim parti örneklerine değinilmekle birlikte özelde İsveç, Japonya ve Türkiye örnekleri incelenmektedir. Araştırmada öncelikle temsili demokrasi, parti sistemleri ve hâkim parti sistemine ilişkin bilgiler verilmektedir. Daha sonra İsveç'te SDP'nin 44 yıl, Japonya'da LDP'nin 38 yıl üstünlüklerine dayalı olarak hâkim parti konumunu elde etmelerinde etkili olan faktörler incelenmektedir. Hem teorik çerçeve hem de tarihsel iki örneğin detaylı olarak ele alınmasından sonra Türkiye'de 2002 sonrası AK Parti'nin hâkim parti olarak konumlanmasına olanak sağlayan faktörlere değinilmektedir. Bu kapsamda, çalışma, giriş kısmında ayrıntılı olarak belirtilen hipotezleri test etmeyi de amaçlamaktadır. Araştırma sonucunda incelenen örnekler içerisinde hâkim parti konumunun elde edilmesi ve sürdürülmesinde bazı ortak özelliklere rastlanmıştır. Sosyal, ekonomik ve siyasal krizler sonrası iktidara gelen hâkim partiler bu krizleri sonlandırabildikleri oranda gelecek seçimleri güvenceye alabilmektedir. Seçim sisteminin orantısızlık derecesi, muhalefet partileri arasındaki derin bölünmeler, en geniş seçmeni çekebilecek esnek parti yapısı, seçmen-parti bağını canlı tutacak ve seçim zamanları seçmeni seferber edebilecek örgütsel güç yanında sosyo-ekonomik gruplarla yakın ilişki ile parti liderinin hâkim partilere avantaj sağladığı gözlemlenmiştir. Ancak her ülkenin kendine özgü koşullarından dolayı ortak faktörlerin etkisinin aynı derecede görülmediğini ifade etmek gerekir. SDP ve LDP örneğinde parti hâkimiyetinin kazanılması sürecinde partilerin örgütsel gücü ve sosyo-ekonomik grup desteği öne çıkarken AK Parti örneğinde parti liderinin belirleyiciliği söz konusudur. Anahtar Sözcükler: Parti Sistemi, Hâkim Parti Sistemi, Türkiye, Japonya, İsveç