Hakkâri ilinde zehirli bitkiler üzerine etnotoksik bir çalışma

Bu çalışmada; Hakkâri ilinde yayılış gösteren toksik bitkilere ait etnotoksik bilgiler ortaya konmuştur. Ayrıca bitkilerin yöresel adları, zehirli kısımları, zehirli dozu, toksik etkisi ve bilgi veren kişi sayısı verilmiştir. Çalışma, 2020-2022 yılları arasında Hakkâri İli'ne bağlı yerleşim yerlerinde 341 kullanıcı ile yüz yüze yapılan görüşmeler ve anket çalışmaları şeklinde yürütülmüştür. Bilgi veren kullanıcıların 97 (% 28)'si kadın, 244 (% 72)'ü ise erkektir. Araştırma sonucunda 36 familyaya ait toplam 97 etnotoksik bitki taksonu ve bu taksonlara ait yerel bilgiler belirlenmiştir. Bitkilerden bazıları birden çok toksik etkiye sahiptir. Etnotoksik bitkilerin neden olduğu septomlar mide-bağırsak, dermatolojik, sinir sistemi ve ölüm gibi kategoriler olarak belirlendi. En yüksek kullanım sıklık (FIC) değeri (0.973) dermatolojik (ağız içinde tahriş, boğazda şişkinlik veya tahriş, kızarıklık, tahriş) kategorisinde hesaplanmıştır. Etnotoksik olduğu bilinen 97 bitkiden 35'i aynı zaman yerel halk tarafında gıda veya tedavi amacıyla kullanılmaktadır. Halk hekimliğinde toksik bitkilerin gıda veya tedavi amacıyla kullanımı (i) kullanılan dozuna ve (ii) iki kere kaynatma (veya demleme) fraksiyonunun uygulanmasına dayanır. Bu çalışmada elde edilen etnobotanik veriler, toksikoloji alanında araştırma yapan araştırmacıların, zehirli bitkilere dikkatini çekecek ve zehirlenme vakaları durumunda uygun tedavi yöntemini geliştirmesine yardımcı olacaktır; Aynı zaman zehirli bitkilerle ilgili yapılacak olan farmakolojik çalışmalara yön verecektir. Anahtar Kelimeler: Hakkâri, etnotoksik, zehirli bitki, halk hekimliği