Halide Nusret Zorlutuna'nın romanlarında toplumsal cinsiyet ve kimlik

Toplumsal cinsiyet, kadın ve erkeğe, toplum ve kültür tarafından yüklenen rolleri tanımlamak; kadınlığın ve erkekliğin biyolojik bir cinsiyet olduğu kadar sosyolojik bir olgu olduğunu anlatmak; kadın ve erkeği, toplumsal yapı içinde, toplumsal normlar çevresinde birbirinden ayırmak için kullanılan bir kavramdır. Bu yönüyle kavram, bir kimlik biçimini ifade eder ve antropolojiden tarihe, psikolojiden sosyolojiye, sosyal bilimlerin birçok alanında kadın ve erkek kimliğinin nasıl oluşturulduğunun incelenmesine imkân sağlar. Toplumsal cinsiyet rollerinin belki de en görünür olduğu alanın edebiyat olduğu dile getirilebilir. Bu tez, Halide Nusret Zorlutuna'nın romanlarının toplumsal cinsiyet kavramı çerçevesinde incelenmesi hakkındadır. Bu doğrultuda söz konusu romanlarda kurulan toplumsal cinsiyet söylemleri, kadınlık ve erkeklik rolleri ile kimlik biçimleri irdelenmektedir. Çalışmada Zorlutuna'nın seçilmesinin temel gerekçesi, onun Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecinde yaşaması ve kamusal alana girebilen bir kadın olarak toplumun cinsiyet algılarındaki dönüşümün bir örneğini temsil etmesidir. Ayrıca onun hem sahip olduğu muhafazakâr kimliği hem de kamusal alandaki öncü kadın rolünü eserlerine taşıması, eserlerini gerçekçi bir tarzla toplumu anlatma çabasıyla yazması da onun romanlarının seçilmesinin bir diğer gerekçesidir. Bu doğrultuda tez, dört bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde toplumsal cinsiyet ve edebiyat ilişkisi çerçevesinde kuramsal bir arka plan oluşturulmuştur. İkinci bölümde, tezdeki incelemelerin tutarlı olması adına Zorlutuna'nın hayatına yer verilmiş ve tezde ele alınan romanlar özetlenmiştir. Üçüncü bölümde, söz konusu romanlardaki kadın kurgularına odaklanılmış ve kadın roman kişileri, anne, eş ve toplumsal hayattaki rolleri çerçevesinde incelenmiştir. Dördüncü Bölümde ise erkekler ile erkeklik kurguları irdelenmiştir.Böylece Zorlutuna'nın eserlerindeki toplumsal cinsiyet rolleri aydınlatılmış ve neredeyse bütün romanlarında toplumun kadın ve erkeğe yüklediği rolleri olay örgüsü çerçevesinde tartışmaya sunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Zorlutuna'nın bütün romanlarında, muhafazakâr bir aydın kimliğinin yansıması bulunmaktadır. Bu durum, onun romanlarında, toplum tarafından makbul görülen cinsiyet rollerinin daha belirgin, çağının düşünce dünyasına aykırı gelebilecek fikirlerin ise daha kapalı kurgulanmasıyla sonuçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Halide Nusret Zorlutuna, toplumsal cinsiyet, kadınlık, erkeklik, kimlik