Halit Ziya hikâyelerini temaşa etmek: Manzaranın keşfiyle dışa vurulan içsellik

Bu tez teorik odağına Japon edebiyat eleştirmeni Kojin Karatani'nin Derinliğin Keşfi: Modern Japon Edebiyatının Kökenleri adlı çalışmasından "manzaranın keşfi"ni alarak bunu Halit Ziya'nın özellikle hikâyelerineve özellikle de 1890'lardaki hikâyelerine uygulayacak, bir anlamda modern Türk edebiyatının kökenlerini Halit Ziya'da arayacak. Karatani'nin 1890'lardan Japon romancı Doppo Kunikida'ya yaptığı okumanın bir benzerini Halit Ziya'ya yapacak. Karatani modern Japon edebiyatının kökenlerini manzaranın keşfi, buna bağlı olarak içselliğin yani içsel insanın keşfi ve içsel insanın kendini ifade ettiği soyut diliolarak birbirine bağımlı bir formül çerçevesinde çözümlemeye çalışır. Bu tez ise bu formülün Halit Ziya anlatılarına, onun hikâyelerine odaklanarak nasıl uyduğunu gösterecek. Bu formülün her bir parçası da ayrı ayrı üç bölümün odağı olacak. Tezin ilk bölümünde on dokuzuncu yüzyıl sonunda ulaşım araçları, fotoğraf ve pencere (vitrin) gibi yeni teknolojik araçlar ile görmenin nasıl değiştiği ve manzaranın nasıl keşfedildiği üzerinde durulacak, ikinci bölümde ise manzaranın keşfedildiği ortamda içselliğin, içsel insanın nasıl ve hangi bağlantılarla keşfedildiği açıklanacak, son bölümde ise manzarayı keşfeden içsel insanın kendini bulduğu soyut dili ve bu dil üzerinden yapılan tartışmalara odaklanılacaktır. Halit Ziya'nın kendinden önceki kuşak ve dönemindeki edebiyatçılardan farkını da ortaya koyacak olan bu tez, bir anlamda Ziya'nın kendinden sonraki psikolojik-dışa vurumcu karakterler kaleme alan yazarların da öncüsü olduğunu vurgulayacaktır.