Halit Ziya Uşaklıgil'in romanlarında değerler eğitimi

Halit Ziya Uşaklıgil (1865-1945) Türk edebiyatının zirve isimlerinden biridir. Yazar, Servet-i Fünun döneminde özellikle roman sahasında bu türün batılı anlamda başarılı örneklerini vermiş ve teorik meseleler üzerine kafa yormuştur. Romalarının dışında büyük hikâye, küçük hikâye, mensur şiir, tiyatro, hatıra, gezi yazısı ve edebiyat teorisi alanlarında da eser veren usta yazarın daha çok romanlarıyla adını duyurduğunu söylemek mümkündür. Halit Ziya Uşaklıgil'in sekiz romanı bulunmaktadır. Bunların dördünü İzmir'de (Sefile, Nemide, Bir Ölünün Defteri, Ferdi ve Şürekâsı); kalan dördünü ise İstanbul döneminde (Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar, Nesl-i Ahir) kaleme almıştır. Romanlarını realizm ve natüralizm akımlarına bağlı kalarak yazmıştır. Eserlerinde daha çok ferdi konular üzerinde dursa da toplumsal olayları da göz ardı etmemiştir. Hayatı ve insanı olduğu gibi eserlerine aktarmaya gayret eden Halit Ziya'nın romanları dil-üslup zenginliğinin yanında ele aldığı konular bakımından da zengin değer içeriğine sahip eserlerdir. Değerler eğitimi, özellikle son yıllarda üzerinde fazlaca durulan araştırma alanlarından biri olmuştur. Milli Eğitim Bakanlığı'nın öğretim programında yer alan açık hedeflerinden biri de öğrencilere milli, evrensel ve kültürel değerlerin kazandırılmasıdır. Bu doğrultuda Türkçe ders kitaplarına alınan okuma parçaları ve serbest okuma metinleri değerlerin aktarımı açısından destekleyici unsurlardır. Edebi metinler, değer eğitimi sürecinde okuma ve anlamlandırma yoluyla öğrencilerde kalıcı öğrenmenin sağlanmasında işlevsel birer araçtır. Araştırmamızda Halit Ziya Uşaklıgil'in sekiz romanı MEB'in (2019) yayınladığı değerler eğitimi yönergesinde bulunan değerler kapsamında incelenmiştir. Yazarın romanlarında sevgi (karşı cinse duyulan sevgi/aşk, anne sevgisi, baba sevgisi, evlat sevgisi, kardeş sevgisi), şefkat-merhamet, fedakârlık, dostluk, yardımlaşma, sorumluluk, çalışkanlık, misafirperverlik, vatanseverlik, empati, dürüstlük, nezaket, saygı ve hoşgörü değerlerine yer verdiği ve bu değerleri yücelttiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak Halit Ziya Uşaklıgil'in romanlarının değerler eğitimi açısından son derece zengin olduğu görülmektedir. Romanların sadeleştirilmiş hallerinin ders dışı okuma etkinliklerinde öğrencilere tavsiye edilebileceği ya da ders kitaplarında kullanılan metinler arasına alınabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Halit Ziya, roman, değer, değer eğitimi.