Halveti tekkelerinin Osmanlı padişahları ve devlet ricali ile ilişkileri: Şemsiyye ve Sivasiyye

Tasavvuf, Osmanlı dini ve sosyal tarihinin çok önemli bir parçasıdır. Hal böyleyken, Osmanlı tarihine ışık tutabilen çalışmalar içerisinde din ve dini zümreler eksenli çalışmalar nispeten azdır. Bu alan üzerinde titizlikle durulması gereken ciddi araştırmaları da beraberinde getirir. Özellikle tarîkatler boyutunda ele alındığı zaman bazı yanlar ihmal edilip bazı yanlara fazlaca ağırlık verildiği olmuştur. Bütün bunlara karşın, Osmanlı dönemi tasavvuf ve sufi camia ile ilgili açıklığa kavuşturulmamış yığınla konu mevcuttur. İşte bu çalışma da Osmanlı Devleti'nde mevcut tasavvuf camiası içerisinde en kalabalık zümrelerden biri olan Halvetîyye tarîkatının Şemsîyye kolu ve ona bağlı olan Sivâsîyye, Nûrîyye, Sûzîyye ve Şirînîyye şubeleri incelenmiştir. Birinci Bölümde; öncelikle bazı temel kavramların gerek sözlük gerekse tasavvuf literatüründeki manaları açıklanmaya çalışılmıştır. Daha sonra Halvetîyye tarikatının tarihçesi, kurucu şeyhleri, tarikat silsilesi, tarikatın kol ve şubelerinin ortaya çıkışları hakkında bilgi verilmiştir. İkinci Bölümde; çalışmanın ana konusunu oluşturan Şemsîyye kolu ve şubelerinin kurucu şeyhlerinin tasavvufi geçmişleri konu edinilmiştir. Üçüncü Bölümde; Şemsîyye, Sivâsîyye ve Nûrîyye'nin şeyh ve halifeleri tarafından Zile, Sivas, İstanbul ve Balkan'lara kadar olan Osmanlı sahasında kurulan tekkeler ve vakıfları arşiv kaynakları ışığında değerlendirilmiştir. Son Bölümde ise; kurucu şeyhlerin Osmanlı padişah ve bürokrasisiyle olan ilişkileri, Osmanlı ulemâsı ile Sivâsî şeyhleri arasında vuku bulan tartışmalar mülahaza edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Halvetîyye, Tekke, Vakıf