Yönlendirilmiş jest kullanımının üstbilişsel süreçler üzerindeki etkilerinin farklı bilişsel görevler ve yaş gruplarında incelenmesi

Üstbiliş, bireylerin kendi zihin durumlarını izleyip düzenleyebilmelerine olanak veren bir süreç olarak tanımlanmakta ve karar verme, problem çözme, öğrenme ve akademik başarı dahil olmak üzere günlük etkinliklerin bir çok yönünde önemli bir rol oynamaktadır (derleme için bkz. Koriat, 2020). Bu sebeple, üstbilişsel süreçlerin ve eminlik kararlarının nasıl çalıştığını araştırmak, bilişsel işlevleri iyileştirmek ve çeşitli alanlarda olumlu sonuçlar elde etmek için oldukça önemlidir. Buradan yola çıkarak bu tezde, aksiyonları ya da objeleri temsil eden ve görsel-mekansal ve motorik ipuçları sağlayan ikonik jestlerin (Kita vd., 2017) üstbilişsel eminlik kararlarını etkileyip etkilemediği, bu karmaşık etkileşimi farklı yönlerden aydınlatan üç ayrı çalışmayla incelenmektedir. 2. Bölüm, öğrenme sırasında bilişsel yardımcılar olarak kullanılan ikonik jestlerin, hafıza performansı ve ilgili eminlik kararları üzerindeki etkisini anlamaya odaklanmaktadır. Kanji-görüntü çifti öğrenme görevlerini içeren ve zorluk derecesi farklılaşan iki çalışma aracılığıyla, katılımcıların yarısına el işaretleri kullanmaları talimatı verilirken diğer yarısına hiçbir strateji verilmemiş ve katılımcıların öğrenme ve üstbilişsel değerlendirme süreçleri incelenmiştir. Çalışmada, tüm katılımcılar performanslarını geleceğe dönük ve geriye dönük olarak değerlendirmişlerdir. Sonuçlar, jest kullanımının görev kolayken performansı ve ilgili eminlik kararlarını arttırmadığını ancak etkilerini görev zorlaştığında gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle zorlu görevlerde, jest kullanan katılımcıların performanslarını daha yüksek güvenle değerlendirmeleri dikkat çekicidir. Bu sonuç, jestlerin sağladığı ve özellikle zorlu görevlerde etkili olan görsel-mekansal ve motorik ipuçlarının üstbilişsel süreçler için regüle edici bir rolü olduğuna işaret etmektedir. 3. Bölüm, bir zihinsel döndürme görevi sırasında ikonik jest kullanımının eminlik kararları üzerindeki etkilerini incelemektedir. Sonuçlar, ikonik jestlerin, gerektiğinde performansı ve güveni artırdığını ortaya koymuştur. İkonik jest kullanımının, hali hazırda erkeklerden daha kötü performans gösteren kadınların performansını ve tüm katılımcıların performansını yalnızca zor sorular olduğu durumlarda artırdığı görülmüştür. Bu sonuçlar, el işaretlerinin seçici olarak biliş ve üstbilişi etkilediğini göstermiş ve jest kullanımı, eminlik kararları ve mekansal düşünme arasındaki bağlantıları açıklamada görevin zorluğu ve bireyle ilişkili değişkenlerin (örn., cinsiyet) önemini ortaya koymuştur. 4. Bölüm, tezin kapsamını okul öncesi çocuklara kadar genişleterek, jest kullanımının zihinsel döndürme performansını ve üstbilişsel eminlik kararlarını artırma rolünü açıklamayı amaçlamaktadır. Bulgular, dört yaşından itibaren jest kullanımıyla ilişkilendirilen belirgin bir performans artışını ortaya koymuştur. Dahası, jest kullanımının eminlik kararları üzerindeki etkileri artan yaş ile beraber daha güvenilir hale gelmiştir. Bu araştırma, jestler, biliş ve üstbiliş arasındaki karmaşık etkileşimi erken çocukluk yıllarında ortaya koymuştur. Sonuç olarak, bu tez, farklı yaş grupları ve bilişsel görevlerde üstbilişsel süreçler için ikonik jest kullanımının etkisini vurgulayarak, üstbilişsel süreçlere dair anlayışımızı zenginleştirmektedir. Bu karmaşık ilişkileri açığa çıkararak, bu araştırma, bilişsel sonuçları optimize etmeyi amaçlayan eğitim uygulamaları, bilişsel müdahaleler ve öğrenme ortamlarının tasarımı için değerli sonuçlar sunmaktadır.