Hasan b. Muhammed'in Şerh-i Cedîd-i Karabaş isimli eseri (İnceleme-metin)

"Hocapaşa İmamı" olarak tanınan Hasan b. Muhammed, Kastamonu'da dünyaya gelmiştir. Sonrasında İstanbul'a göç eden Hasan Efendi, Vâlide Sultan Camii'nde hatiplik, Hocapaşa Camii'nde ise imamlık görevlerini yürütmüştür. O, Ali el-Mansûrî (ö. 1134/1721) başta olmak üzere dönemin meşhur hocalarından ders almıştır. Hasan Efendi alanında uzman birçok öğrenci yetiştirmekle beraber teze konu olan Şerh-i Cedîd-i Karabaş adlı eseri kaleme almıştır. Karabaş Tecvîdi'nin şerhi niteliğinde olan bu eser tecvîd sahasında kıymetli bir yer tutmaktadır. Müellif, Karabaş Tecvîdi'nin muhtasar olması hasebiyle herkesin bu eseri anlayamadığını aktarmış; ayrıca söz konusu eserde tecvîdin önemine ve hükmüne yer verilmediğini ifade ederek tecvîd ilmine rağbetin azaldığını dile getirmiştir. O, bunun üzerine teze konu olan eseri yazdığını söylemiştir. Müellif, eserinde Karabaş Tecvîdi'ne ait olan bölümleri aktardıktan sonra kendisi konuyu detaylı olarak ele almış, temel kaynak kitaplardan alıntı yaparak kendi görüşünü desteklemiştir. Hasan Efendi, Karabaş Tecvîdi'nde bulunmayan kırâatin sahih olmasının şartları, tecvîdin hükmü, kırâati öğrenme usûlleri, diğer imamlara ait fer'î medlerdeki med farklıları ve bazı tecvîd konuları bağlamında Hafs'ın dışında diğer kurrâlara ait farklı okuyuşları da eserine eklemiştir. Bu tezdeki amaç ismi geçen eserin incelemesini ve transkripsiyonunu yaparak ilim insanlarının istifadesine sunmaktır. Hasan Efendi'nin hayatını ve Şerh-i Cedîd-i Karabaş isimli eserini konu alan bu çalışma giriş, üç ana bölüm ve sonuç kısmından teşekkül etmektedir. İlk bölümde müellif Hasan Efendi'nin hayatına yer verilmiştir. İkinci kısımda Hasan Efendi'nin çalışmaya konu olan Şerh-i Cedîd-i Karabaş adlı eserindeki konular, temel kırâat ve tecvîd kaynaklarından faydalanılarak anlatıldıktan sonra Hasan Efendi'nin konularla ilgili görüşleri aktarılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise DİA çeviri yazı alfabesine göre yazılmış transkripsiyon metni aktarılmıştır. Sonuç bölümünde de bahsi geçen eserin içerdiği konularla alakalı değerlendirme yapılarak söz konusu eserin kırâat ve tecvîd ilmine yapacağı katkılardan bahsedilmiştir. Böylece bu tezin söz konusu sahada yapılacak çalışmalara katkı sağlamasına zemin hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kırâat, Tecvîd, Hasan b. Muhammed, Şerh-i Cedîd-i Karabaş, Karabaş Tecvîdi.