حتى الناصبة في القرآن الكريم (دراسة نحوية دلالية مقارنة) / Hatta ennâsibe fî'l-Kur'ân-ı Kerîm (Dirâsetun nahviyyetun delâliyyetun mukârenetun)

Yapılan bu çalışma, Kur'an-ı Kerim'de fiili muzariyi nasb eden hatta/ (حتى)'nın manalarını açıklamayı hedeflemektedir. Hatta/(حتى)'nın gaye, istisnâ ve ta'lil olmak üzere üç anlamını içeren tüm manalarının açıklanması amaçlanmaktadır. Verilen bu üç nahvi anlamın da karşılaştırılmasını, aralarındaki farkları zikrederek ve hatta(حتى)'nın manasının değişmesiyle ayet ve medlülün değişmesini bu çalışma açıklamaktadır. Ek olarak belagî manalar da bu manalar üzerine bina edilmektedir. Araştırmacı bu araştırmayı iki bölüme ayırmıştır. Önsöz, lügavi manadaki hatta/(حتى) ile başlamaktadır. Sonrasında hatta/(حتى) ile ilgili varit olan kelime anlamları ile devam etmektedir. Son olarak ise hatta(حتى)'nın nelere dahil olduğundan bahsetmektedir. Birinci fasıl, sarih isimlere dahil olan hatta/(حتى), Filli muzari dışında isim ve fiil cümlelerine dahil olan hatta/(حتى) , fiili muzariye dahil olan hatta/(حتى) olarak üç kısma ayrılmaktadır. İkinci kısma gelirsek, Kur'an-ı Kerim'de fiili muzariyi nasb eden hatta/(حتى) konusu ele alınmaktadır. İkinci kısım Hatta/(حتى)'nın Kur'an-ı Kerim'deki manaları ile özellikle fiili muzarideki hatta/(حتى)'nın diğer tüm farklı anlamlarının zikredilmesiyle başlamıştır. Araştırmacı ikinci bölümü üç kısma ayırmıştır. Birinci başlıkta, hatta/(حتى)'nın gaye bildirdiği 4 ayeti çalışmıştır. İkinci başlıkta hatta/(حتى)nın ta'lil ifade eden anlamları hakkındaki 4 ayeti çalışmıştır. Üçüncü başlıkta ise hatta/(حتى)'nın istisna bildiren anlamları hakkındaki 4 ayeti ele almıştır. Bütün başlıklardaki ayetler iki kısma ayrılmıştır. Birincisi, tefsir ve beyandır. Ayetin sebebi nüzulünü açıklanması, genel manayı zikretmekle beraber ayetler arası münasebet ve beyana ihtiyaç duyulan kelimelerin açıklanması. İkincisi, dilbilim ve anlambilimdir. Bu ise, ayetin irabını, müfessir ve nahivcilerin nezdindeki hatta/(حتى)'nın manasını, her ne kadar, zayıflığından dolayı zikredilmese ya da ayet içerisinde olma ihtimali olmasa bile dil bilimsel hatta/(حتى)'nın manalarına terettüp eden anlambilimsel manaları içermektedir. Dilbilimsel ve anlambilimsel anlamlar arasında karşılaştırma yapılmaktadır. Sonrasında araştırmacının iki manadan hangisini tercih ettiğini tercih etme sebebi ve delili ile açıklanmaktadır. Bunların tamamı, tanımlayıcı, tümevarımsal ve karşılaştırma metotlarına uygundur. Araştırmacının bu araştırmanın sonucunda vardığı en önemli nokta, mütekkaddim nahiv uzmanları bu konuda gafil kalmış olmalarına, müteahhirun alimlerin ise onu inkar etmesine rağmen, hatta/(حتى) hakkındaki istisna manasının ispat edilmesidir. Hatta/(حتى)'daki istisna bazı ayetlerde şart manasını içermekte olup bazı ayetler de ise hasr manasına gelmektedir. Hatta/(حتى)'nın gaye anlamında olması, bazen ta'lil bazen istisna ile aynı manaya gelmektedir. Fakat, ta'lil ile istisna aynı mana içerisinde bir araya gelemez. Bütün eski ve yeni çabalara rağmen hatta/(حتى), hala daha fazla araştırma ve çalışmaya ihtiyaç duymaktadır. Anlambilimsel ve belagat ile ilgili anlamlarının da açıklanması gerekmektedir. Hatta/(حتى)'nın bizzat kendisinin diğer tüm edatlardan ayrıştığı noktaların da ortaya çıkarılması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Nasb eden hatta, Gaye, Ta'lil, İstisna, Nasb,