Hattat Aziz Efendi ve hat sanatındaki yeri

"Hattat Aziz Efendi ve Hat Sanatındaki Yeri" adlı tez çalışmamızda Aziz Efendi'nin hayatına yer verilerek eserleri bir araya getirilmiştir. Bununla birlikte ulaşabildiğimiz eserler tasnif edilerek hat sanatı kuralları açısından değerlendirilip karşılaştırılmıştır. Çalışmamızda, 20. yüzyıl hattatlarından Aziz Efendi'nin hat sanatının gelişimi açısından hem ülke içinde hem de ülke dışında ortaya koymuş olduğu gayret ve başarı detaylandırılmıştır. Buradan hareketle; levhalar, murakkalar, kıt'alar, hilyeler, mushaflar üzerinden hat sanatına kattığı değer ve eserlerinin bu sanata uygunluğu modern yöntemlerle tespit edilmiştir. Bu tespit neticesinde eserlerinin hem teknik hem de sanatsal değerleri açısından incelenmesinin önemi ortaya konmuştur. Bu araştırma ile, yaşadığı dönemde en çok yazısı görülen Hattat Aziz Efendi'nin, ulaşılabildiğimiz eserleri bir araya getirilerek hat sanatı ilkeleri ışığında değerlendirildiği teferruatlı bir çalışma yapılmıştır. Aziz Efendi'nin derin estetik ve sanat düşüncesinin hayatı ve eserleri üzerinden öneminin tespit edilmesi neticesinde mevcut çalışmalara bir halka daha ilave edilerek sanat dünyasına ve akademik câmiaya sunulmuştur. Çalışmamızda; hattatın bu sanata ne şekilde katkıda bulunduğu, tâkip ettiği hocalarının yazı karakterine etkileri, yaşadığı dönemin sanat anlayışından ve siyâsî ortamından ne derece etkilendiği ayrıca kendisini tâkiben yetişenlerin üzerinde bıraktığı etkinin mâhiyeti gibi hususlara yer verilmiştir. Aynı zamanda bu çalışma Aziz Efendi'nin; kırk yedi sülüs-celî sülüs levha, yirmi altı ta'lîk-celî ta'lîk levha, on bir kıta', dört tuğra, on bir hutût-ı mütenevvia levha, üç hilye-i şerif, iki hatt-ı icâze levha, yirmi beş murakka', üç Kur'an-ı Kerîm (altı sayfa) ve dokuz mezar taşı kitâbesini içermektedir. Bu çalışmada araştırma yöntemlerinden nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Konunun tespitinin ardından arşive dayalı çalışma yapılarak kütüphane, internet ortamı ve çeşitli kaynaklardan yararlanılmıştır. Konuyla ilgili kapsamlı bir literatür taraması sonucunda Hattat Aziz Efendi'nin, hocalarının ve talebelerinin hayatı hakkında bilgiler ilgili kaynaklardan istifade edilerek derlenmiştir. Eserleri; müze, kütüphane, özel koleksiyonlar, internet ortamı, kataloglar ve çeşitli kitaplardan tespit edilmiştir. Bununla birlikte birçok cami, dergâh ve türbe ziyareti yapılarak Aziz Efendi imzalı levha, kuşak yazısı, mezar taşı ve kitâbelerin izi sürülmüştür. Hayatı ve eserleri üzerinden yapılan incelemeler neticesinde Hattat Aziz Efendi'nin tâkipçilerine rehber olabilecek kudrete sahip bir hattat olduğu sonucuna varmaktayız. Bu bağlamda; kompozisyonlarındaki görsel zenginlik, harf bünyelerindeki sağlamlık ve canlılık ile hat sanatının tekâmül sürecine katkıda bulunan ender şahsiyetlerden biri olduğu kanaati oluşmaktadır. Aziz Efendi'nin eserlerinin hat sanatı açısından kapsamlı şekilde incelendiği ve değerlendirildiği bu çalışma, akademik câmiaya ve sanat dünyasına zengin bir görsel arşiv sunmaktadır. Bu anlamda çalışmamızın alana katkı sağlayacağı umudunu taşımaktayız.