Havalimanı apron tarafında emniyet yönetim yaklaşımları: bilişsel farkındalığın rolü

Havayolu taşımacılığı, sahip olduğu hız, verimlilik ve uzak lokasyonlara bağlanma kapasitesi ile küresel ulaştırma sisteminin hayati bir bileşeni konumundadır. Uçuş operasyonları her ne kadar havada gerçekleşse de, operasyonların hazırlık ve destek süreçleri yerde tamamlanmakta olup emniyetin sağlanmasında yer operasyonları kritik bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, havalimanının önemi bir parçası olan apron, emniyeti açısından stratejik bir öneme sahiptir. Bu araştırmanın amacı, havalimanı apronu üzerinde insan faktörlerinden kaynaklanan kazaların önlenmesinde bilişsel farkındalığın rolünü incelemek ve bu bağlamda emniyet yönetim sistemine katkı sunacak çözüm önerileri geliştirmektir. Çalışmanın amacı doğrultusunda, veriler, Türkiye'de faaliyet gösteren yer hizmetleri şirketlerinin operasyon departmanlarında görev yapan personellere yönelik yarı yapılandırılmış görüşmeler ve anket yöntemi ile elde edilmiştir. Araştırma bulguları, bilişsel farkındalığın zayıflamasının arkasında "kirli düzine" olarak bilinen insan hatalarından kaynaklı kazaların meydana gelebileceğini göstermektedir. Özellikle stres, iletişim ve ekip çalışması eksikliği gibi faktörlerin apronda yürütülen operasyonlardaki emniyeti olumsuz yönde etkilediği tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, bu faktörlerin eğitim yoluyla iyileştirilebileceğini ve kazaların önlenmesine önemli katkılar sağlayabileceğini ortaya koymaktadır. Yapılan analizler sonucunda; demografik değişkenlerin, emniyet davranışları, ekip çalışmasındaki eksiklik, iletişim yetersizlikleri ve stres üzerindeki etkileri belirlenmiştir. Apron emniyet düzeyini artırmak için, eğitim programlarının genişletilmesi, ödül ve ceza mekanizmalarının etkinleştirilmesi, denetim süreçlerinin sıklaştırılması, çalışma koşullarının iyileştirilmesi, apron alanındaki iletişimin güçlendirilmesi, çalışma ortamının düzenlenmesi ve işe alım süreçlerinde personel seçim kriterlerinin yükseltilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.