Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretim programlarında afetler

Deprem, sel, heyelan vb. doğa olayları meydana gelirken can ve mal kaybına neden olarak afete dönüşebilmektedir. Afetten korunmak, afet bilinci oluşturmak için küçük yaşlarda eğitime ihtiyaç vardır. Sosyal Bilgiler ve Hayat Bilgisi dersi içeriklerinin yapısı gereği afet konusunu içinde barındıran ve çocukların küçük yaşta afetlerle tanışmasını sağlayan derslerdir. Bu çalışma, ilkokul düzeyinde Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler öğretim programlarında yer alan afet konuları, afet konularının değişimleri ve değişimin yaşanılan afetlerle ilişkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı bu çalışma doküman inceleme deseni çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla ilkokul düzeyinde 1926-2024 yılları arası Hayat Bilgisi öğretim programları;1968-2024 yılları arasındaki Sosyal Bilgiler dersi öğretim programları çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Öğretim programlarında yer alan afet konuları tespit edilmiş ve sınıf düzeyleri kapsamında tablolaştırılmıştır. Elde edilen veriler, araştırmanın alt problemleri çerçevesinde analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre programlarda yer alan afetlerin ülkemizde görülen afet çeşitleri olduğu tespit edilmiştir. Buna karşın yaşanılan afetlerden sonra oluşturulan programların yaşanılan afetlerle kısmen ilişkisi olduğu belirlenmiştir. Bazı programlarda sadece bir afet çeşidine yoğunlaşıldığı diğer afet çeşitlerinin göz ardı edildiği, afet konularının bazı sınıf düzeylerinde yer alırken bazılarında yer almadığı genel olarak istikrar ve tutarlılık göstermediği sonuca ulaşılmıştır. Afet yönetimi süreçlerinin afet öncesi, sırası ve sonrasını kapsaması son programlarda önem kazanmıştır. Afet bilincinin daha küçük yaşlardan itibaren oluşturulması için Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde kapsamlı ve sistematik bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu doğrultuda, programların yalnızca bir afete odaklanmaktan çıkarılarak çeşitli afet türlerini kapsaması, afet eğitiminin uluslararası standartlara uygun olması, teorik bilgilerin yanı sıra uygulamalı ve pratik çalışmaların programlarda daha fazla yer verilmesi önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Afet, hayat bilgisi, ilkokul, öğretim programı, sosyal bilgiler