Hayek'te devlet ve siyasal sistem

Yirminci yüzyıl ideolojiler ışığında örgütlenen devletlerin ve toplumsal kesimlerin büyük mücadelelerine sahne olmuştur. Bu yüzyılda kolektif düşüncenin etkisiyle klasik liberalizm anlayışından uzaklaşılmıştır. Özellikle 1970'lere kadar ekonomide devletin müdahaleciliğini ve planlamacılığı savunan görüşler liberal düşünceyi de kuşatmıştır. Hayek bir taraftan kolektif yaklaşıma sahip baskıcı sosyalist ve faşist düşünceye karşı mücadele ederken, diğer taraftan da liberal düşüncede devletin etkinliğini arttırmaya yönelik müdahaleci ve planlamacı yaklaşımlarla mücadele etmiştir. Bu iki cepheye karşı mücadele eden Hayek hiçbir zaman mücadelesinden vazgeçmemiştir. Bu mücadelesiyle, yirminci yüzyılda öldü gözüyle bakılan klasik liberalizm anlayışının 1970'lerde canlanarak özgür dünyada tekrar hakim olmasını sağlamıştır. Sonuçta 1990'lı yıllarda sosyalist Doğu Bloku'nun çöküşü, liberal düşüncenin zaferi olarak görülmüştür. Neo klasik liberal düşüncenin öncülerinden olan Hayek'in siyasal sistem ve devlet düşüncesi, Batı ülkelerinde bireysel özgürlüğü esas alan ve devleti asıl görevlerini yapmaya zorlayan anlayışların hakim olmasını sağlamıştır. Bu çalışmada ilk olarak liberal düşüncenin ilkeleri, tarihi ve Hayek'in düşüncelerinin ve mücadelesinin daha iyi anlaşılabilmesi için kendisinin hayat hikâyesine yer verilmiştir. Daha sonra, Hayek'in bireysel özgürlüğü esas alan hukuk devleti ve serbest piyasa anlayışına uygun siyasal sistem ve devlet düşüncesi ortaya konulmuştur. Hayek, özgürlüğü güvence altına almak için bir yandan yasama ve yürütme yetkisinin mutlaka ayrılmasını savunurken diğer taraftan da federal sistem ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesini desteklemiştir. Hayek'in teorisine göre toplumsal düzen ve ekonomik düzen, kendiliğinden işleyen düzenler olduğundan, özgürlüğü esas alan siyasal sistem ve devlet, toplumsal düzenin ve serbest piyasanın bu niteliğini engellemeyecek şekilde faaliyetlerini düzenlemelidir. Hayek'in düşüncesinde hukuk devletini esas alan siyasal sistem, serbest piyasa ve bireyin özgürlüğünü koruyacak şekilde öngörülebilirlik sağlar. Hukuk devletine dayanan serbest piyasada birey, kendi bilgisini kendi amaçları için kullanabilir. Hayek'in savunduğu siyasal sistem, bireyin özgürlüğünü güvence altına alacak şekilde tasarlanmıştır. Genel oy hakkı ve seçme ve seçilme yaşı gibi konularda uygulanabilme zorlukları olmasına rağmen, Hayek'in siyasal sistem teorisinde demokrasiyle özgürlük arasında bir denge sağlanarak bireysel özgürlük güvence altına alınmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Hayek, Liberalizm, Devlet, Siyasal sistem