Heinrich Mann'ın "Professor Unrat" adlı romanında karakter değişimi

TÜRKÇE ÖZET İlk eserlerinden farklı olarak Heinrich Mann bu romanında kozmopolit büyük şehir çevresinden uzaklaşıp Alman küçük şehrine döner. Kuzey Almanya'nın küçük bir şehrinde (Lübeck) II. Wilhelm devri bir lise hocasının maceralarını işleyen eser, Thomas Mann, Wedekind, Hauptmann ve Hesse'de sık rastlanan okul hicivleri türüne girer. Cari Zuckmayer 1931 yılında eseri film senaryosuna dönüştürmüş ve bu eser Der blaue Engel (Ma\>i Melek) adı altında çok tutulan bir film olmuştur. Nobel ödüllü yazar Thomas Mann'm ağabeyi olan Heinrich Mann'm bu romanı ilk kez 1905 yılında yayınlanmıştır. Despot ruhlu lise hocası, bir gece nefret ettiği öğrencilerini takibederken şarkıcı ve dansöz Rosa Fröhlich'i tanır, ona aşık olur. Bu yüzden okuldan atılır. Yaşlı lise öğretmeni, yirmibeş yıllık hizmet süresi içinde öğrencilerini, psikolojik olarak kendisinin politik yönden temsil ettiği otorite prensibine tabi tutar. Ateşli bir milliyetçidir, vazife aşkı, okulun kutsallığı, askerlik aşkı konusunda kompozisyonlar yazdırır. Hükmetme hırsı, verdiği haksız notlar ve cezalarda ortaya çıkar. Bu durum, onun zayıf yönlerinin, baskı altına alınmış duygu ve içgüdülerinin dışa vurumudur. Rosa Fröhlich'le ilişkisi arttıkça öğrenciler arasındaki otoritesi zayıflar ve onların boyunduruğu altına girer. Rosa Fröhlich'in cazibesine karşı koyamaz, cemiyetin her türlü gelenek ve kurallarını çiğneyerek onunla evlenir ve işinden olur. Aslında Fröhlich'le karşılaşması fiziksel gücünün zayıfladığı yaşta gerçekleşir. 57 yaşındaki Unrat akıntıya doğru kürek çekmeye başlar. Professor Unrat 'ta yaşadığı küçük kentte kibar bir fahişenin tutsağı olan ve kentlilerin alışılmış yaşam çizgilerinin dışına çıkan, lise öğrencilerinin umacısı, dar kafalı yaşlı bir profesörün (Unrat) karakter değişimi ele alınmıştır. O başlangıçta ulusal değerleri, geleneklere bağlılığı savunan bir despot iken, kendi savunduğu değerlerle kendisi çelişmiştir. Profesör Unrat, gençlerin okulda bilgiyle birlikte iyi bir ahlak da edinmelerini isteyen, bu bakımdan büyük bir titizlik, hatta sinirlilik gösteren despot bir öğretmendir. Böyleyken, öğrencilerini kurtarmak istediği uçuruma sonunda kendisi yuvarlanır. Eserde, genç edebiyatçı Lohmanrt'ın ağzından Profesör Unrat eleştirilir. Lohmann, anlatıcının eserde özdeşleştiği kişidir. Romanda verilmek istenen mesaj onun aracılığıyla verilmeye çalışılmıştır. Profesör Unrat ile Rosa Fröhlich az-çok hasta ruhlu insanlardır. Fakat, insan ruhunun değişmez, her gün rastlanır özelliklerini yansıtırlar. Bar artisti Rosa Fröhlich, görünüşte, şehvet hırsıyla para hırsından başka bir şey düşünmeyen bir kadındır. Yine de kalbinde derin bir şefkat ve temiz bir sevgiye yer buluşu, ezeli kadın ruhunun herIll iki bakımdan zaafinı gösterir. Profesör Urırat ise, insan ruhundaki bütün zaafları, kuvvetleri gösteren ender tiplerden birisidir. Bu roman, Kayser Almanyasını ve II. Wilhelm devrindeki eğitim durumunu, toplum hayatını ve insanların zaaflarını hicveder, eleştirir. Heinrich Mann bu dönemin eleştirisini Geist ımd Tat adlı denemesinde daha açık bir şekilde dile getirir. Gençlik eserlerinden başlayarak yazarın yaratıcısında iki karakteristik unsur kendini gösterir: Cumhuriyetçi demokrasi düşüncesi ve insanlığın, en azından Avrupa'nın, uluslarüstü organizasyonu düşüncesi. Romanlarında dolaylı yoldan dile gelen bu düşünceler, denemelerinde (Essay) kesin ifadesini bulur. Heinrich Mann'a göre Roman, bir toplumun, bir çağın kalıcı ve geçerli belgesidir. Sosyal bilgiyi biçimlendirebilir, iletebilir, hayatı ve şimdiki zamanı koruyabilir. Heinrich Mann, edebiyatı amaç değil, araç sayar. İnsanlığı eğitmek, onu daha mutlu bir geleceğe hazırlamak gibi düşünceleri olan hümanist ve iyimser bir yazardır. Bu çalışmada, roman kahramanının (Unrat) karakter değişimi ve dönemin eğitim sorununun esere nasıl yansıdığı irdelenmeye çalışılmıştır.