Hemodiyalize giren kronik böbrek yetmezliği olan hastaların yumurta ve yumurta akı tüketimlerinin bazı biyokimyasal ve hematolojik bulgular üzerine etkilerinin karşılaştırılması

Bu çalışma, kronik böbrek yetmezliği nedeniyle hemodiyalize giren hastalardayüksek kaliteli protein içeren yumurta ve yumurta akının günlük tüketiminin bazıbiyokimyasal ve hematolojik bulgular üzerine etkilerini incelemek amacıylayapılmıştır. Çalışma, Kasım 2007-Nisan 2008 tarihleri arasında yaşları 20-65 yılarasında değişen, RFM Ankara Diyaliz Merkezinde haftada 3 kez diyalize giren,7'si kadın 11'i erkek toplam 18 yetişkin hasta üzerinde yapılmıştır. Hastalar, tamyumurta tüketen grup (n:6), yumurta akı tüketen grup (n:5) ve daha önceden deyumurta tüketmeyi sevmeyen, hiç yumurta tüketmeyen kontrol grubu (n:7)olmak üzere 3 gruba ayrılmıştır. Araştırma, üç aşamada yürütülmüştür.Araştırmanın ?genel beslenme dönemi? olarak adlandırılan birinci aşamasında;çalışmaya katılmayı kabul eden hastalara hiçbir müdahale yapılmadan geneldemografik özellikleri ve beslenme alışkanlıklarını içeren anket uygulanmıştır.Hastaların iki günlük 24 saatlik besin tüketim kayıtları, tartım yöntemiylebelirlenmiş; antropometrik ölçümleri [boy uzunluğu, kuru vücut ağırlığı, tricepsderi kıvrım kalınlığı (TDKK), üst orta kol çevresi (ÜOKÇ)], kan basınçlarıölçülmüş ve kan örnekleri toplanmıştır. İkinci aşamada; araştırmaya katılan 18hasta, hiç yumurta tüketmedikleri 15 günlük arınma dönemine alınmıştır.Üçüncü aşamada ise; 15 günlük arınma döneminin bitiminden hemen sonra,hastalar kendileri için hazırlanan diyet programına ve tam yumurta tüketimininayarlandığı 90 günlük müdahale dönemine alınmışlardır. Bu dönemde, kontrolgrubundaki hastalara sadece kendileri için hazırlanan beslenme programıuygulanmış ve 90 gün boyunca yumurta tüketmemeleri (yiyeceklerin içineeklenen ve günlük 5 g altında olması hariç) sağlanmıştır. Müdahale döneminin30.günü, 60.günü ve 90.günlerinin bitiminde hastaların tekrar besin tüketimkayıtları, antropometrik ölçümleri, kan basınçları ve kan örnekleri alınmıştır.Hastaların başlangıç ve 90. gündeki Vücut Kütle İndeksi (VKİ) değerlerindeanlamlı fark bulunamamıştır (p>0.05). Hastaların prealbumin değerlerindegruplar arası ve dönemler arası istatistiksel fark oluşmadığı belirlenmiştir(p>0.05). Kontrol ve tam yumurta grubunun albumin seviyeleri başlangıçdöneminden sonra artma göstermişcve bu artma anlamlı bulunmuştur (p<0.05).Benzer bir artma yumurta akı grubunda da gözlenmiş ancak oluşan fark anlamlıiiçıkmamıştır (p>0.05). Tam yumurta ve yumurta akı grubunda başlangıçdönemindeki yüksek CRP değerleri diğer dönemlerde azalmış ve bu azalmaistatistiksel olarak önemli bulunmuştur (p<0.05). Kontrol grubunda totalkolesterol seviyelerinde dönemler arası fark gözlenirken (p<0.05), tam yumurtave yumurta akı gruplarında fark gözlenmemiştir (p<0.05). Her üç grupta datrigliserit seviyelerinde gruplar arası ve dönemler arası istatistiksel farkoluşmamıştır (p>0.05). Hastaların diyetle aldıkları kolesterol miktarları,müdahale döneminde gruplar arası fark göstermiştir ve bu farkın tam yumurtatüketen gruptan kaynaklandığı belirlenmiştir (p<0.05). Bitkisel ve hayvansalkaynaklı protein tüketiminin her üç grupta da dönemler arası ve gruplar arasıistatistiksel olarak fark oluşturmadığı gözlenmiştir (p>0.05). Tüketilen bütünelzem aminoasit türlerinin 90. günde, gruplar arası oluşturduğu farkınistatistiksel olarak anlamlı olduğu gözlenmiştir (p<0.05). Tam yumurta tüketengrupta dönemler içi farklara bakıldığında, metionin, sistein, fenilalenin, treonin,triptofan ve valin tüketiminde gözlenen farklar istatistiksel açıdan anlamlıbulunmuştur (p<0.05). Demir ve magnezyum tüketiminin değerlendirilmesiincelendiğinde, 30. günde gruplar arası farkın önemli olduğu ve farkın kontrolgrubundan kaynaklandığı belirlenmiştir (p<0.05). Her üç grupta da, hastalaraönerilen ve hastaların dönemler içerisinde tükettikleri enerji ve makro besinöğelerinin karşılaştırması sonucu oluşan farklar istatistiksel açıdan önemlibulunmamıştır (p>0.05). Yumurta akı grubunda hayvansal protein alımı ileserum albumin arasında 60. günde pozitif, 90. günde ters ilişki bulunmuştur(sırasıyla; r=0.90; r=-1.0 p<0.05). Kontrol grubunda 30.günde hayvansal proteinalımı ile total kolesterol arasındaki ilişki anlamlı olarak bulunmuştur (r=0.79,p<0.05). Hayvansal protein tüketiminin TDKK ile olan ilişkisine bakıldığında tamyumurta grubunda başlangıç ve 30. günde pozitif ilişki olduğu belirlenmiştir(sırasıyla; r=0.88, r=0.83, p<0.05). tam yumurta grubunda 90. günde diyetkolesterol alımı ile serum kolesterol arasında negatif ilişki bulunurken, yumurtaakı grubunda pozitif ilişki olduğu saptanmıştır (sırasıyla; r=-0.94; r=1.0, p<0.05).Yumurta akı grubunda da 30. günde diyet kolesterol tüketimi ve trigliseritarasındaki ilişki anlamlı bulunmuştur (r=0.90, p<0.05). Kontrol grubunda 60.günde, yumurta akı grubunda da 90. günde diyet demir tüketimi ile hemoglobiniiideğerleri arasındaki ilişki anlamlı bulunmuştur (sırasıyla; r=0.82; r=1.0, p<0.05).Hemodiyaliz hastalarında sık karşılaşılan yetersiz besin alımı nedeniylehastaların diyetlerine her gün eklenen bir tam yumurtanın kan lipit profilinibozmadan hastaya beslenme desteği sağlanabileceği sonucuna varılmıştır.Ancak sağlanacak besin desteğinin optimal faydasını görebilmek için hastaların30-35 kkal/kg/gün kalori tüketimini sağlamaları yararlı olacaktır.Anahtar kelimeler: Hemodiyaliz, tam yumurta, yumurta akı, albumin, kolesterol.