Hemşirelerde kaygı ve tükenmişlik düzeyini etkileyen faktörler

Hastaneler sağlığı düzeltme, sürdürme ve insan yaşamını kurtarma gibi oldukça önemli bir konuda faaliyet gösteren kuruluşlardır. Odak noktalarında insan bulunmaktadır. Birçok stres faktörü ile karakterize olan ve insan sağlığını koruma, yaşamını kurtarma ve tedavi etme gibi son derece önemli görevin üstlenildiği bu sağlık kuruluşlarının vazgeçilmez elemanlarından biri de hemşirelerdir. Stres yükü çok olan bu meslek grubunun tükenmişlik ve kaygı düzeyi yüksektir. Bu çalışmada hemşirelerde kaygı yaratan bireysel, örgütsel ve çevresel stres unsurlarını belirlemek ve bu unsurların hemşirelik uygulamalarına etkilerini incelemek; kaygı ve tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi ve buna yönelik çözüm önerilerinin sunulması amaçlanmıştır. Tanımlayıcı ve kesitsel türdeki çalışmamızın evrenini Aralık 2018-Haziran 2019 tarihleri arasında İstanbul'da hizmet veren bir Özel Vakıf Üniversitesi hastanelerinde çalışan toplam 220 hemşire oluşturmuştur. Çalışma çalışmaya katılmaya gönüllü olan ve örneklem kriterline uyan 149 kişi ile tamamlanmıştır. Veriler Hemşirelere Ait Kişisel Bilgi Formu, Maslach Tükenmişlik Ölçeği ve Durumluluk-Sürekli Kaygı Ölçeği STAI I-II kullanılarak elde edilmiştir. Veriler istatistik programları kullanılarak analiz edilmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 28.2±7.3, %82.6'sı kadın (n=123), %17.4'ü (n=26) erkek, %26.8'i (n=40) evli, %73.2'si (n=109) bekar, %24.8'i (n=37) sağlık meslek lisesi, %19.5'i (n=29) ön lisans, %55.7'si (n=83) lisans ve üzeri okullardan mezun olduğu tespit edilmiştir. % 41.6'sı (n=62) mesai saatlerini hemşirelik bakımı ile geçirdiğini, %37.6'sı (n=56) mesailerini hemşirelik dışı işler ile geçirdiklerini belirtmişlerdir. % 85.2'si (n=127) aldığı ücretten memnun olmadığını %88.6'sı (n=132) çalıştığı ekipten memnun olduğunu belirtmiştir. %57.7 (n=86)'si uygulama hatalarının kendisinde kaygı yarattığını; % 42.3'ü (n=63) kaygı ve tükenmişliği azaltmak için sosyal organizasyonlar düzenler ve maddi ödül sistemleri oluştururum demiştir. Katılımcıların ölçeklerden aldıkları puan ortalamaları; Duygusal Tükenme 24.2 ± 6.3, Maslach Duyarsızlaşma 8.4 ± 3.3, Düşük Kişisel Başarı 32.1 ± 5.3, Durumluluk Kaygı 3 9.2±9.8, Sürekli Kaygı 41±7.4 olarak bulunmuştur. Lise mezunu katılımcıların Duyusal Tükenme puanı ortalama 21.3±5.6, Düşük Kişisel Başarı puanı ortanca değerin 34 olduğu ve diğer gruplar ile arasında anlamlı derecede fark olduğu saptanmıştır (X2 = 7.1; p=0.001; p<0.01) (F= 6.2; p=0.04; p<0.05). Dahili birimlerde çalışan katılımcılarda durumluluk kaygı puanı ortanca değeri 31 (Z=-2.6; p=0.04; p<0.05); Hematoloji onkoloji birimlerinde çalışan katılımcılarda 46 (Z=-2.7; p=0.006; p<0.05), sürekli kaygı puanı ortanca değer 45 (Z=-2.3; p=0.02; p<0.05) olarak tespit edilmiştir. Bu birimlerde çalışan katılımcılarda durumluluk ve sürekli kaygıları diğer gruplara göre daha yüksektir. Araştırmamızda katılımcıların yarısından fazlasının duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve düşük kişisel başarı puanlarının dağılımı normal düzeydedir. Mesaisini hemşirelik dışı işlerde geçiren hemşirelerin duygusal tükenme, duyarsızlaşma, durumluluk ve sürekli kaygı düzeylerinin daha yüksek çıkması sebebi ile hemşirelerin yetki ve sorumlulukları görev tanımları ile sınırlandırılabilir. Katılımcıların aldığı ücretten memnun olamaması ve buna bağlı tükenmişliklerinin artmış olması göz önünde bulundurularak ücret politikası düzeltilebilir. Kişilere kuruma başladıklarında iyi bir oryantasyon eğitimi verilip çeşitli ve gerekli tüm rotasyonların yapılması sağlanabilir. Dahili, hematoloji ve onkoloji gibi kronik, ağır veya terminal dönem hastalara bakım veren hemşirelere dönemsel olarak psikolojik destek sağlayacak terapiler düzenlenebilir. Bu çalışma daha kapsamlı ve birbirinden bağımsız farklı hastanelerde yapılabilir. Anahtar kelimeler: Hemşireler, Kaygı, Tükenmişlik