Hemşirelerin basınç yaralanmasına ilişkin bilgi düzeyinin ve önlemeye yönelik kanıta dayalı uygulamalarının incelenmesi

Basınç yaralanması, bireyin yaşam kalitesini düşüren, hastanede kalış süresinin uzamasına, bakım harcamalarının, morbidite ve mortalite oranlarının artmasına neden olan, önlenebilir bir sağlık sorunudur. Hemşirelerin kanıta dayalı klinik uygulama kılavuz önerilerine uyması ve basınç yaralanmasına ilişkin bilgi düzeyleri, basınç yaralanmasını önlemeye yönelik uygulamalarını geliştirecektir. Araştırma, hemşirelerin basınç yaralanmasına ilişkin bilgi düzeyi ve önlemeye yönelik kanıta dayalı uygulamaları gerçekleştirme durumlarının incelenmesi amacıyla uygulanmıştır. Tanımlayıcı tipte ve kesitsel desende olan bu araştırmaya 19 Ekim- 30 Kasım 2020 tarihleri arasında İstanbul'da bir vakıf üniversitesinin iki hastanesinin yatan hasta servislerinde çalışan ve bilgilendirilmiş onamları alınan 86 hemşire katılmıştır. Veriler, Hemşire Tanıtıcı Özellikler Formu, Modifiye Pieper Basınç Yarası Bilgi Testi ve Hemşirelerin Basınç Yaralanmasını Önlemeye Yönelik Kanıta Dayalı Uygulamaları Formu kullanılarak toplanmıştır. Veriler, SPSS 25.0 programında tanımlayıcı istatistiksel analizler (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, min-max değer), Bağımsız Grup T Testi, Tek Yönlü ANOVA Testi, Pearson Korelasyon Analizi ve Post Hoc Analizler (LSD, Tukey) kullanılarak %95'lik güven aralığında ve p<0.05 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Araştırmanın etik kurul onayı alınmıştır. Hemşirelerin yaş ortalamasının 26.43±0.44 olduğu, %79.1'inin kadın, %79.1'inin lisans mezunu, %88.4'ünün basınç yaralanması ve önlemeye ilişkin eğitim aldığı ve bunların %74.4'ünün eğitimi, hizmet içi eğitimde aldığı bulunmuştur. Hemşirelerin %95.3'ü çalıştığı serviste basınç yaralanmasını önlemeye yönelik uygulama yaptığını, %83.7'si basınç yaralanması gelişmiş hastaya bakım verdiğini bildirmiştir. Hemşirelerin Bilgi Testi toplam puan ortalamasının 32.94±5.78 ve alt boyutlarının puan ortalamalarının önleme ve risk alt boyutunda 23.39±3.98, evrelendirme alt boyutunda 5.58±1.66 ve yara tanılama alt boyutunda 3.96±1.29 olduğu saptanmıştır. Cinsiyete göre (yara tanılama alt boyutu) ve basınç yaralanması gelişmiş hastaya bakım verme durumuna göre (önleme ve risk alt boyutu, evrelendirme alt boyutu) bilgi testi puan ortalamaları farkı istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Meslekte çalışma süresi ile önleme ve risk alt boyut puanı arasında pozitif yönde ve zayıf düzeyde, Bilgi Testi toplam puanı arasında pozitif yönde ve çok zayıf düzeyde; dahili kliniklerde çalışma süresi ile önleme ve risk alt boyutu, evrelendirme alt boyutu ve Bilgi Testi toplam puanları arasında pozitif yönde ve zayıf düzeyde bir ilişki olduğu bulunmuştur. Hemşirelerin yarısından fazlası, kanıta dayalı uygulamaların %87.7'sini her zaman gerçekleştirdiğini bildirirken, %30.2-%48.8'i uygulamaların %57.1'ini bazen gerçekleştirdiğini bildirilmiştir. Kanıta dayalı uygulamaları her zaman gerçekleştirenlerin hiç gerçekleştirmeyenlerden (%42.7) ve her zaman gerçekleştirenlerin bazen gerçekleştirdiğini bildirenlerden (%34.2) bilgi puan ortalamalarının anlamlı düzeyde yüksek olduğu bulunmuştur (p<0.05). Kesme noktası %70 olan bilgi testine göre hemşirelerin yalnızca önleme ve riske ilişkin bilgi düzeyinin geçme sınırının üzerinde olduğu ve kanıta dayalı uygulamaları gerçekleştirme durumuna göre anlamlı bulunan sonuçların en fazla bu oranla uygulamaları her zaman gerçekleştirdiğini bildiren hemşirelere ait olduğu bulunmuştur. Basınç yaralanmasına ilişkin eğitim yönteminin geliştirilmesi ve eğitimin etkinliğini arttıracak yaklaşımların kullanılması, hemşirelerin kanıta dayalı kılavuz önerileri doğrultusunda uygulamalarını geliştirmeleri ve bunları düzenli (her zaman) gerçekleştirmelerini sağlayacak klinik yaklaşımların kullanılması önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, Basınç Yaralanması, Kanıta Dayalı Uygulama, Bilgi