Hibrid sözleşmelerdeki saklı türevler: Muhasebeleştirilmesi ve raporlanması

İşletmeler, faaliyetlerini sürdürürken birçok risk çeşidine maruz kalmakta, karşılaşılan bu riskleri yönetmek için de yaygın olarak geleneksel türev finansal araçları kullanmaktadırlar. Geleneksel türev finansal araçlar ile türev olmayan bir finansal araç veya sözleşmenin birleşiminden oluşan sözleşmelere hibrid (karma) finansal araç veya sözleşme adı verilmektedir. Hibrid finansal aracın içine gömülmüş geleneksel türev ürünler ise saklı türev olarak adlandırılmaktadır. Hibrid finansal araç veya sözleşmelerin içinde yer alan saklı türevlerin ayrıştırılması, muhasebeleştirilmesi ve raporlanması detaylı ve karmaşık bir süreçtir. Saklı türevlerle ilgili hükümler UFRS 9 Finansal Araçlar ve US GAAP - ASC 815 standardında açıklanmaktadır. Bu doktora tezi ile amaçlanan; hibrid sözleşmelerdeki saklı türevlerin ayrıştırılıp ayrıştırılmayacağı, ayrıştırılanların UFRS 9 ve US GAAP – ASC 815 çerçevesinde nasıl kaydedileceği, değerleme günü itibariyle değerlemeye tabi tutulup tutulmayacağı, değerlenecekse, değerleme sonucu ortaya çıkacak kazanç veya kayıpların nasıl hesaplanacağı ve raporlanacağının açıklanması ve her iki standarda göre karşılaştırmalı olarak ortaya konmasıdır. Bu doğrultuda; reel sektörde faaliyet gösteren işletmelerin, taraf olduğu satış sözleşmeleri, kiralama sözleşmeleri ve finansal araçlardaki saklı türevlerin muhasebeleştirilmesi ve raporlanması konuları örnekler ile açıklanmıştır. Örnek olarak seçilen Landsvirkjun AŞ'nin 2018, 2019 ve 2020 faaliyet raporları ayrıntılı olarak incelenmiş ve saklı türevlerin finansal tablolara etkisi analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda hibrid sözleşmelerdeki saklı türevlerin ayrıştırılıp ayrıştırılmamasının, işletmelerin finansal tablolarında varlık, yükümlülük, satışların maliyeti, kâr veya zarar rakamlarını önemli ölçüde etkilediği tespit edilmiştir.