Hicri birinci yüzyılda hadis kitâbeti (Hz. Peygamber sonrası)

Rivâyetlerin zamanları aşarak günümüze ulaşmasında yazının kullanımı önemli bir tartışma konusudur. Kaynaklarımızda konuyla ilgili leh ve aleyhte çok sayıda rivâyet mevcuttur. Rivâyetlerden kaynaklanan farklı uygulama ve kabuller hadis kitâbeti ile ilgili yaklaşımları çeşitlendirerek konuya son noktanın konulmasını güçleştirmiştir. Arap toplumunda yazının gelişimini, kullanım alanlarını, insan ve coğrafya ile girmiş olduğu etkileşimin sonucunda bıraktığı izleri tespit etmeden konuyla ilgili tatmin edici bilgiler vermek mümkün değildir. Yapılan araştırmalara göre cahiliye döneminde kullanılan yazı dilinin kaynağı Ârâmîceden türeyen Nebât alfabesidir. Kullanılan alfabenin şekilsel özellikleri, üzerine yazı yazılan malzemelerin tercihini de etkilemiş ve zamanın tahrip edici etkisi karşısında direnci düşük olan malzemeler kullanılmıştır. Arap toplumunda yazı çok gelişmiş bir kültürel öğe olmasa da varlığı bilinmeyen ve kullanılmayan bir unsur değildir. Hicri birinci yüzyılda yazı hadis kitabetine imkân veren bir seviyededir. Hicrî birinci yüzyılda sahâbe ve tâbiûnun kitâbetle ilgili tutumları farklılık arz etmektedir. Konuya olumlu yaklaşıp yazılı ürün verenler olduğu gibi, olumsuz yaklaşıp yasaklayıcı bir tavır sergileyenler de vardır. Ancak müspet yaklaşanlar, menfi yönde tavrı alanlardan kat kat fazladır. Arap toplumunda hâkim olan sözlü kültürün etkisiyle çok kullanılmayan yazı, İslâm Devleti'nin teşekkülü ile beraber zorunlu bir gereklilik olarak zamanla gelişmiştir. Hz. Peygamber döneminde ortaya çıkan hadis kitâbeti olgusu, yazının gelişimi ile aynı paralelde bir seyir izleyerek, giderek yaygınlık kazanmıştır. Tedrici bir seyirle gelişen hadis kitâbeti, hicrî birinci yüzyıldan sonra sistematik bir hal alsa da bu yüzyılın sınırları içindeki varlığı itibariyle; inkâr edilmeyecek kadar belirgin, görmezden gelinmeyecek kadar yaygın, yazılı ürün verebilecek kadar işlevseldir.