Hipertansiyon hastalarında uyku kalitesi ve algılanan stresin değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Hipertansiyon, kardiyovasküler morbidite ve mortalitenin önde gelen nedenlerinden biri olup uyku kalitesi ve algılanan stres gibi modifiye edilebilir faktörlerle yakından ilişkilidir. Bozulmuş uyku düzeni ve artmış stres yükü, kan basıncı kontrolünü zorlaştırarak yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Bu çalışmanın birincil amacı, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran hipertansiyon tanılı yetişkinlerde uyku kalitesi ve algılanan stres düzeylerini değerlendirmek ve bu iki değişken arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. İkincil amaç olarak, söz konusu ilişkinin sosyodemografik ve klinik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığının incelenmesi hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma, 01.09.2025–01.12.2025 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran, 18 yaş ve üzerindeki hipertansiyon tanılı 250 gönüllü birey ile yürütülen kesitsel tipte bir anket çalışmasıdır. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri ile hastalık ve yaşam tarzına ilişkin bilgileri yapılandırılmış anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Uyku kalitesi Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), algılanan stres düzeyi ise Algılanan Stres Ölçeği-14 (ASÖ-14) kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler; tanımlayıcı istatistiksel yöntemler, uygun parametrik ve parametrik olmayan karşılaştırma testleri ile korelasyon analizleri kullanılarak çözümlenmiş, ayrıca PUKİ toplam puanının bağımlı değişken olarak alındığı genelleştirilmiş lineer model kurulmuştur. Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 61,44±11,36 yıl olup, %48,8'i kadın, %51,2'si erkektir. Katılımcıların PUKİ toplam puan ortalaması 6,79±3,74 bulunmuş ve bireylerin %59,6'sının PUKİ> 5 olması nedeniyle kötü uyku kalitesi grubunda yer aldığı belirlenmiştir. ASÖ-14 puanlarının çoğunlukla 25–33 puan aralığında dağıldığı gözlenmiştir. Yaş ve hipertansiyon tanı süresi ile PUKİ puanı arasında zayıf fakat istatistiksel olarak anlamlı pozitif; günlük uyku süresi ile PUKİ puanı arasında ise anlamlı negatif ilişkiler saptanmıştır. PUKİ toplam puanı ile ASÖ-14 toplam puanı arasında orta düzeyde, pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon bulunmuştur (r = 0,498; p < 0,001) ve genelleştirilmiş lineer model analizinde ASÖ-14 puanındaki her 1 birimlik artışın PUKİ toplam puanında yaklaşık 0,20 birimlik artışla ilişkili olduğu gösterilmiştir. ASÖ-14 puanları dul/boşanmış olanlarda, çalışmayanlarda, geliri giderinden az olanlarda, birden fazla kronik hastalığı bulunanlarda ve düzenli fiziksel aktivite yapmayanlarda daha yüksek bulunmuş; günlük kahve ve su tüketimi ile ASÖ-14 skorları arasında da istatistiksel olarak anlamlı ancak zayıf ilişkiler saptanmıştır. Sonuç ve Öneriler: Aile hekimliği polikliniğine başvuran hipertansiyon hastalarında kötü uyku kalitesinin sık olduğu ve ASÖ-14 puanlarının bu hasta grubunda belirgin bir algılanan stres yüküne işaret ettiği görülmüştür. Uyku kalitesinin algılanan stres ile bağımsız ve anlamlı biçimde ilişkili bulunması, hipertansiyon izlemlerinde hem uyku sorunlarının hem de stres düzeylerinin rutin olarak değerlendirilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Uyku hijyeni danışmanlığı, stresle baş etme becerilerinin güçlendirilmesi, düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı yaşam tarzı değişikliklerini içeren bütüncül girişimlerin, hipertansiyon hastalarında uyku kalitesi ve algılanan stres yükünü iyileştirerek kan basıncı kontrolüne ve yaşam kalitesine olumlu katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Elde edilen bulguların, özellikle birinci basamakta hipertansiyon yönetimine yönelik tarama ve müdahale programlarının planlanmasında yol gösterici olabileceği ve farklı merkezlerde yapılacak çok merkezli, ileriye dönük çalışmalarla desteklenmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Hipertansiyon, Uyku kalitesi, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi, Algılanan Stres Ölçeği, Birinci basamak, Aile hekimliği