Hizmet içi eğitim programlarının öğretmenlerin mesleki gelişimine etkisi: Trabzon ili örneği

Toplumların gelişim ve ilerlemesinde en temel etkenlerden biri eğitimdir. Bir toplumun eğitim seviyesinin yükselmesi, bu süreci yürüten öğretmenlerin niteliğiyle doğrudan ilişkilidir. Öğretmenlerin çağın gerektirdiği bilgi ve becerilere sahip olması, ülkelerin gelişmişlik düzeylerini artırabilmektedir. Bu niteliğin kazandırılması, üniversite döneminde verilen nitelikli bir eğitimle başlamakta; görev başladıktan sonra ise öğretmenlerin eğitimde, teknolojide ve toplumda yaşanan değişimlere uyum sağlaması ve kendini sürekli yenilemesi beklenmektedir. Bu gelişimin sürdürülebilmesi için öğretmenlerin mesleki gelişimlerine aralıksız devam etmeleri gerekmektedir. Bu süreç iki temel yolla yürütülmektedir. Birincisi; öğretmenlerin öz farkındalık ve öz denetim becerileriyle kendi eksikliklerini belirleyerek bireysel gelişimlerini sürdürmeleridir. Bu yaklaşım, hayat boyu öğrenme anlayışıyla desteklenmektedir. İkinci yol ise kurumların sorumluluğunda yürütülen hizmet içi eğitimlerdir. Türkiye'de bu tür programlar, Milli Eğitim Bakanlığı koordinasyonunda il, ilçe ve okul müdürlükleri tarafından öğretmenlerin ihtiyaçlarına göre planlanmakta ve uygulanmaktadır. Bu eğitimlerle öğretmenlerin bilgi, beceri, tutum ve motivasyonlarını geliştirmeleri hedeflenmektedir. Bu çalışmada, Trabzon ilinde görev yapan öğretmenlerin mesleki gelişim sürecinde hizmet içi eğitim programlarının etkisi incelenmiştir. Araştırma, açımlayıcı sıralı karma desenle yürütülmüş; nicel ve nitel yöntemler birlikte kullanılmıştır. İlk aşamada, 373 öğretmene MEB tarafından geliştirilen "Hizmet İçi Faaliyetleri Değerlendirme Ölçeği" uygulanmış ve elde edilen veriler SPSS programında betimsel analiz yöntemiyle yorumlanmıştır. İkinci aşamada ise farklı yaş, branş ve deneyim düzeyine sahip 12 öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Nicel bulgular, öğretmenlerin hizmet içi eğitimleri genel olarak olumlu değerlendirdiklerini ortaya koymuştur. Nitel bulgular ise bu eğitimlerin öğretmenlerin bilgi, beceri ve motivasyonlarını artırdığını; ayrıca sınıf içi uygulamalar ve öğrenci başarısı üzerinde de olumlu etkileri olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, eğitimlerin zamanlama, içerik ve ulaşım gibi alanlarda bazı sorunlar taşıdığı belirlenmiştir. Özellikle merkeze uzak ilçelerde görev yapan öğretmenler ulaşım ve zaman konusunda sıkıntı yaşadıklarını belirtmişlerdir. Eğitimlerin mesai sonrası saatlerde yapılması da verimliliği düşüren bir etken olarak öne çıkmıştır. Kurumsal destek düzeyi, içerik planlaması ve çözüm önerileri öğretmen görüşleri doğrultusunda detaylandırılmış ve ilgili kurumlara öneriler sunulmuştur.