Hizmet sektöründe tükenmişlik düzeyinin iş doyumuna etkisi; AVM çalışanları üzerine bir araştırma

Bu araştırma, günümüzde ihtiyaçlarımızı karşılamaktan ziyade artık bir sosyalleşme alanı olarak hayatımızda var olan alışveriş merkezlerinde istihdam edilen çalışanların tükenmişlik düzeylerinin iş doyumlarına etkisini araştırmak amacıyla hazırlanmıştır. Tükenmişlik sendromunun iş doyumsuzluğuna sebep olan ve olumsuz sonuçlara yol açabilecek çok boyutlu bir yapısı, yüz yüze iletişim kurulan çalışma tarzı ve ana faaliyet konusu satış olan hizmet sektörü içerisinde yer alan organize perakende alanında daha az çalışılmış olması araştırma sahasının seçilmesinde önemli rol oynamaktadır. Çalışma kapsamına, Güney Marmara bölgesinde yer alan (Balıkesir, Çanakkale, Bursa, Bandırma, Biga) sekiz alışveriş merkezi dahil edilerek toplamda 335 çalışana anket uygulanmıştır. Ankete katılım gösteren 335 çalışan basit tesadüfi örneklem yöntemine göre seçilmiş, marka veya hizmet alanı gözetmeksizin rastgele anket dağıtılmıştır. Kişisel bilgiler için Kişisel Bilgi Formu, iş doyum düzeyini belirlemek için tek soruluk "Genel olarak işinizden ve işyerinizden ne kadar memnunsunuz?" sorusu sorulmuş ve tükenmişlik düzeyini belirlemek için "Maslach Tükenmişlik Ölçeği" kullanılmıştır. Anket verileri SPSS paket programı kullanılarak istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Ayrıca AVM çalışanlarının çalışma koşullarını anlamak üzere çalışanlara sorular yöneltilmiş ve 5'li likert ölçeğine göre cevaplamaları talep edilmiştir. Ankette verilen cevaplar doğrultusunda hipotezlerin test edilmesinde korelasyon, basit doğrusal regresyon testi analizinden faydalanılmıştır. Birde çalışanların çalışma koşullarını anlamak adına işe bağlı stres soruları ile iş doyum düzeyleri arasındaki ilişki analiz edilmeye çalışılmıştır. Bu analizler için Ki-Kare testinden yararlanılmıştır. Ki kare sonuçlarına göre çalışma ortamının gerginlik, rahatlık düzeyi, iş güvenliği ve işlerin yetişmemesi durumları ile iş doyum düzeyleri arasında istatistikler olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca AVM'lerin şehir merkezi veya ilçelerde konumlanmasının tükenmişlik sendromu ve iş doyumu açısından aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olup olmadığı, tükenmişlik sendromu alt boyutları duygusal tükenme ve kişisel başarı boyutu ile çalışanların demografik özellikleri ve çalışma koşulları ile arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı Mann Whitney U testi ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda AVM'lerin şehir merkezlerinde ve ilçelerde konumlanması ile tükenmişlik düzeyi ile arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu ancak iş doyumu açısından anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Güvenilirlik ve faktör analizi sonrasında tükenmişlik ölçeğinin iki boyutlu olarak uygulanmasının bu araştırma sahası için daha uygun olacağına karar verilmiştir. Tükenmişlik ölçeği; duygusal tükenme ve kişisel başarısızlık boyutları kapsamında iş doyumunu ne derece etkilediğinin araştırıldığı bu çalışmada korelasyon analizi tükenmişlik ile iş doyumu arasında negatif yönlü ve zayıf bir ilişkinin var olduğu göstermiştir. Ancak alt boyutlar bağlamında durum incelendiğinde duygusal tükenme ve iş doyumu arasında orta düzey negatif bir ilişkinin, kişisel başarı alt boyutu ile iş doyumu arasında ise zayıf ama pozitif yönlü bir ilişkinin varlığını işaret etmiştir.