Hoşap Kalesi kazısı alçı buluntuları (2007-2017)

ÖZET Tarihsel süreç içerisinde çeşitli kültürlere ev sahipliği yapan Hoşap (Güzelsu), Van Gölü'nün güneydoğusunda yer almaktadır. Kuh, Başet, Kapir Dağları ve Norduz Yaylası'nın bir kısmı ile çevrili olan Hoşap Van- İran arasında ulaşımı sağlayan anayol üzerinde yer alır. Gürpınar ilçesine bağlı olan Hoşap güneyde Hakkari, doğuda Başkale, batıda Çatak ve Gevaş kuzeyde Van, Özalp ve Saray yerleşimlerine komşudur. Kale, 1064 tarihinde Melik Şah tarafından fethedilmiştir. 1100 tarihinde sonra ise Ahlatşahların egemenliğine girerek birçok devletin etkisi altında kalmıştır. Bunlar; Eyyübiler, Anadolu Selçukluları, İlhanlılar, Karakoyunlulardır. Osmanlı Sultanı Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde kalenin önemi artmıştır. Ve bu dönemde 17. Yüzyıl yarısında Osmanlıya bağlı olarak yerel beyliklerden Mahmudi Beyliği dikkat çekmektedir. Hoşap Kalesi kazı çalışmalarında, çok sayıda ve çeşitte buluntular gün yüzüne çıkarılmıştır. Bu buluntular içerisinde 2007-2017 yılları arasında açığa çıkan alçı parçalar yer alır. Çalışma konumuz olan Hoşap Kalesinde mimari doku üzerinde bulunan alçı buluntular bütün yönleriyle ele alınarak incelenmiştir. Ele alınan alçı süslemeler en çok kalıplama, kazıma ve ajur tekniğinde yapılmıştır. Alçı parçalar ele alınırken mimari süsleme özelliklerine sahip alçı buluntular ve süsleme özelliklerine göre alçı buluntular şeklinde gruplandırma yapılarak ele alınmıştır. Mimari özelliklerine göre alçı buluntular da mukarnas, niş kemer parçaları ve sütunceli alçı buluntular yer alırken, süsleme özelliklerine göre alçı buluntularda ise geometrik, bitkisel, yazı, kalemişi ve karma(bitkisel ve geometrik süslemeli) alçı buluntular yer almaktadır. Çalışılan eserler kırık halde ve etütlük parçalardan oluşmaktadır. Alçı buluntuların kırık olması yapının hangi alanında ne Çizelge de kullanılmış olduğu bilinmediğinden eser isimlerinin kesinliği tartışma konusudur. Ancak parçaların kullanıldığı yüzey ile olabildiğince ilişkisini sağlayarak açıklık getirilerek bu alçı parçalara bordür, köşebent, kemer, niş köşelik parçaları gibi ifadeler kullanılmış ve bir bütünlük oluşturulmaya çalışılmıştır. Buluntular yapının hangi kısmında ne şekilde alındığını bilmediğimizden dolayı yapılan tanımlamalar tahminler üzerinedir. Hoşap Kalesi ve içerisinde bulunan alçı örneklerinin, günümüzde korunması ve kültürel değerlerine sahip çıkılması gereken önemli bir mimari yapıdır.