Hukuk devleti açısından kanunların Anayasaya uygunluğunun yargısal denetimi

Hukuk devleti bir kavram olarak ilk kez XIX. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte ilke bir siyasal ideal olarak ilkçağlardan beri bilinmektedir. Bugün hukuk devleti, evrensel ilkelerle uyumlu bir anayasanın üstünlüğü ile karakterize edilir. Kavram Almanya'da Rechtsstaat, Fransa'da état de droit, İngiltere'de the rule of law ve Amerikan hukukunda da due process of law şeklinde kullanılır. Kavramın Türk hukukundaki karşılığı hukuk devletidir.XX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hukuk devletini gerçekleştirmenin en iyi yolunun yargısal denetim (anayasallık denetimi) olduğu söylenilmektedir. Mukayeseli hukuk açısından yargısal denetim, merkezîleşmiş yargısal denetim ve merkezîleşmemiş yargısal denetim olarak ikiye ayrılır.Merkezîleşmiş yargısal denetimde, anayasallık uzman bir mahkeme tarafından sorgulanırken, merkezîleşmemiş denetimde genel mahkemeler bu denetimi yerine getirir. Anayasaya yargısı, iktidarın sınırlandırılmasının ve temel hakların korunmasının anayasal yolu; bireyciliğin ve hukuk güvenliğinin güvencesi; bir toplumsal uzlaşı aracıdır. Ayrıca anayasa yargısının demokratik ilkenin korunmasında da önemli olduğu ifade edilmektedir.Buna karşılık yargısal denetime ilişkin temel bir itiraz da, demokratlardan yükselmektedir. İtiraz, anayasa yargısının çoğunluk karşıtı bir ilke olması temeline dayanır. Bugün demokrasi, sınırsız bir çoğunluğu değil fakat çoğunluğun sınırlı yönetimini ifade ediyor olması bakımından yargısal denetimin bir çoğunluk karşıtlığını ifade etmesi garip karşılanmamalıdır. Bununla birlikte yargısal denetimin bir yargıçlar hükümetine dönüşmesi de yargıçların kendi kendilerini sınırlayıcı, hak eksenli yargısal faaliyetleri ile önlenebilecektir.Anahtar Kelimeler: 1) Hukuk Devleti, 2) Yargısal Denetim,3) Anayasanın Üstünlüğü.