Hukuki ve sosyolojik boyutlarıyla yüzde 25 kira artırım uygulaması Ardahan ili örneğinde ampirik bir çalışma

İnsanoğlu, var olduğu günden bu yana, bir şeylere sahip olma istencinde olmuştur. Bu arzu, mülkiyet ve mülkiyet hakkını doğuran esaslardan biridir. John Locke'un (1632-1704), hayat, hürriyet ve mülkiyet olarak işaret ettiği doğal haklardan biri olan mülkiyet hakkı, zaman içinde hukuki, sosyolojik, siyasi ve kültürel boyutlarıyla kritik öneme haiz olan bir konu haline gelmiştir. Mülkiyet hakkının en önemli uzantılarından biri olan konut hakkı, insan hakları bağlamında, ön önemli sosyal haklardan biri olarak kabul edilir. Barınma hakkı olarak da ifade edilen konut hakkı, kişilerin barınma amacıyla kullandıkları yerlerden zorla çıkarılmaması, bu yerlerin sosyal ihtiyaçları karşılar nitelikte olması, kiracılar için fahiş kira fiyatlarının önlenmesi gibi güvenceleri içeren ikincil kuşak bir haktır. Konut hakkı, ulusal ve uluslararası hukukta insan olmanın onuruyla bağdaşır bir yere sahiptir. Kişilerin barınma ihtiyacını ifade eden konut hakkı, herkesin maddi varlığını sürdürebileceği bir imkâna sahip olmasını da ifade eder. Ne var ki toplumdaki tüm insanların bir konuta sahip olmasının fiili imkânı yoktur. Bu sebeple konutların mülkiyet hakkını elinde bulunduran ev sahipleri ile bu konutları kullanma ihtiyacı bulunan kiracılar arasında kira sözleşmesi kurulur. Bu suretle bir taraf mülkiyetine sahip olduğu konut vasıtasıyla maddi menfaat elde ederken diğer taraf ücreti mukabilinde barınma ihtiyacını giderir. Bilindiği üzere sözleşme serbestisi kapsamında kişiler yapmış oldukları sözleşmenin maddelerini özgürce belirleyebilir. Bu genel kural, kira sözleşmeleri için de geçerlidir. Ancak bu özgürlüğün hem genel hukuk kurallarından hem de yasal düzenlemelerden kaynaklı birtakım istisnaları vardır. Bu çalışmaya konu edilen, konut kiralarında %25 artırım sınırına ilişkin yasal düzenlemeler de bu istisnalara örnek olarak gösterilebilir. Bu kapsamda, eldeki çalışmada toplumun geniş bir kesimini etkileyen yasal düzenlemenin, mülkiyet hakkı ve sözleşme serbestisi gibi hukuki ve sosyolojik çerçevelerden incelemesi yapılmaktadır. Yasanın toplumsal karşılığının ortaya konulması amacıyla Ardahan ili örneğinde Karma Yöntem ile alan araştırması yapılmıştır. Görüşmeler sırasında açık uçlu ve kapalı uçlu soruların bulunduğu "Tam Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Yapılan görüşmeler sonrasında toplumda genel kanı olarak yasal düzenlemenin kiracı lehine, kiraya veren aleyhine düzenlemeler içerdiği; yasal düzenlemeyi katılımcıların önemli kısmının uygulamadığı; yasal düzenlemeye genelde kiraya veren kişilerin riayet etmediği gibi veriler elde edilmiştir. Bu yöntemle kişilerin yasal düzenlemeye bakış açıları ortaya konulmuş ve ileriki dönemlerde benzeri bir yasal düzenlemeye ihtiyaç duyulması halinde böylesi bir düzenlemenin oluşumu için yasa koyucunun kullanımına hukuki ve sosyolojik bir veri kaynağı sunulması amaçlanmıştır.