Hurufat kayıtlarına göre Çıldır eyaleti: Ahıska, Ardahan ve Çıldır kazaları örneğinde

Bu çalışmada, şehirlerin tarihini araştırmada Hurufat Defterleri önemli bir yere sahiptir. Çıldır Eyaletine bağlı kazalardaki Hurufat Defterleri incelenerek vakıf eserleri hakkında bilgilere ulaşılmıştır. Metinler incelenerek çok sayıda cami olmakla birlikte mescit ve medreselere de rastlanmıştır. Vakıf; Bir kişinin mülkiyetindeki malları Allah'ın rızasını kazanmak amacıyla insanların ihtiyaçlarını karşılamak üzere ebedi olarak tahsis edilmesidir. Vakıflar islam tarihi boyunca insana ve insanlığa hizmet etmiş en temel müesseseler olmuştur. Osmanlı Devleti de medeniyetinin temel taşlarından olan vakıfları yaygınlaştırıp en temel seviyeye getirmiştir. Osmanlı Devleti hâkimiyet kurduğu yerlerde İslamiyeti yaymak için sivil toplum kuruluşları olan vakıflardan yararlanmışlardır. Vakıfların tüm İslam ülkeleride sosyal, kültürel ve ekonomik hayatta önemli etkileri vardır. Vakıfların asıl gayesi insanlara karşı kişisel ve vicdani sorumluluk çerçevesinde iyilik etmek, şefkatli olmak, yardımlaşma duygusunu oluşturmaktadır. Osmanlı Devletinde kentlerin ve köylerin bayındırılmasında, ibadetlerin yapılmasında ve sosyol ve ekonomik yaşamın canlandırılması vakıflar yoluyla sağlanmaya çalışılmıştır. Vakıf müessesesinin kurulmasının en etkin unsuru inanç oluşturur. Allah rızasını gözetetip iyi işler yapan insanlar, toplumdaki insanlara örnek vatandaşlar olmuş, bu yüzden padişahlar başta olmak üzere hanedan üyeleri ve birçok devlet adamı da çeşitli vakıfların kurulmasında etkin olmuşlardır. Vakıf müesseseleri; Toplum hayatında yerleşme, düzeni sağlama, şehircilik, eğitim, sosyal hizmet ve ekonomik olarak derin izleri olmuştur. Bir ülkede var olan güzelliklerin paylaşılması, adaletli bir devlet yapısının varlığı, insanların daha düzenli ve güven içinde yaşayabilecekleri yerleşim yerlerinin varlığını en iyi şekilde muhafaza eden Osmanlıdaki vakıf kuruluşlarının etkisi büyüktür. Anahtar Sözcükler: Vakıf, Çıldır Kazası, Ahıska, Ardahan, Cami, Mescid.