Huzurevlerinin ve yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezlerinin finansal sürdürülebilirliğine yönelik görüşlerin değerlendirilmesi

Toplumlar geliştikçe doğum hızları, yaşam süreleri ile ters orantılı bir şekilde değişmektedir. Bu durum sağlık imkânlarının da gelişmesiyle birlikte dünyada yaşlı nüfus artışını beraberinde getirmiştir. Küreselleşen yeni dünya düzeninde nüfusun yaşlanması, sadece gelişmiş ülkelerde değil, gelişmekte olan ülkeler açısından da önemle incelenmesi gereken bir konu hâline gelmiştir. Yaşlanma olgusu, süreci ve doğurduğu sonuçlar; sağlıktan sosyal güvenliğe, finansman ile ilgili konulardan eğitime, iş olanaklarından sosyokültürel faaliyetlere ve aile hayatına kadar toplumun tüm katmanları üzerinde etkilidir. Bu gibi etkilerden dolayı yaşlılara sağlanan hizmetlerin finansman modelleri ve bu modellerin sürdürülebilirliği son yüzyılda tüm toplumların ve özellikle konuyla ilgili tüm sektörlerin en önemli ve öncelikli konusu olmaktadır. Dünyada bazı ülkeler konunun öneminden dolayı farklı finansal sürdürülebilirlik tedbirleri (yaşlı bakım sigortası gibi) almış bulunmaktadır. Bu önem ve öncelikten dolayı araştırmanın konusu, Türkiye'de huzurevi ve yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezlerindeki finansman yapısının irdelenmesi, uzun vadede sürdürülebilirliklerin analiz edilmesi olarak planlanmıştır. Araştırmada, amaçlı örneklem yöntemi ile seçilen 17 katılımcının konu hakkındaki görüşlerini öğrenmek için nitel araştırma yöntem ve teknikleri kullanılarak derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Amaçlı örneklemle seçilen katılımcıların 15 tanesi Türkiye'den, 2 tanesi de yurtdışındandır. Hem Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB) ile Sosyal Güvenlik Kurumundaki (SGK) görüşmelerde Türkiye'de bakımın kurgulanmasında özellikle Almanya modelini örnek aldıklarını vurguladıklarından dolayı hem de Dünyadaki büyük resmi görmek için yurtdışındaki iki görüşme Almanya'da, Almanca gerçekleşmiştir. Katılımcıların verdiği bilgiler doğrultusunda görüşmeler, içerik analiz yöntemi ile irdelenerek açık kodlara ulaşılmış, açık kodlar kategorilerin oluşmasına zemin hazırlamış ve kategoriler kendi içinde sınıflandırılarak temalara ulaşılmıştır. Ulaşılan bilgiler üç tema altında toplanmıştır. "Mevcut durum" ve "Engeller Riskler" temaları Türkiye'deki var olan durumu anlatırken, "Bakım Güvence Sisteminin Modellenmesi" teması var olması gereken durumu açıklamıştır. Mevcut durum teması, kamu harcamaları, özel harcamalar, adil bakım güvence sisteminin eksikliği, yanlış huzurevi algısı, yönetsel ayrılık, sosyal devlet anlayışı alt başlıklarında irdelenmiştir. Engeller riskler teması ise, demografik değişim, bakım yükü, yanlış kurgulama ve mevzuat başlıkları ile tanımlanabilir. Bakım güvence sisteminin modellenmesi temasında yer alan alt başlıklar ise; bakım seviye kriterlerinin dizaynı, hizmet modellerinin sunumu, çok ayaklı finansal dağıtım, aktörler ve modelin etkileri olarak sıralanabilir. Araştırma sonucunda paydaşların tamamı, Türkiye'de yaşlı bakım hizmetleri alanında finansal açıdan sürdürülebilirliğin uzun vadede mümkün olmadığını ifade etmişlerdir. Finansal sürdürülebilirliği sağlayabilmek için bakım hizmetlerinin planlanmasının yapılması gerekmektedir. Bu konuda yapılacak ilk adım dünyada uygulanan ama ülkemizde daha hayata geçmemiş olan günlük yaşam aktivitelerine (ADL)göre yaşlıların bakım seviyelerinin belirlenmesidir. Bakım seviye kriterlerine göre belirlenmiş yaşlının nerede, kim tarafından bakılacağı, finansal sürdürülebilirlikte gerekli olan ikinci kritik noktadır. Bakım seviye kriterlerine göre nerede bakılacağı belli olan yaşlının, temelde bakım sigortasının olduğu, vergiler, cepten ödemeler, tamamlayıcı ve özel sigortalarla desteklenen, çok ayaklı bir finansal dağıtımla bakımının yapılması gerekmektedir. Kurgulanacak yeni modelde devletin, özel kurumların, ailelerin, yerel yönetimlerin, üniversitelerin ve sivil toplum kuruluşlarının (STK) yer aldığı aktörlerin varlığı önem teşkil etmektedir. Yukarıda tanımlanan basamaklar doğrultusunda kurgulanan sistemle finansal sürdürülebilirlik sağlanacak, tüm halka adil şekilde dağıtılan, erişilebilir, adil, kaliteli bir bakım sistemden ihtiyacı olan tüm yaşlılar yararlanacaktır.