Hypericum perforatum (sarı kantaron)un yara iyileşmesi üzerine etkisi ve kollajenaz ilaçlarla karşılaştırılması

ÖZET Amaç: Yara iyileşmesi sağlıktaki en temel problemlerden biridir. Önemi her geçen gün daha da anlaşılmaktadır. Yaraların oluşturduğu mortalite ve morbidite nedeniyle tedavi için devamlı yeni ajanlar denenmektedir. Yirmi birinci yüzyılda yara iyileşmesinin detaylı anlaşılmasıyla birlikte yara iyileşmesi üzerine çeşitli kimyasal, fiziksel ve biyolojik ajanlar denenmektedir. Bu ajanlardan en sık kullanılanlardan biri de kollajenaz içeren ilaçlar (pomad) olmuştur ve yara iyileştirici etkileri yapılan çalışmalarla literatürde yerini almıştır. Günümüzde de aktif olarak kullanılmaktadır. Fakat çok eski çağlardan beri literatürde yeterli kadar yer almamış bitkisel ilaçlar da yara iyileşmesinde etkili biçimde kullanılmaktadır. Fitoterapötik ilaçlara olan güven ise her geçen gün daha da artmakta ve önem kazanmaktadır. Sarı kantaron (hypericum perforatum) yağı da bu ilaçlardan biridir. Çok eski zamanlardan beri yara iyileşmesi ve yanık gibi birçok tedavide kullanıldığı bilinmektedir. Çalışmamızda sarı kantaron (hypericum perforatum) yağının yara iyileşmesi üzerine olan etkisini histopatolojik ve makroskopik olarak sıçanlarda oluşturulan deneysel yara modelinde inceleyerek kollajenazların etkisiyle karşılaştırmayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Deney için aynı yaşta ve ağırlıkta her grupta 8'er hayvan bulunacak şekilde toplam 40 adet yetişkin wistar cinsi erkek sıçan kullanıldı. Sıçanların sırtı traş edilip povidon iyotlu solüsyon ile temizlendikten sonra 1 cm2 lik tam kat deri defekti oluşturuldu. Sham (kontrol) grubu kuru gazlı bez ile ve ıslak pansuman (SF) grubu ise serum fizyolojikle ıslatılmış gazlı bez ile pansumanları yapıldı. Kollajenaz pomad (KP) grubu ve sarı kantaron yağı (SK) grupları ise bu maddeleri 0. 1 gram emdirilmiş gazlı bezlerle pansuman yapıldı. Pansumanlar sabah akşam günde iki kez yapılarak yara iyileşmesi tamamlanıncaya kadar devam edildi. Yara yeri alanları 3, 7, 14 ve 21. günlerde ölçülüp Walker formülü ile hesaplaması yapıldı. Ayrıca 14. gün yara yerlerinden punch biyopsiler alındı ve histopatolojik olarak yara yerindeki enflamasyon, damar proliferasyonu, fibrozis, epitelizasyon ve granülasyon değerlendirildi. Bulgular: Değerlendirme sonucunda; sarı kantaron yağı ve kollajenaz pomad uygulanan grupların yaraları diğer gruplara göre istatistiksel olarak daha erken kapandığı ve yara iyileşme sürelerinin daha kısa olduğu görüldü (p<0. 001). Sarı kantaron yağı ile kollajenaz pomad grupları arasında ve kontrol grubu ile ıslak pansuman grupları arasında ise fark yoktu. Fakat sarı kantaron yağının kollajenaz pomad ve diğer gruplara göre yara iyileşmesinin 3, 10 ve 14. günlerinde yarada daha fazla küçülme sağladığı görüldü (p<0. 001). 2 Histopatolojik sonuçların istatistiksel analizinde kontrol grubunda fibrozisin daha az olduğu görüldü (p<0. 05). Enflamasyon, damar proliferasyonu, epitelizasyon ve granülasyon değerlerinin istatiksel analizinde gruplar arasında fark görülmedi. Sonuç: Çalışmamızda elde ettiğimiz verilerin istatiksel analizi sonucunda sarı kantaron yağının kollajenaz pomatlara göre yara iyileşmesinde makroskobik olarak daha etkili olduğu fakat histopatolojik olarak fark olmadığı kanısına varılmıştır. Anahtar kelimeler: Yara iyileşmesi, rat, sarı kantaron yağı, kollajenaz pomad, hypericum perforatum