Hypericum uniglandulosum Hausskn. ex Bornm. Achillea pseudoaleppıca Hub.-Mor. ve Nepeta nuda subsp. Nuda L. uçucu yağlarının merkezi sinir sistemi üzerine etkilerinin in vivo ve in silico modellerle incelenmesi

Bu çalışmada Nepeta nuda subsp. nuda L. (Lamiaceae), Hypericum uniglandulosum Hausskn. ex Bornm. (Hypericaceae), ve Achillea pseudoaleppica Hub.-Mor. (Asteraceae) uçucu yağlarının merkezi sinir sistemindeki etkileri in vivo ve in silico modellerle incelenmiştir. Bu bağlamda, Türkiye'de doğal yayılış göstermekte olan bu bitkilerin uçucu yağlarının skopolamin ile oluşturulan Alzheimer tipi demans hayvan modelinde hafıza bozuklukları ve anksiyete ve depresyon-benzeri davranışlar üzerindeki etkileri ve etki mekanizmaları araştırılmıştır. Öncelikle, bu bitki türlerine ait örneklerin uçucu yağları ekstre edilmiş ve karakterizasyonları Gaz Kromatografisi-Kütle Spektrometresi sistemi kullanılarak yapılmıştır. Hayvanlar davranış testlerinden önce 21 gün boyunca uçucu yağ (%1 ve %3) solunum seanslarına maruz bırakılmıştır. Uçucu yağ uygulanan gruplarda yalnızca skopolamin uygulanan hayvanlara göre Y-labirenti ve radyal kol labirentinde spasyal hafıza becerilerinde olumlu etkiler görülmesinin yanı sıra yükseltilmiş artı labirenti ve zorunlu yüzme testlerinde anksiyete ve depresyon-benzeri davranışlarda anlamlı ölçüde gelişmeler kaydedilmiştir. Davranış testlerinden sonra, ötenazi edilen hayvanların hipokampüs ve amigdala beyin homojenatlarında uçucu yağ uygulanmış gruplarda asetilkolinesteraz enzim aktivitesinde ve malondialdehit seviyesinde düşüş, toplam indirgenmiş glutatyon miktarı ve süperoksit dismutaz aktivitesinde ise artış gözlenmiştir. Bunlara ilaveten, uçucu yağ bileşenleri ile asetilkolinesteraz enzimi interaksiyonları moleküler modelleme yöntemi ile değerlendirilmiştir. Moleküler modelleme çalışmaları, uçucu yağ bileşenlerinden bazılarının asetilkolinesteraz ile güçlü interaksiyonları hakkında ipuçları sunmuştur. Bulgular çalışma kapsamındaki uçucu yağların beyin oksidatif stres hasarını azaltarak ve asetilkolinesteraz enzimini inhibe ederek skopolamin'in yol açtığı merkezi sinir sistemi hasarını azalttığını göstermektedir. Sonuç olarak, bulgularımız N. nuda subsp. nuda, H. uniglandulosum ve A. pseudoaleppica uçucu yağlarının hafıza bozukluğunu azaltarak ve anksiolitik ve antidepresan etki göstererek Alzheimer hastalığı gibi nörodejeneratif hastalıklara karşı koruyucu olabileceklerini öne sürmekte ve bu hastalıkları hedef alan yeni ajanlar bulunması konusunda faydalı görülmektedir.