Theses supervised by Prof. Dr. Eyüp Bağcı
23 theses · Fırat University
Determining the essential oil composition of endemic Origanum acutidens (Hand.-Mazz.) ietswaart and antimicrobial activities
In this study the essential oil composition of the Origanum acutidens (Lamiaceae) plant, endemic species, and the antimicrobial activity were tested against the some selected bacteria and fungi species. The essential oil of the plant has obtained by using clevenger apparatus and the yield of the oil has determined as 1.5(v/w). The essential oil composition were analysed by using GC and GC – MS system quantittively and qualitatively. Carvacrol (32.11%), P – cymene (19.11%), Gamma terpinene (6.91%), Ethyl benzene (5.28%), Borneol (4.11%) components were found as major compounds in the Origanum acutidens essential oil. The antimicrobial activity of the essential oil of Origanum acutidens plant was tested against some selected bacteria Staphylococcus aureus ATCC25923, Bacillus megaterium DSM32; Escherichia coli ATCC25322, Klebsiella pneumoniae ATCC700603, Pseudomonas aeruginosa DMS50071, and some fungi and dermatophyte fungi strains, Candida albicans FMC17, Candida glabrata ATCC66032, Epidermophyton sp. and Trichophyton sp. by using Disc Diffusion and MIC (Minimal Inhibition Concentration) methods. In the antimicrobial activity of the Origanum acutidens essential oil, the oil has shown strong activity on the Staphylococcus aureus and middle activities on the Escherichia. coli, Bacillus megaterium from bacteria and Candida albicans and also Epidermophyton sp. Fungi. The results showed that the volatile oil of Origanum acutidens will be used as antibacterial and may be antifungal agent.
Frequency of rota virus among children < 5 years with acute diarrhea: A hospital based study in Duhok / Iraq
Background: Rotavirus is the most important cause of diarrhea among children less than 5 years of age causing high morbidity and mortality, particularly in developing countries. Aims: The aims of the present work is to measure the prevalence of rotavirus diarrhea among children less than 5 years who visited a referral hospital suffering from acute gastroenteritis by ELISA test; and to measure the validity of ELISA test in comparison to PCR confirmatory test. Patients and Methods: Across sectional study design was adopted. Approval of the ethics committee was obtained and the procedures were carried out according to the ethical roles. The study included 310 children aged less than 5 years of both genders who diagnosed by specialist to be suffering from acute diarrhea; at a secondary care hospital in Duhok /Iraq . Stool samples were collected form those children during the period January–June, 2021, and then ELISA test was conducted for Rotavirus antigen. Information were also collected regarding: age, gender, father and mother education, crowding index in houses, urban/rural residency, feeding practice in the first year of life, vaccination to Rotavirus and attaches of diarrhea suffered in last month. The validity of ELISA test was measured by taking a sub sample of positive and negative cases who were further tested by PCR. Results: The prevalence of Rotavirus by ELISA test was found as 29%. No significant association was detected regarding age, gender, crowding index and Rotavirus infection. On the other hand there was a significant association between Rotavirus infection and; education family with higher rate among those with illiteracy or lower education and urban residency exclusive bottle feeding in the first year of life, while partial or complete vaccination gave protection to Rotavirus. The results also revealed that children who had more attacks of diarrheas in the month preceding admission had significantly lower prevalence of Rotavirus infection than those who had only one attack of diarrhea. The validity of ELISA test in comparison to PCR as gold standard was measured on 45 positive and 65 negative ELISA samples who were also tested by PCR. The results showed that the sensitivity, specificity, predictive values of a positive and a negative test, likelihood ratios of a positive and a negative were 88.89%, 100%, 100%, 92.86%, unidentified and 0.113 respectively, and the diagnostic accuracy of the ELISA test was determined as 95.45%. Conclusions: Rotavirus is an important cause of gastroenteritis, particularly among infants, in Duhok, Kurdistan Region, Iraq. All children less than 5 years who are admitted with gastroenteritis should be scanned for Rotavirus with ELISA test; which found to be a valid screening test. Also vaccination was an important measure and recommended for the control of the diseases. Background: Rotavirus is the most important cause of diarrhea among children less than 5 years of age causing high morbidity and mortality, particularly in developing countries. Aims: The aims of the present work is to measure the prevalence of rotavirus diarrhea among children less than 5 years who visited a referral hospital suffering from acute gastroenteritis by ELISA test; and to measure the validity of ELISA test in comparison to PCR confirmatory test. Patients and Methods: Across sectional study design was adopted. Approval of the ethics committee was obtained and the procedures were carried out according to the ethical roles. The study included 310 children aged less than 5 years of both genders who diagnosed by specialist to be suffering from acute diarrhea; at a secondary care hospital in Duhok, Kurdistan Region, Iraq. Stool samples were collected form those children during the period January–June, 2021, and then ELISA test was conducted for Rotavirus antigen. Information were also collected regarding: age, gender, father and mother education, crowding index in houses, urban/rural residency, feeding practice in the first year of life, vaccination to Rotavirus and attaches of diarrhea suffered in last month. The validity of ELISA test was measured by taking a sub sample of positive and negative cases who were further tested by PCR. Results: The prevalence of Rotavirus by ELISA test was found as 29%. No significant association was detected regarding age, gender, crowding index and Rotavirus infection. On the other hand there was a significant association between Rotavirus infection and; education family with higher rate among those with illiteracy or lower education and urban residency exclusive bottle feeding in the first year of life, while partial or complete vaccination gave protection to Rotavirus. The results also revealed that children who had more attacks of diarrheas in the month preceding admission had significantly lower prevalence of Rotavirus infection than those who had only one attack of diarrhea. The validity of ELISA test in comparison to PCR as gold standard was measured on 45 positive and 65 negative ELISA samples who were also tested by PCR. The results showed that the sensitivity, specificity, predictive values of a positive and a negative test, likelihood ratios of a positive and a negative were 88.89%, 100%, 100%, 92.86%, unidentified and 0.113 respectively, and the diagnostic accuracy of the ELISA test was determined as 95.45%. Conclusions: Rotavirus is an important cause of gastroenteritis, particularly among infants, in Duhok, Kurdistan Region, Iraq. All children less than 5 years who are admitted with gastroenteritis should be scanned for Rotavirus with ELISA test; which found to be a valid screening test. Also vaccination was an important measure and recommended for the control of the diseases.
The neuroprotective effects of inhaled Juniperus oxycedrus L. subsp. Oxycedrus (Cupressaceae) essential oil on scopolamine-induced Alzheimer's type dementia
In this study, the neuroprotective effects of the essential oils from medicinal plant Juniperus oxycedrus L. subsp. oxycedrus distributed in Turkey on scopolamine induced Alzheimer's type dementia rat model were investigated. Alzheimer's disease is a neurodegenerative illness and increased more in the near future. Juniperus oxycedrus L. Subsp. oxycedrus has been used in traditional medicine for several years, especially in Anatolia. The essential oil of this plant was hydroditilled by Clevenger Apparatus and analyzed by GC-FID-MS. system. Different concentrations (1% and 3%) of the this plant essential oil inhaled to the animals for 14 continuous days. In the essential oil, α-pinene (42.9 %) was found to be the the major component. Inhalation of this oil caused to increase spontaneous alternations % in Y-Maze tests and decreased working memory errors and reference memory errors in Radial Arm-Maze tests, increased the number of open-Arm Entries, increased open arm time percentage and number of Arm Crossings in Elevated Plus-Maze tests, increased swimming time and decreased immobility time in forced swimming test.
Hypericum uniglandulosum Hausskn. ex Bornm. Achillea pseudoaleppıca Hub.-Mor. ve Nepeta nuda subsp. Nuda L. uçucu yağlarının merkezi sinir sistemi üzerine etkilerinin in vivo ve in silico modellerle incelenmesi
Bu çalışmada Nepeta nuda subsp. nuda L. (Lamiaceae), Hypericum uniglandulosum Hausskn. ex Bornm. (Hypericaceae), ve Achillea pseudoaleppica Hub.-Mor. (Asteraceae) uçucu yağlarının merkezi sinir sistemindeki etkileri in vivo ve in silico modellerle incelenmiştir. Bu bağlamda, Türkiye'de doğal yayılış göstermekte olan bu bitkilerin uçucu yağlarının skopolamin ile oluşturulan Alzheimer tipi demans hayvan modelinde hafıza bozuklukları ve anksiyete ve depresyon-benzeri davranışlar üzerindeki etkileri ve etki mekanizmaları araştırılmıştır. Öncelikle, bu bitki türlerine ait örneklerin uçucu yağları ekstre edilmiş ve karakterizasyonları Gaz Kromatografisi-Kütle Spektrometresi sistemi kullanılarak yapılmıştır. Hayvanlar davranış testlerinden önce 21 gün boyunca uçucu yağ (%1 ve %3) solunum seanslarına maruz bırakılmıştır. Uçucu yağ uygulanan gruplarda yalnızca skopolamin uygulanan hayvanlara göre Y-labirenti ve radyal kol labirentinde spasyal hafıza becerilerinde olumlu etkiler görülmesinin yanı sıra yükseltilmiş artı labirenti ve zorunlu yüzme testlerinde anksiyete ve depresyon-benzeri davranışlarda anlamlı ölçüde gelişmeler kaydedilmiştir. Davranış testlerinden sonra, ötenazi edilen hayvanların hipokampüs ve amigdala beyin homojenatlarında uçucu yağ uygulanmış gruplarda asetilkolinesteraz enzim aktivitesinde ve malondialdehit seviyesinde düşüş, toplam indirgenmiş glutatyon miktarı ve süperoksit dismutaz aktivitesinde ise artış gözlenmiştir. Bunlara ilaveten, uçucu yağ bileşenleri ile asetilkolinesteraz enzimi interaksiyonları moleküler modelleme yöntemi ile değerlendirilmiştir. Moleküler modelleme çalışmaları, uçucu yağ bileşenlerinden bazılarının asetilkolinesteraz ile güçlü interaksiyonları hakkında ipuçları sunmuştur. Bulgular çalışma kapsamındaki uçucu yağların beyin oksidatif stres hasarını azaltarak ve asetilkolinesteraz enzimini inhibe ederek skopolamin'in yol açtığı merkezi sinir sistemi hasarını azalttığını göstermektedir. Sonuç olarak, bulgularımız N. nuda subsp. nuda, H. uniglandulosum ve A. pseudoaleppica uçucu yağlarının hafıza bozukluğunu azaltarak ve anksiolitik ve antidepresan etki göstererek Alzheimer hastalığı gibi nörodejeneratif hastalıklara karşı koruyucu olabileceklerini öne sürmekte ve bu hastalıkları hedef alan yeni ajanlar bulunması konusunda faydalı görülmektedir.
Antimicrobial susceptibility of rosemary and mint essential oils against human dental caries pathogens
Plants have a high number of benefits that can be much applicable to developing the best medicinal purposes. The different types extracts from the plants are using against a number of pathogens and other high-end diseases. In this context, these extracts from the plants also need to be takes care. One of the key pathogens that the plants can work well in dealing with human dental carriers' pathogens. The aim of the current investigation was to study the antimicrobial activities of some plant essential oils to know if they have antibacterial or antifungal activity on the some dental pathogens micrrorganisms. For this purpose, Essential oils were obtained from the Rosmarinus officinalis and Mentha longifolia aerial parts with Hydrodistillation by using Clevenger Apparatus. The Agar well diffusion method was used to determine the antimicrobial activity of the essential oils used. However the essential oils were analysed by GC – MS to determine the chemical composition. Tested micrrorganisms (Streptococcus mutans, Escherichia coli, Streptococcus sanguis, Staphylococcus aureus Lactobacillus acidophilus, Rothia mucilaginosa and Candida albicans) were taken from 72 patients applied to the Hospital and were used for this purpose. The results showed that both essential oils have some effects on the different microorganism. For instance, the mean values indicate that rosemary and mint essential oil has the most effect on the S. aureus bacteria while it has the least effect on E. coli. The results also has supported these essential oils can be use to the inhibition of the dental pathogenity and may support the teeth health.
Pinus brutia Ten. (kızıl çam) uçucu yağının skopolamin ile oluşturulan alzheimer tipi demans rat modelindeki davranışsal etkileri
Demans çeşitlerinden biri olan Alzheimer hastalığı (AH) en yaygın ve popüler olanıdır ve zamanla ilerleyen nörodejeneratif hastalıklardan biridir. Patofizyolojisi ile ilgili önemli özellikleri belirlenmiş olmasına rağmen hala AH‟nın kesin nedenleri tam olarak anlaşılamamıştır. Yaşadığımız bu çağda AH hastalığına kesin bir tedavi imkanı sunulamamaktadır. Bu çalışmada, Pinus brutia uçucu yağının skopolamin ile oluşturulan AH modeli üzerindeki etkilerinin birkaç test kullanılarak ortaya konulması amaçlanmıştır. Sağlık ve alternatif / tamamlayıcı tıp alanında ülkemize yeni bir veri kaynakları kazandırması bakımından bu çalışma ve sonuçları önemlidir. Bu çalışmada Türkiye‟de doğal yayılış gösteren ve dünyada "Türk çamı" olarak geçen P. brutia'nın uçucu yağının hayvanlarda skopolamin ile oluşturulan Alzheimer tipi demans rat modelinde sinirsel açıdan, davranışsal etkileri araştırılmıştır. P. brutia uçucu yağının AH en önemli semptomları olan hafıza bozuklukları, endişe ve depresyon gibi davranışsal semptomları üzerine etkileri incelenmiştir. Doğal yetişme habitatlarından toplanan bitki türüne ait dal ucu örneklerin uçucu yağları izole edilmiş ve uçucu yağ bileşenleri GC-MS/FID sistemi kullanılarak belirlenmiştir. Farmakolojik bir yöntem olan skopolamin enjeksiyonu ile AH hayvan modeli oluşturulmuştur. Davranış testlerinden önce kontrollü olarak uçucu yağ (SEO%1 ve SEO%3) solunumuna maruz bırakılmıştır. P. brutia uçucu yağı Alzheimer tipi demans modelinin tedavisine yönelik ipuçları ve yararlı sonuçlar vermiştir..
Stachys lavandulifoliavahl.(Tüylü çay) bitkisinin morfolojik ve uçucu yağ varyasyonun araştırılması
Çalışmamızda, Lamiaceae (Labiatae) familyasına ait Stachys lavandulifolia Vahl. bitkisi Haziran 2019 tarihlerinde yedi farklı lokasyonlardan toplanmış, elde edilen örnekler morfolojik ve kimyasal yönden incelenmiştir. Bu bitki örneklerinin toprak üstü kısımlarından uçucu yağları elde edilmiştir. Uçucu yağların kalitatif ve kantitatif kompozisyonu GC ve GC-MS (Gaz kromatografisi- Kütle spekrometrisi) sistemi kullanılarak belirlenmiştir. Toplanan örneklerin habitat özellikleri belirlenerek literatür bilgileri ile karşılaştırılmıştır. Uçucu yağ kimyasal sonuçları da literatür ile karşılaştırılıp sonuçlar kemotaksonomik yönden tartışılmıştır. İncelenen Stachys lavandulifolia' nın Elazığ ve çevresindeki popülasyonlarından alınan örnekler üzerinde yapılan morfolojik/ morfometrik çalışmalar ile kimyasal uçucu yağ analizleri arasında çok fazla farklılık saptanmamış olup, genel anlamda morfolojik karakterlerin Türkiye florasındaki diskripsiyonla örtüştüğü ve uçucu yağ analizleri arasında da bazı kalitatif ve kantitatif farklılıklar saptanmıştır. Anahtar Kelimeler:Uçucu Yağ, Uçucu Yağ, Stachys L.,Tüylü Çay
Comparative morphological and anatomical studies of some Salvia species (Lamiaceae) from Sulaymaniyah province (Iraq)
The Salvia L. is described as the largest genus in the family of Lamiaceae. Salvia used in the pharmaceutical, medical, industrial, food and cosmetic fields. The aim of study is to comparative the morphological and anatomical features of three species of genus Salvia include Salvia compressa, S.palaestina, and S.spinosa from Suleymaniah province-northern Iraq. Roots are woody and conical wedge except S.compressa which has semi-woody. Stems is square shape. Leaf blade hastate shape in S.palaestina, oval to elongated in S.compressa, and widely ovate to oblong shape in S.spinosa. Inflorescence was verticellaster. Corolla had purple lip-white tube in S.compressa, creamy white in S.spinosa, and lilac or whitish-lilac in S.palaestina. Calyx was bell-shaped in S.compressa and S.palaestinae, and tubular in S.spinosa. Bracts had light green color in S.spinosa and S.compressa, but had purpul or pink color S.palaestina. Cross section prepared from root, stem, leaf, petiole, midrib, and surface section of leaf for anatomical study and examined, Anatomical features of three studied speceis were photographed, and the results were compared with the previous studies performed on the other species of genus Salvia. Epidermal cell is single row, collenchyma in four angles of stems, and diacytic stomata observed in leaf blades of the three studied species. Prismatic crystals only observed in stem and midrib of S.palaestina, and, S.spinosa had most thickened leaf blade.
Farklı klinik örneklerden metisiline dirençli staphylococcus aureus'un farklı teknikler kullanılarak saptanması
Staphylococcus aureus, bakteriyel türler arasında insanda bulaşıcılığın en etken ajanıdır, bu nedenle büyük tıbbi endişeye sahiptir. Bu araştırmanın amaçları, Hastalardan antibiyotiklere dirençli Staphylococcus aureus'u izole edip, tanımlamak, Çeşitli antibiyotiklere karşı antimikrobiyal duyarlılıklarının belirlenmesi, antibiyotikler ve dirençten sorumlu genlerin belirlenmesidir. Bu çalışmada, 6 ay boyunca 1650 hastadan 100 Staphylococcus aureus örneği toplanmış ve VITEK2 sistemi ile S. aureus tanısı doğrulanmış, antimikrobiyal duyarlılık testi Kirby-Bauer tekniği ile teşhis edilmiş, ayrıca MRSA taramasında oksasilin kullanılmış, (Metisiline dirençli Staphylococcus aureus) ve mecA ve femA geni bir polimeraz zincir reaksiyonu ile tespit edildi. Sonuç olarak, 87 Staphylococcus aureus örneği Metisilline dirençli Staphylococcus aureus (MRSA) olarak disk difüzyon yöntemi ile belirlendi ve bunlardan 13 örnek MSSA (metisiline duyarlı Staphylococcus aureus) olarak duyarlı olarak saptanmıştır. 83 suşunda mecA geni pozitif olarak bulunmuş ancak 4 MRSA türü mecA için negatif olarak saptanmıştır. Ayrıca bu bakterilerin 70 bireyinde femA geni mevcut olup, 17'si MRSA'dan negatif olarak bulunmuştur. Bu çalışmanın kanıtları ışığında MRSA, farklı vakalardaki hastalar arasında etken ajanlar olarak belirlenmiştir. Siprofloksasin, bu patojene karşı en etkili antibiyotiktir ve tüm MRSA'lar mecA ve femA genine sahip değildir. Bu yeni genin Staphylococcus aureus'un direnciyle ilgili olduğu söylenebilir..
Pistacia lentiscus L. tohumlarının çimlendirilmesi ile elde edilen aksenik sürgünlerin TIS biyoreaktör sistemi ile mikroçoğaltılması
Bu çalışmanın amacı, önemli bir kültür bitkisi olan Sakız ağacının (Pistacia lentiscus L.) in vitro çoğaltımında kullanılabilecek alternatif bir yöntemin uygulandığı bir mikroçoğaltım protokolü geliştirmektir. Yarı katı sistemlerle karşılaştırıldığında geçici biyoreaktör sistemlerinin, sistemin bir otomasyon sistemi ile kontrol edilebilmesi, aynı anda daha fazla sayıda eksplantın kültüre alınabilmesi ve agar gibi organik bir katılaştırıcı ajana gereksinim duyulmaması gibi maliyet düşürücü birçok avantajları vardır. Bu nedenle çalışmamızda, aksenik sakız bitkisine ait jüvenil gövde uçları ve nodal tomurcuklarının geçici daldırma biyoreaktör sisteminde mikroçoğaltım imkanları araştırılmış ve P. lentiscus' un sürgünlerinden itibaren kitlesel olarak çoğaltılabilmesi için bir metot geliştirmek amaçlanmıştır. Bunun için P. lentiscus tohumlarından in vitro çoğaltılmış aksenik rejenerantlara ait gövde ucu ve nodal tomurcuklar materyal olarak kullanılmıştır. Tohumların yüzey sterilizasyonu, Kılınç (2014)'e göre, yapılmıştır. Eksplantların geçici daldırma biyoreaktör sistemlerinde (TIS), belirli zaman aralıklarında besi ortamı ile muamele edilerek, proliferasyon oranları incelenmiştir. TIS sistemlerinde proliferasyon ortamı denemelerinde, 30 gL-1 sukroz ile desteklenmiş 1 mgL-1 BA ve 0,5 mgL-1 GA3 içeren MS (Murashige Skoog,1962) besi ortamı kullanılmıştır. Eksplantlar farklı daldırma sıklığı (4, 8, 16, 24 ve 32 saat) ve farklı daldırma zamanı periyotlarında (5, 10 ve 15 dak.) TIS sisteminde test edilmişlerdir. En yüksek gövde oluşturma kapasitesi ve minimum vitrifikasyon oranı, 32 saatte bir 10 dakikalık daldırma frekansı döngüsünde gövde ucu ve nodal eksplantlar için sırasıyla 2,76 ve % 5 ile 1,44 ve % 5'a ulaşmıştır. P. lentiscus tohumlarından elde edilen aksenik gövde ucu ve nodal tomurcukların TIS biyoreaktör sistemlerinde mikroçoğaltımına, sırasıyla farklı besi ortamlarının (MS,WPM ve SH) etkisi, farklı karbon kaynaklarının (Sukroz, Laktoz, Glukoz ve Fruktoz) etkisi, farklı sitokinin tiplerinin (BA, Kin, TDZ ve 2iP) ve bunların 0,5 mgL-1 GA3 ile olan kombinasyonlarının etkisi, in vitro da çoğaltılan sürgünlerin köklenmeleri için farklı oksin tiplerinin (IBA, IAA, NAA ve 2,4-D) ve bunların oranlarının (1.0, 2.0, 4.0 mgL-1 ) etkisi, köklendirilmiş sakız rejenerantlarının doğal şartlara aktarılmasında torfun etkileri test edilmiştir. Çalışmamızda geliştirilen protokol ile, P. lentiscus bitkisine ait aksenik fidelerin, geçici daldırma biyoreaktör sistemlerinde mikroçoğaltım yoluyla hızlı çoğaltımı sağlanmış ve sakız bitkisinin in vitro kitlesel çoğaltım yollarından biri aydınlatılmıştır. Anahtar Kelimeler: Pistacia lentiscus, in vitro, TIS, mikroçoğaltım, Sakız ağacı
Türkiye'de yetişen bazı Scandix L. (Apiaceae) türleri üzerinde biyosistematik araştırmalar
Apiaceae familyasının Scandiceae subtribüsüne bağlı Scandix L. cinsi Türkiye Florası'nda 8'i tür olmak üzere 9 taksonla temsil edilmektedir. S. balansae Reuter ex. Boiss. türü Mersin ilinde olup bu cinse ait tek endemik türdür. Bu çalışmada cinsin türleri üzerinde morfolojik, morfometrik, anatomik, palinolojik, kimyasal ve moleküler yöntemler kullanılarak biyosistematik tabanlı bir çalışmanın yapılması hedeflenmiştir. Tıbbi-aromatik bitki grubundan olan Scandix türlerinin belirlenen karakterleri yanısıra, uçucu yağ kompozisyonu ve kloroplast DNA' sının trnL3'-F bölgesi üzerinden filogenetik analizi yapılmıştır. Böylece, Scandix cins üyelerinin Türkiye Florası'nda belirtilen mevcut betiminin yenilenmesi, yeni karakterlerin ortaya konması, cinsin sistematiğine katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Türkiye Florası'nda olmayıp ilk defa bu çalışma ile tespit edilen bazı morfolojik ve morfometrik karakterler (her bir raydaki olgun meyve adedi, olgun meyve eni, meyvede gaga uzunluğu, meyvede stilusların konumu, pedisel uzunluğu, petal eni ve boyu) belirlenmiştir. Türkiye' de bulunan cins üyelerine ait gövde, meyve ve kök anatomisine ait analizler yapılarak, incelenen cins üyeleri arasında anatomik karakterler bakımından büyük farklılıklar saptanmamıştır. Ayrıca cinsin meyve yüzeyi ornemantasyonu SEM ile analiz edilmiş, elektron mikrofotoğrafileri çekilmiş ve türlerin meyve yüzeyinin retiküler ağsı yapıda olduğu tespit edilmiştir. İncelenen Scandix taksonlarının polenleri ışık ve SEM mikroskobuyla incelenmiş ve morfolojik ve morfometrik karakter analizinde; bu taksonların polen karakterleri benzer bulunup, aralarında büyük farklılık saptanmamıştır. Polen şekli S. iberica'da perprolate, diğer türlerde ise purolat; SEM sonuçlarına göre apertur tipi trikolporat ve ornemantasyonun rugulat perfolat ve rugulat olarak tespit edilmiştir. Cinse ait türlerin uçucu yağ kompozisyonu GC-MS ile belirlenmiş ve incelenen 6 taksonunun, major bileşenleri üzerinden kimyasal teşhis anahtarı oluşturulmuştur. Çalışılan türlerin uçucu yağlarının analizinde; n-heksadekanoik asit (% 5.7-31.5), 9-12 oktadekanoik asit (% 1.2-26.6), spathulenol (%11.5-19.6), oktadekan sterol (% 11.4-31.1), germakren-D (% 0.7-23.3) ana bileşenler olarak saptanmıştır. Çalışılan 6 türün cpDNA trnL3'-trnF bölgesinin moleküler verilerinden elde edilen sonuçlar değerlendirilerek kladogram şeklinde sunulmuştur. S. pecten-veneris ve S. macrorhyncha türleri birbirine yakın çıkmış ve küçük bir kladda toplanıp, dış gruba en yakın çıkan iki tür olarak belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Apiaceae, Scandix, morfoloji, anatomi, Filogeni, trnL3'-trnF
The neuroprotective effects of inhaled Hypericum scabrum L. (Hypericaceae) essential oil against scopolamine-induced Alzheimer's type dementia
Alzheimer's disease is a neurodegenerative illness with no effective treats for now. In this study H. scabrum has been used in traditional medicine for several years, especially in Anatolia. H. scabrum essential oil was analyzed by GC-MS. Hypericum scabrum essential oil 1% and Hypericum scabrum essential oil 3% groups inhaled the oil for 21 continuous days. In the essential oil the α-pinene (51.3 %) was found to be the major component. Inhalation of this oil caused to increase spontaneous alternations % in Y-maze, decreased working memory errors and reference memory errors in radial arm-maze, increased the number of open-arm entries and number of arm crossings in elevated plus-maze, also increased swimming time and decreased immobility time in forced swimming test. Elevation of GPX (glutathione peroxidase), GSH (glutathione) and SOD (superoxide dismutase), and reduction of MDA (malondialdehyde) levels in the homogenates of hippocampus and amygdala tissues of rat brains were reported in the essential oil treated rats compared to scopolamine alone-treated rats. Our study showed that, inhalation of H. scabrum essential oil prevents scopolamine-induced memory impairment, and reduces anxiety and depression by attenuation of the oxidative stress in the rat hippocampus and amygdala. Keywords: Alzheimer's disease, Hypericum scabrum, Anxiety and Depression, Oxidative stress.
Evaluation of the possible neuroprotective effects of Achillea bieberstenii (Asteraceae) plant essential oil on scopolamine-induced amnesic rats
In this study, we investigated the possible neuroprotective effects of Achillea biebersteinii Afan (Asteraceae) volatile oil. The plant is a shrub, distributed in South-west Asia, South-eastern Europe, and Northern Africa. It is an aromatic and medicinal plant and used for this purpose in Turkey and the World. In conventional medication, it is prescribed for treating haemorrhage, in-appetence, asthma, stomachache and tumours. The present research investigates the memory enhancing, anxiolytic and antidepressant effects of Achillea biebersteinii essential oil on scopolamine-induced amnesic rats. Y-maze and radial arm maze tasks were used for evaluating memory formation. Likewise, the anxiety and depressive-like behavior were conducted by elevated plus-maze and forced swimming tasks. The scopolamine-treated rats reduced the memory formation, and caused anxiety and depression as expected. Furthermore, scopolamine administration decreased the activities of superoxide dismutase (SOD), glutathione peroxidase (GPX) and the total content of glutathione (GSH), while increasing malondialdehyde (MDA) levels in the rat amygdala and hippocampal homogenates of the rats as compared to control. Achillea biebersteinii volatile oil significantly enhanced memory development and reduced oxidative stress in scopolamine-treated rats. Hence, this study suggests that the multiple exposures of Achillea biebersteinii volatile oil ameliorates scopolamine-induced spatial memory weakness by reduction of the oxidative stress in the rat amygdala and hippocampus homogenates. Key words: Achillea biebersteinii Essential Oil, Neurodegenerative Diseases, Alzheimer's Disease, Scopolamine.
Studies on the effects of Alzheimer type demans rat model created with essential oil, Salvia multicaulis Vahl (Lamiaceae), by skopolamine: Behavioral approaches
Alzheimer's disease (AD) is one of the most common and progressive neurodegenerative diseases followed by dementia. Although the important features of its pathophysiology are well established, the precise causes of AD are still not fully understood. Currently, there is no treatment for the disease. The introduction of the effects of S.multicaulis essential oil on the ADrat model using a number of tests will allow the assessment of natural resources of our country in the health field.In this study, neuroprotectant effects were investigated in Alzheimer type dementia rat model which is formed with scopolamine in animals by S.multicaulis essential oil which is naturally distributed in Turkey. The effects of S.multicaulis essential oil on behavioral symptoms such as memory disorders, anxiety and depression, which are the most important symptoms of AD, have been examined. S.multicaulisbelongs to the family of S.multicaulis Lamiaceae which is used in many diseases, especially neurological diseases in Turkey and in the world as a natural remedy traditional or alternative medicine. Volatile oils were isolated from the samples collected from natural habitats and volatile oil components were analyzed using GC-MS and GC-MS / FID. The animal model of AD was created by a pharmacological method of scopolamine injection. Prior to the behavioral tests, rats were exposed to inhale essential oils (SEO 1% and SEO 3%) as control. In addition to the effects of S.multicaulis essential oils on cognitive and spatial memory skills of rats, anxiolytic and antidepressant effects were measured by in vivo behavioral methods, such as Y-Lab Test, Radial Arm-Lab Test, Raised Plus-Lab Test and Forced Swimming Test. The effects of enhancing the cognitive activity of S.multicaulis essential oil in scopolamine-treated rats were investigated using the Y-maze. Another test for observing the effects of volatile oil application on the spatial memory of rats with scopolamine is the radial arm labyrinth test. The parameters used for the radial arm labyrinth test are memory errors and reference memory errors. The elevated plus maze test was used to assess the effects of S.multicaulis essential oil on scopolamine-related anxiety behavior. The Forced Swimming Test was used to test the effects of S.multicaulis essential oil against depression-like behavior with scopolamine.S.multicaulis volatile may provide clues to the treatment of Alzheimer type dementia model. Keywords:S.multicaulis,Alzheimer, in vivo, Demans, scopolamine
Salkaya deresi ile dambüyük ovası arasında kalan sahanın (elazığ kuzeybatısı) florası
Bu çalışma, Salkaya Deresi ile Dambüyük Ovası Arasında Kalan Sahanın (Elazığ Kuzeybatısı) florasını tespit etmek amacıyla yapılmıştır. 2009-2012 yılları arasında çalışma alanından 3283 bitki örneği toplanmıştır. Araştırma alanı B7 karesi içinde yer alıp, İran-Turan fitocoğrafik bölgesi içindedir. Alandan toplanan bitki örneklerinin teşhisinden sonra 84 familya ve bu familyalara ait 374 cins ve bu cinslere ait tür, alttür ve varyete seviyesinde toplam 798 takson saptanmıştır. Bu taksonlardan 3 tanesi Pteridophyta, 795 tanesi Spermatophyta bölümlerine aittir. Spermatophyta bölümünde bulunan, Coniferophyta ve Magnoliophyta alt bölümleri ise sırasıyla 6 ve 789 takson içermektedir. Magnoliophyta alt bölümüne ait 789 taksonun, 686'sı Magnoliopsida, 103'ü ise Liliopsida sınıfına ait olduğu tespit edilmiştir. Toplam 85 takson Türkiye için endemiktir. Endemizm oranı %10.6'tür. 15 takson ise B7 karesi için yeni kayıt olarak saptanmıştır. Taksonların bitki coğrafyası bölgelerine göre dağılımı şöyledir: İran-Turan 306 (%38.5), Akdeniz 36 (%4.5) ve Avrupa-Sibirya 34 (%4.1).Çalışma alanındaki en büyük familyalar ise şöyle bulunmuştur; Asteraceae (96), Fabaceae (92), Lamiaceae (69), Brassicaceae (61), Poaceae (53), Caryophyllaceae (39), Apiaceae (34), Boraginaceae (32), Scrophulariaceae (27), Liliaceae (26). Flora bölgesindeki en büyük 10 cins ise şunlardır: Astragalus, Salvia, Vicia, Silene, Centaurea, Veronica, Alyssum, Euphorbia, Trifolium ve Ranunculus.
Bazı Astragalus (Geven) L. türlerinin tohum yağ asidi kompozisyonlarının araştırılması
Bu çalışmada Elazığ ilinden toplanan bazı Astragalus L. bitki türlerinin tohum yağ asitlerinin bileşimleri GC. yöntemi ile incelenmiştir. İncelenen Astragalus türlerinin (Astragalus decurrenss Boiss., Astragalus densifolius Lam, Astagalus oleifolius, Astragalus kurdicus, Astragalus macrocephalus Willd. subsp. finitimus) tohum yağları; doymamış yağ asitleri olarak; (%29?44) linoleik asit, (%11?29) oleik asit ve (%19?37) arasında linolenik asit içermektedir. Doymuş yağ asitleri olarak stearik asit, palmitik asit, margarik asit, behenik asit ve lignoserik asit bulunmaktadır. Çalışılan Astragalus taksonlarının yağ asidi kompozisyonu genel yağ asidi profili göstermektedir. Tohum yağlarındaki başlıca doymuş yağ asitleri palmitik (%8?17) ve stearik (%2?4) asitlerdir. Doymamış yağ asitlerin miktarı doymuş yağ asitlerinden çok yüksektir. İncelenen Astragalus taksonlarına ait tohum yağ asitlerinin analizinden elde edilen sonuçlar yağ asitlerinin besinsel değeri ve Astragalus cinsi içindeki kemotaksonomik ilişkiler bakımından tartışılmıştır.Anahtar Kelimeler: Tohum yağ asidi, Fabaceae, Astragalus, Kemotaksonomi
Hypericum L. (Hypericaceae) cinsine ait Drosanthe (SPACH) ENDL. seksiyonunun kloroplast genomunun kodlanmayan "trn" bölgelerine göre karşılaştırmalı filogenetik analizi
Angiosperm?lerden Malpighiales ordosuna ait Hypericaceae familyasının 9 cinsinden biri de Hypericum?dur. İçerdiği hyperisin ve pseudohyperisin gibi maddelerden dolayı antibakteriyel, antimikrobiyal, antidepresan ve antioksidan aktivitesine sahip olan Hypericum cinsi tıbbi bir bitki olarak kabul görmüştür. Ayrıca cins, içerdiği uçucu yağlar nedeniyle de potansiyel tat ve koku endüstrisinde önemli bir hammadde kaynağı olmuştur. Son zamanlarda cins içindeki akrabalık ilişkilerini daha ayrıntılı bir şekilde otaya koymak, morfolojik benzerlik ve farklılıklardan kaynaklanan taksonomik sorunlara yeni bir bakış açısı getirmek ve birbirine yakın olduğu belirtilen taksonlar arasındaki taksanomik sınırları belirlemek ve mevcut problemleri gidermek amacıyla, cins üzerinde yapılan moleküler ve filogenetik tabanlı çalışmalar hız kazanmıştır. Bu çalışmada, dünyanın değişik bölgelerinde ve Türkiye?de doğal yayılış gösteren Hypericum L. cinsi Drosanthe (Spach) Endl. seksiyonu üyelerinin kloroplast genomundaki kodlanmayan transfer ribonükleik asit bölgesinin (trnL-F) dizi analiz bilgileri kullanılarak, seksiyon içindeki taksonların birbirine olan genetik yakınlığı ve uzaklığının belirlenmesi, taksonlar arası akrabalık, sistematik ve filogenetik ilişkilerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu seksiyona ait 9 takson endemik olup, 20 taksona ait 58 bireyin yapraklarından DNA izolasyonu, trnL-F bölgesinin e-f primerleri kullanılarak PCR?da çoğaltılması ve sekans diziliminin belirlenmesi gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin istatistiksel değerlendirmeleri Mega 5.1 programı kullanılarak yapılmış ve Maksimum Likelihood yönteminden yararlanılarak da filogenetik ağaç hazırlanmıştır. Çalışılan bireylerin T, C, A ve G bazlarının oranları bakımından birbirinden çok farklı olmadığı, baz kompozisyonlarının hemen hemen benzer olduğu, bireylerdeki A-T oranın % 69,3 ve G-C oranının % 30,7 olduğu, yani bireylerin A-T?ce daha zengin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, korunmuş bölge (C) sayısının 162, varyasyonlu bölge (V) sayısının 6, bilgi verici bölge (Pi) sayısının 6, homolog baz çifti (ii) sayısının 144, transitiyonal (si) ve transversiyonal (sv) çiftlerin sayısının 1 olduğu, birden çok grup arasında uzaklık değerinin bulunmadığı (0.00) ve en yüksek uzaklık değerinin ise Grup 11 (H. helianthemoides) ile Grup 21 (H. kamtschaticum) arasında olduğu (0.05) tespit edilmiştir. Gruplar arasındaki nükleotid çeşitliliği ve standart hata da (SE) 0.01 olarak bulunmuştur. trnL-F bölgesinin sekans diziliminden yararlanarak hazırladığımız filogenetik ağaca göreDrosanthe seksiyonu üyelerinin polifiletik bir grup oluşturduğunu söylemek mümkündür. Morfolojik olarak birbirinden oldukça farklı bir profil çizen seksiyon üyelerinin çalışılan moleküler bölge bakımından da farklı kladlarda yer alması taksonlar arasındaki yüksek farklılık oranlarını doğrulamaktadır.Anahtar Kelimeler: Hypericum, Drosanthe, Kloroplast DNA, trnL-F Bölgesi, Polifiletik.
Bazı Scutellarıa L. (Lamıaceae) türlerinin morfolojik, anatomik, palinolojik ve kimyasal yönden (uçucu yağ) araştırılması
Bu çalışmada, Elazığ ve çevresinde doğal olarak yetişen Scutellaria orientalis L., S. bicolor Hochst; J.A. Lorent ve S. sintenisii Hausskn. Ex Bornm. türlerinin farklı lokalitelerden toplanan örneklerinin morfolojik, anatomik ve palinolojik özellikleri incelenmiştir. Ayrıca toprak üstü kısımlarının uçucu yağlarının kimyasal bileşimleri analiz edilmiş ve kemotaksonomik yönden değerlendirilmiştir. Taksonların morfolojik ve anatomik karakterleri ışık mikroskobu yardımıyla, polen özellikleri ise hem ışık mikroskobu hem de taramalı elektron mikroskobu (SEM) yardımıyla belirlenmiştir. Türlerin polenleri izopolar olup her üç türün de polen tipi trikolpat, mezokolpium ornemantasyonu biretikülat ve apokolpium ornemantasyonu perforat olarak tespit edilmiştir. Bitkilerden su distilasyonu ile elde edilen uçucu yağlar GC ve GC-MS sistemi ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda uçucu yağ veriminin 100 gr. kuru örnekte 0.1-0.3 ml. arasında olduğu saptanmıştır. Uçucu yağların kalitatif ve kantitatif kompozisyonu %97.7 ile %98.3 oranında tanımlanmıştır. İncelenen Scutellaria taksonlarında ana bileşenler; germakren D, bisiklogermakren, spatulenol, ?-kadinol, ß-karyofilen, ?-humulen, karyofilen oksit, karvakrol, ?-kadinen, p-simen, timol ve linalool-L olarak tespit edilmiştir. Türlere ait morfolojik, anatomik ve palinolojik özellikler cins içi taksonomik ilişkiler bakımından değerlendirilmiş ve tartışılmıştır.
Hypericum perforatum L. (Sarı Kantaron) (Hyperıcaceae) bitkisinin morfolojik, kimyasal (uçucu yağ ve flavonoid) varyasyonlarının araştırılması
Bu çalışmada, Elazığ ve çevresinde doğal olarak yetişen Hypericum perforatum L.'ye (Sarı Kantaron) ait bitki örnekleri 7 farklı lokaliteden çiçeklenme döneminde toplandı. Toplanan örnekler morfolojik ve kimyasal (flavonoid ve uçucu yağ) içerikleri bakımından değerlendirildi. Çiçekli Hypericum perforatum örneklerinden su distilasyonu ile elde edilen uçucu yağlar GC ve GC-MS yöntemiyle analiz edildi. Analiz sonucunda örneklerdeki uçucu yağ verimi kuru örnekte 0.2 – 1.0 ml. (100 gr.) arasında, tanımlanan 21 - 74 tane bileşenin toplam yağın % 90.1 - % 97.2' sini oluşturduğu tespit edildi. Bununla birlikte bitkinin çiçeğinden ve yapraklarından alınan 1'er gr. kuru örnek ekstrakte edilerek HPLC yöntemi ile flavonoid içeriği belirlendi. Örneklerde uçucu yağlardan en yüksek orandaki bileşenin % 60 ile α-pinen olduğu belirlendi. Bununla beraber önemli olan diğer majör uçucu yağ bileşenleri ise; Ödesma-4 [14],11-dien (% 1.8 – 20.0), α-selinen (% 1.5 – 13.0), α-amorfen ( % 4.5 – 10.0), Thujopsene (% 1.5 – 10.0), Karyofillen (% 1.5 – 9.0), Germakren D (% 1.5 – 8.5), δ-himakalen (% 0.0 – 8.0), Karyofillen oksit (% 1.5 – 7.5), 1- deken (% 3.5 – 4.6), β selinen (% 1.0 – 4.0), Spatulenol (% 0.9 – 4.0) ve Oktan 2-metil (% 0.6 – 4.0) saptanmıştır. Sarı kantaron örneklerinde flavonoidlerden en yüksek miktardaki bileşenin çiçek ve yaprakta rutin olduğu tespit edildi. Çiçekteki rutin miktarı 5,2955 – 10,159 µg /gr arasında ve yaprakta ise 2,935 – 10,558 µg /gr olarak tespit edildi. Çiçekteki ve yaprakta tespit edilen flavonoid bileşenleri ise mirsetin, morin, kuersetin ve kamferoldür. Çiçekteki mirsetin değeri 0.0035 – 0.02 µg /gr, morin değeri 0.007 – 0.062 µg /gr, kuersetin değeri 0.033 – 0.0915 µg /gr, kamferolün değeri 0.6175 – 2.1045 µg /gr olarak belirlendi. Yapraktaki mirsetin değeri 0.013 – 0.0705 µg /gr, morin değeri 7 – 881 µg /gr, kuersetin değeri 0.0055 – 0.052 µg /gr, kamferolün değeri 0.0205 – 1.7165 µg /gr olarak belirlendi. İncelenen morfolojik özellikler bakımından fazla farklılık olmadığı kimyasal karakterler bakımından ise varyasyonun olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Hypericaceae, Hypericum perforatum L., Flavonoid, Uçucu yağ, Morfoloji, Varyasyon.
Ümraniye ve Kadıköy (İstanbul) ilçeleri aktarlarında tedavi amaçlı satılan bitkiler ve kullanım alanları
Bu çalışma 2021-2022 yılları arasında Ümraniye ve Kadıköy (İstanbul) ilçeleri aktarlarında tedavi amaçlı satılan bitkiler ve bunların kullanım alanlarını belirlemek amacıyla yapılmıştır. 10 tane Ümraniye, 10 tane Kadıköy toplamda 20 aktar ziyaret edilip görüşülmüştür. Görüşmeler sonucunda satışı yapılan 78 familyaya ait 195 bitki örneği belirlenmiştir. Yapılan çalışmada en fazla takson içeren familyalar sırasıyla; Asteraceae 18, Rosaceae 15, Lamiaceae 14, Fabaceae 9, Apiaceae 8, Malvaceae 7, Brassicaceae 6, Anacardiaceae 6, Zingiberaceae 5'dir. Yüzdelik dağılım olarak ise Familya bazında; %9.1 Asteraceae, %7.6 Rosaceae, %7.1 Lamiaceae, %4.5 Fabaceae, %4 Apiaceae, %3.5 Malvaceae, %3 Anacardiaceae, %3 Brassicaceae, %2.5 Zingiberaceae. Bitkilerin kullanım alanlarının yanı sıra, kullanım şekilleri, kullanılan kısımları ve yerel isimleri eklenerek, bilimsel kaynaklar ile karşılaştırılmış ve tablo halinde verilmiştir. Bu çalışmadaki hastalıklar; zayıflama, kalp damar hastalıkları, karaciğer hastalıkları, yüksek şeker, böbrek hastalıkları, kolesterol, soğuk algınlığı-üşütme-öksürük, kadın hastalıkları (menopoz vs.), erkek hastalıkları(prostat vs.), hemoroid, hazımsızlık, kabızlık, mide hastalıkları, romatizma, stres-depresyon-endişe, unutkanlık-hafıza zayıflığı, uyku bozukluğu, yorgunluk-enerjisizlik, bağışıklık güçlendirici, kanser olmak üzere 20 başlık altında kategorilere ayrılmış ve bu hastalıkların tedavisinde en çok kullanılan bitkiler belirlenmiştir. Ayrıca bitkilerin yanında bitki karışımları da belirlenmiştir.
Elazığ'daki aktarlarda fitoterapi amaçlı satılan bitkiler
Bu çalışma 2020-2022 yıllarında Elazığ Merkez aktarlarında fitoterapi amaçlı satılan bitkilerin tespiti için yapılmıştır. İnsan sağlığını etkileyen ve halk ilaçları olarak bilinen ve aktarlarda satılan bu bitkilerin toplanması, satılması ve tüketilmesindeki önemli hususlar araştırılmıştır. Elazığ aktarlarında satılan tıbbi bitkilerin sayısı 80 olarak bulunmuş ve bunların Latince ve Türkçe isimleri, kullanılış amaçları, kullanılan kısımları, toplanma şekli, bitkinin toplandığı kaynak vb. bilgiler seçilen aktarlara sorulmuş ve alınan bilgiler burada yazılmıştır. 40 familyaya ait olan 80 taksonun 11 tanesi Lamiaceae (Ballıbabagiller), 8 'u Rosaceae (Gülgiller ), 7 'si Asteraceae (Papatyagiller) ve 5 'i Zingiberaceae (Zencefilgiller) familyalarına aittir. Elazığ aktarlarının sattıkları tıbbi bitkilerden çoğunun solunum yolu hastalıkları, zayıflama, ve sindirim sistemi rahatsızlıklarında tedavi ve takviye amaçlı kullanıldığı tespit edilmiştir. Elazığ'da toplanılan ve satılan 36 bitki türü tespit edilirken bitkilerin 44 tanesinin il ya da ülke dışı kaynaklı olduğu belirtilmiştir. Aktarlara sorulan sorular doğrultusunda tablolar hazırlanıp bitkilerin talep edilme sebepleri ve aktarların bitkileri hangi hastalığın tedavisi amacıyla sattıkları belirtilmiştir.
Kayalık köyü-sultan kubeys dağı (Kovancılar / Elâzığ) florası
Bu araştırma, Elâzığ ilinin Kovancılar ilçesine bağlı Kayalık köyü Sultan Kubeys Dağı Florasının tespiti amacıyla yapılmıştır. Araştırma alanından 2023-2024 yılları arasında 680 bitki örneği toplanmış, 60 familya, 230 cinse ait, 443 tür ve tür altı takson tespit edilmiştir. Alanda belirlenen taksonların 1 tanesi Pteridophyta, 442 tanesi Spermatophyta divizyonuna ait olup bunların 1'i Gymnospermae, 441 tanesi ise Angiospermae alt divizyosuna aittir. Angiospermae alt divizyosuna ait taksonun ise 64'ü Monocotylodonae sınıfına ait iken kalan 376 takson Dicotyilodonae sınıfına aittir. Yapılan tespitler sonucunda 51 endemik takson belirlenmiş ve endemizm oranı %11,51 olarak belirlenmiştir. Tespit edilen Endemik taksonların IUCN tehlike kategorileri şöyledir: 23 tane takson en az endişe verici (LC), 4 tane takson tehdit altına girebilir (NT), 4 tane takson zarar görebilir (VU), 9 tane takson tehlikede (EN), 7 tane takson kritik (CR) ve 4 tane takson veri yetersiz (DD) olarak tespit edilmiştir. Araştırma alanında tespit edilen taksonların fitocoğrafik bölgelere göre dağılımları: İran-Turan elementi 171 (%38,60), Avrupa-Sibirya elementi 15 (%3,38), Akdeniz elementi 15 (%3.38) ve çok bölgeli veya fitocoğrafik bölgesi bilinmeyenler 242 (%54,62) olarak tespit edilmiştir. Takson sayılarına göre alanda ilk 10 familya sırasıyla; Asteraceae 83(%18,73), Fabaceae 36(%8.12), Brassicaceae 34(%7,67), Lamiaceae 34(%7,67), Boraginaceae 22(%4,96), Apiaceae 18(%4.06) Caryophyllaceae 17(%3,84), Rosaceae 15(%3.38), Liliaceae 15(%3.38) ve Amaryllidaceae 14(%3.16)'dir. En çok takson içeren ilk 10 cins ise sırasıyla; Allium (14), Astragalus (14), Centaurea (12), Linum (7) Trifolium (6), Achillea (6), Ornithogalum (5), Onosma (5), Aethionema (5) ve Iris (5)'dir. Ayrıca çalışma sahamızda Allium kubeysdaghense Balos&Sonay (Sonay, Gül, Balos ve Bağcı, 2024) ve Allium elazigense Sonay, Gül & Bağcı (Sonay, Gül ve Bağcı, 2024) adını verdiğimiz iki yeni tür bulunup, Türkiye Florasına kazandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Elâzığ, Kovancılar, Kayalık Köyü, Sultan Kubeys Dağı, Flora, Endemizim
Bingöl yöresinde bulunan bazi aromatik bitki türlerinin uçucu yağ kompozisyonlarinin araştirilmasi
Aromatik bitkiler, içeriklerinde taşıdıkları uçucu yağlar sayesinde hem geleneksel hem de modern kullanım alanlarında önemli bir yer edinmiştir. Uçucu yağlar, bitkilerin çiçek, yaprak, kök veya gövde gibi çeşitli organlarından elde edilen, kendine özgü koku ve biyolojik etkilere sahip doğal karışımlardır. Genellikle monoterpenler, seskiterpenler ve bunların oksijenli türevlerinden oluşan bu bileşikler, bitkilere özgü aromatik profili belirlemenin yanı sıra, antimikrobiyal, antioksidan ve terapötik özellikleriyle de dikkat çeker. Bu çalışmada incelenen Mentha longifolia subsp. longifolia, Salvia verticillata, Nepeta baytopii ve Helichrysum plicatum subsp. plicatum türleri, Türkiye florasında yer alan değerli aromatik bitkiler arasında yer almaktadır. Mentha longifolia'nın uçucu yağ içeriğinde özellikle piperitenon oksit ve 1,8-sineol gibi bileşikler öne çıkarken, Salvia verticillata'da karyofillen türevleri ve germakren D gibi seskiterpenler baskın olarak bulunmuştur. Türkiye'ye özgü endemik bir tür olan Nepeta baytopii'de ise nepetalakton türevlerinin yanı sıra citronellol gibi bileşenler tespit edilmiştir. Helichrysum plicatum bitkisinde ise α-pinen, nerolidol ve β-karyofillen gibi terpen yapılı bileşikler uçucu yağ kompozisyonunun temel unsurlarını oluşturmuştur. Bu çalışma ile söz konusu türlerin uçucu yağ profillerinin ortaya konması, hem doğal ürün araştırmalarına katkı sağlamakta hem de bu bitkilerin tıbbi ve endüstriyel potansiyellerini değerlendirme açısından önemli bir adım niteliği taşımaktadır.