I. dünya savaşı'nda Türkiye'deki sivil esirler

I. Dünya Savaşı başladığında tarafların bir kısım sivil vatandaşları düşman devlet topraklarında bulunuyordu. Vatandaşı olduğu devletle topraklarında bulundukları devletin savaş durumuna gelmesi, bunlara düşman devlet vatandaşı statüsünde muamele edilmesine yol açtı. Osmanlı Devleti savaşa dahil olduğunda İtilaf Devletlerinin denetimindeki topraklarda bulunan sivil Osmanlılar da düşman devlet vatandaşlarına yönelik yaptırımlara maruz kaldı. Bu esnada Osmanlı Devleti topraklarında da Rusya, İngiltere, Fransa, Sırbistan, Karadağ ve Belçika gibi düvel-i muhasama tebaası bulunuyordu. Osmanlı hükümeti, ülkedeki düşman devlet vatandaşlarına yurt dışına çıkış yasağı getirdi ve bunlar arasında devletin güvenliği açısından tehlike arz edebilecek olanları Anadolu'nun iç bölgelerine sevk etme kararı aldı. Kararın kapsamı daha sonra savaş esnasında öldürülen ve kaçırılan Osmanlı sivillerine karşılık mukabele-i bi'l-misl politikası doğrultusunda genişletildi. Ülkenin kritik bölgeleri olan sahil ve sınıra yakın civarda, demir yolu güzergâhı ve savaş alanlarına yakın yerlerde yaşayıp zararlı olabilecekleri düşünülen düşman devlet uyruklu siviller, buralardan uzaklaştırılarak Anadolu içlerinde kalan vilayetlerle çevre idari birimlere sevk edildi. Sevk edildikleri yerleşim yerlerinin dışına çıkmamak şartıyla birçok konuda serbest durumda bulunan bu kimseler, savaşın son dönemlerine kadar sivil esir olarak zorunlu ikamete tabi tutuldu. Babıali, savaş süresince yakalandıkları hastalıklardan posta ve haberleşme işlerine, işlenen suçlardan ölüm vakalarına, yer değişikliği taleplerinden tahliye isteklerine kadar sivil esirlere ait işlerle yakından ilgilendi. Savaşın sonuna doğru bazı esirlerin serbest bırakılması için devletler arasında mübadele anlaşmaları yapıldı. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasıyla da bunların tamamı serbest kaldı.