İbâziyye'nin dört halifeye bakışı: el-Vercelânî örneği

İslâm düşünce tarihinde, inanç ve itikatla ilgili konular sürekli olarak ele alınmış ve bu konuların mahiyeti üzerinde tartışmalar yapılmıştır. Hz. Peygamber hayattayken izlerine rastlanılan bazı tartışmaların onun vefatıyla birlikte yeniden gün yüzüne çıkmaya başladığı ve dört halife döneminde daha da belirginleştiği görülmektedir. Bu bağlamda Hz. Ali zamanında tahkîm hadisesi ile birlikte başlayan olaylar neticesinde Hz. Ali ordusundan ayrılan bir grup müslümanın: "Hüküm ancak Allah'ındır." anlayışıyla Harûrâ bölgesine çekilmeleri sonucunda, Hâricîler olarak anılacak ilk siyasî mezhep ortaya çıkmıştır. Hariciler'in bir kolu olan İbâzîler, imâmet meselesinde genel Hâricî eğilime benzer bir tutum sergilemişlerdir. Çalışmamıza konu olan Ebû Ya'kûb Yusûf b. İbrâhîm el-Vercelânî, Cezayir kökenli olup İbâzî cemaati tarafından "allâme", "es-Sirâcü'l-münîr" ve "bahrü'l-ulûm" gibi ünvanlarla tanınmıştır. Hadis, tefsir, fıkıh, kelâm, felsefe, mantık, tarih, Arap dili ve edebiyatı gibi alanların yanı sıra astronomi, coğrafya ve kimya gibi konularda da derin bir bilgiye sahip olan bir âlim olarak bilinir. Bu çalışmamızda, Vercelânî'nin perspektifinden İbâziyye'nin dört halifeye ilişkin görüşlerini araştırmayı amaçladık. Araştırmamızda, Vercelânî'nin görüşlerini açıklamaya çalıştık. Vercelânî'nin "ed-Delîl ve'l-burhân li-ehli'l-'ukūl" adlı eseri, onun görüşlerini yansıtan önemli bir kaynak olarak araştırmamızda kullanıldı. İbâziyye'nin dört halifeyle ilgili görüşlerini detaylı bir şekilde incelemeye çalıştık ve İbâziyye için önemli bir âlim olan Vercelânî'nin Hâricîliği anlama noktasında önemli bir figür olduğu sonucuna vardık.