İbn Arabî'de ahlâkî düşünce

"İbn Arabî'de Ahlâkî Düşünce" adlı tezimiz iki ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızda tasavvufta/İslâm düşünce tarihinde önemli bir konumu olan İbn Arabî'nin felsefî açıdan önemli sayılabilecek ahlâk felsefesi alanındaki görüşü incelenmeye çalışılmıştır. Yaptığımız çalışma, bu alanda yapılmış ilk tez olma özelliğini içinde barınmaktadır. Çalışmamızın birinci bölümünde; ahlâkın tanımı ve bölümleri; ahlâkın din, ilim ve felsefe ile ilişkileri işlendi; İbn Arabî'nin konuya getirmiş olduğu tanımlar açıklandı. Bu bağlamda; İbn Arabî, herkesi mutlu edecek ortak bir ahlâk davranış biçiminin olmadığını belirtmekte; ahlâkın bir kısmının insanın yaratışından kaynaklandığına, bir kısmının ise sonradan kazanılmış olduğuna vurgu yapmakta; tasavvufun ahlâk ve hikmet olduğunu, bu ahlâkın da Allah'a benzemek olduğunu belirttiğini gördük. Tezimizin ikinci bölümünde; ahlâkî düşüncenin temel problemleri bağlamında irade ve hürriyet problemi, kaza ve kader, kulların fiilleri ve ahlâkî sorumluluk gibi konular incelendi. Bu bağlamda; İbnu'l-Arabî'nin kazâ-kader ve onlara bağlı diğer meseleleri hep iki temel esasa dayandırdığını; bunlardan birinin İlm-i İlâhi, diğerinin a'yan-ı sabite olduğunu; İbnu'l-Arabî'ye göre kazâ, hepsi de hayır olan umumi bir hüküm; kader ise, bu hükmün vakitlendirilmesi ve varlığı mümkin olan bu alemi en efdal şekline götürecek tarzda tahsîs edilmesinden ibaret olduğunu; ve İbn Arabî'nin mutluluğa giden yolda insanın özgür olduğunu belirttiğini gördük. Sonuç kısmında ise İbn Arabî'nin ahlâk anlayışı ilk iki bölümdeki hem teorik hem de pratik ahlâkla ilgili düşünceleri dikkate alınarak, bir sonuca varmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda; İbn Arabî, dinden ahlâka giden bir metot takip etmekte, başka bir ifadeyle teolojik bir ahlâka sahip bulunmakta olduğu görülmektedir.