İbn Teymiyye'nin el-Cevâbü's-sahih adlı eserinde Hristiyanlık eleştirisi

Bu çalışma, İslam düşünce tarihinde polemik türünün önemli örneklerinden biri olan İbn Teymiyye'nin el-Cevâbü's-sahîh li-men beddele dîne'l-Mesîh adlı eserini konu edinmektedir. Çalışmada, söz konusu eser bağlamında İbn Teymiyye'nin Hıristiyanlık'a yönelttiği eleştiriler dinler tarihi disiplini çerçevesinde ele alınmaktadır. El-Cevâbü's-sahîh, Sayda Melkîtî Piskoposu Pavlus Antakî'ye nispet edilen ve "Risâle ilâ baʿḍ aṣdiḳāʾihi'l-leẕîne bi-Ṣaydā mine'l-Müslimīn" (Sayda'daki bazı Müslüman dostlarına mektup) başlığını taşıyan bir risaleye reddiye olarak kaleme alınmıştır. İbn Teymiyye bu reddiyesinde, yalnızca Kur'ân ve hadis gibi naklî delillere değil, aynı zamanda aklî muhakemelere ve Kitâb-ı Mukaddes'ten aktarımlara da yer vererek, Hıristiyanlık inancının temel unsurlarını eleştiriye tabi tutmaktadır. Tez iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İbn Teymiyye'nin hayatı, yaşadığı sosyo-politik ortam ile onun döneminde etkili olan Hıristiyan mezhep ve cemaatler ele alınmıştır. İkinci bölümde ise el-Cevâbü's-sahîh adlı eser sistematik olarak incelenmiş; Hz. Muhammed'in peygamberliğinin aklî ve naklî yollarla ispatı, Hıristiyan inançlarında yer alan hulûl ve ittihâd anlayışları ile tahrif meselesi ve diğer inanç esaslarına yöneltilen eleştiriler detaylı biçimde analiz edilmiştir. Bu çerçevede İbn Teymiyye'nin, İslam'ın hakikatini temellendirmeye çalışırken Hıristiyanlığın öğretilerinin aklî ve naklî temellere dayanmadığını savunduğu ortaya konmuştur. Bu çalışmada farklı yazma nüshalar arasında bir karşılaştırmaya gidilmemiş, eser içeriği esas alınarak analiz yapılmıştır. Tezin amacı, İbn Teymiyye'nin dinler arası tartışmalar bağlamında ortaya koyduğu düşünsel yaklaşımı tespit etmek ve el-Cevâbü's-sahîhin dinler tarihi açısından önemini ortaya koymaktır. Böylece hem klasik reddiye geleneğinin bir örneği olarak eserin mahiyeti belirlenmiş hem de İslam-Hıristiyanlık ilişkilerinin tarihsel arka planına dair bir katkı sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: İbn Teymiyye, el-Cevâbü's-sahîh, İslam, Hıristiyanlık, reddiye, ittihâd, tahrif.