İçme suyu sistemlerinde farklı basınç düzenleyici vanaların fayda maliyet analizi

İçme suyu dağıtım şebekelerinde çeşitli sebeplerden dolayı meydana gelen sızıntılar su kanal idareleri için ekonomik açıdan ciddi seviyelere ulaşan maliyetler oluşturmaktadır. Literatürdeki çalışmalar incelendiğinde şebekede oluşan sızıntıları gidermek için basınç yönetimi, aktif kaçak kontrolü, boru malzemesi yönetimi gibi çeşitli yöntemlerin uygulandığı görülmektedir. Bu yöntemlerin gerçek bir sahada uygulanmasından su kanal idareleri farklı miktarda finansal faydalar elde etmektedir. Elde edilen faydaların yanı sıra bu yöntemlerin şebekede uygulanabilmesi için seçilen yöntem için gereken ekipmanların temin edilmesi, bölgenin izole edilmesi, uzaktan izleme ve işletme sistemlerinin temin edilmesi gibi maliyetleri beraberinde getirmektedir. Bu sebeple su kayıp yönetimi için gerekli çalışmalar yapılmadan önce fayda ve maliyet analizi yapılmalıdır. Bu çalışmada su kayıp yönetimi kapsamında 4 farklı izole alt bölgede basınç yönetimi uygulanmıştır. Basınç yönetimi uygulaması yapılan izole alt bölgeler birbirinden farklı basınç düzenleme yöntemleriyle Kayseri Su ve Kanal İdaresi (KASKİ) tarafından işletilen şebekelerden seçilmiştir. Basınç düzenlemesi yapılmasının finansal olarak ne kadar fayda sağlayacağı oluşturulan algoritmalarla teorik olarak hesaplanmıştır. Teorik hesaplamaların doğruluğu gerçek saha uygulaması sonuçlarıyla kıyaslanarak algoritmanın doğruluğu test edilmiştir. Teorik hesaplamanın doğruluğunun analiz edilmesinin ardından maliyetler de hesaplanarak fayda ve maliyet analizi yapılarak yatırımın geri dönüş süresi hesaplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda farklı basınç düzenleme yöntemlerinden sızıntıdan en fazla faydayı sağlayan yöntemin debi ayarlı yöntem olduğu, bu yöntemi sırayla zaman ayarlı ve sabit çıkışlı yöntemin takip ettiği bulunmuştur. Yöntemlerin sahada uygulanmasının maliyet analizi yapıldığında en tasarruflu yöntemin sırayla sabit çıkışlı, zaman ayarlı ve debi ayarlı yöntemler olduğu görülmüştür. Fayda ve maliyet analizi yapılarak yatırımın geri dönüş süresi hesaplandığında debi ayarlı basınç kontrol yönteminin en pahalı yöntem olmasına karşın maliyetini en kısa sürede çıkaran yöntem olduğu, sabit çıkışlı basınç kontrol yönteminin en tasarruflu yöntem olmasına karşın maliyetini en uzun sürede amorti eden yöntem olduğu sonucuna varılmıştır. Tez kapsamında oluşturulan bu algoritmanın izole bölgede basınç yönetimi uygulaması yapılmasına karar verilmesi, basınç yönetimi uygulaması yapılacaksa şebekede hangi basınç düzenleme yöntemi uygulanması gerektiğinin belirlenmesinde karar verici bir mekanizma olması düşünülmektedir.