İdare ve özel kişiler arasındaki idari uyuşmazlıkların yargı dışı usullerle çözümlenmesi

İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olması Anayasa'nın 125. maddesinin 1. fıkrası gereği, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir. İdarenin işlemlerinden eylemlerinden veya sözleşmelerinden dolayı bireyler arasında çıkan uyuşmazlıkların çözümünde asıl yol "idari yargı" sisteminin benimsendiği ülkemizde, bu amaçla kurulmuş olan idare mahkemeleridir. Fakat idari uyuşmazlıkların çözülmesinde yargı yolunun dışında, bu yola alternatif olarak yargı dışı usullerde yer almaktadır. İdare ve özel kişiler arasında çıkan idari nitelikteki uyuşmazlıkların yargı dışı usullerle tarafları bağlayıcı bir şekilde çözülmesi usulü tezin konusunu oluşturmaktadır. Dava türlerini hukuki işlemin türüne göre belirleyen İYUK yaklaşımı idari uyuşmazlıkların yargı dışı usullerle çözümü bakımından da benimsenerek, idari işlemden, idari eylemden ve idari sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların yargı dışı usullerle çözümü üç ana bölümde incelenmiştir. Bu çerçevede idari işlem ve idari eylemden doğan uyuşmazlıkların yargı yoluna başvurmadan çözümlenmesinde, İYUK ve özel kanunlarda öngörülen ihtiyari ve zorunlu idari başvuru yolları ile 659 sayılı KHK'da ve diğer özel kanunlarda öngörülen sulh yöntemi esas alınmıştır. İdari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların yargı dışı usulle çözülmesinde, kamu hizmeti imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar için ihtiyari olarak başvuru yolunun öngörüldüğü tahkim usulüne yer verilmiştir.