İdari yargıda dava açma süreleri ve genel esasları

İdari işlem ve eylemlerin hukuka uygunluk denetimi, Türk Hukuku'nda belirli süreler içinde dava açılması şartına bağlanmıştır. İdari dava açma süresi, idari uyuşmazlığa konu menfaatin/hakkın idari yargı yerlerinde ileri sürülebileceği kanunla sınırlandırılmış belirli bir zaman dilimini ifade etmektedir. İdari dava açma süresi, kamu düzenine ilişkin olup, idari yargı mercilerince resen incelenmektedir. İdari dava açma süresi, gerek öğreti gerek idari yargı yerlerince, hak düşürücü süre olarak kabul edilmektedir. Kanunda öngörülen idari dava açma süreleri içinde, mahkeme önüne getirilmeyen idari işlem ve eylemler için hukuka uygunluk denetimi söz konusu olmamaktadır. Bir başka ifadeyle, usule ilişkin bir kurum olan dava açma süresi sebebiyle, davanın esası, davanın usulüne feda edilmiş olmaktadır. Mahkemeye erişim hakkının belirli bir süreyle sınırlandırılması, idari istikrar ilkesine hizmet ettiğinden, meşru bir amaca dayanmaktadır. Ancak mevzuattaki veya uygulamadaki karışıklar, idari işlem veya eylemlerden zarar gören ilgililerin dava hakkına bir müdahale teşkil edebilir. İşte bu noktada, idarenin kamu yararı, idari istikrar ve benzeri üstün amaçlarıyla, yönetilenlerin hak ve hürriyetlerinin dengelenmesi bir zaruret teşkil etmektedir. Özellikle, dava açma süresine ilişkin usul hükümleri mahkemelerce uygulanırken, katı şekilcilikten kaçınılması gerekir. Aksi halde, yargılamanın özü zedelenmiş olur. Şayet, dava açma sürelerin katı yorumlanmasıyla korunan hukuki değer ile davacının menfaati arasında orantısızlık söz konusu olursa, somut olayın koşullarına bakmak yerinde olacaktır. Anahtar Kelime: Süre, mahkemeye erişim hakkı, kamu düzeni, hak düşürücü süre, dava açma süresi