İhracat yapısı ve makroekonomik performans arasındaki ilişki: BRICS ülkeleri ve Türkiye için parametrik olmayan bir analiz

İktisadi büyümenin bir bileşeni olarak makroekonomik performansı etkileyen veya yansıtan önemli bir gösterge olarak kabul edilen ihracatın, ekonomiye katkısı çok yönlüdür. İhracatta meydana gelen artışın dış borç ödemeleri üzerindeki baskıyı hafiflettiği, daha yüksek verimlilik yoluyla ulusal geliri arttırdığı, kaynakların daha verimli tahsisinde rol oynadığı ve ithalatın finansmanını sağladığı bilinmektedir. Kalkınma çabası içindeki gelişmekte olan ülkeler, kişi başı milli gelirin düşük, nüfus artış hızının yüksek, doğal kaynakların fazla, işgücünün ucuz ve sermaye girişlerinin fazla olması gibi ortak özelliklere sahip olup gelişmiş ülkeler seviyesine ulaşmak için ihracat gelirlerini arttırmaya yönelik politikalar izlemektedir. Bu bağlamda ihracat yapısının incelenmesi gelişmekte olan ülkelerin makroekonomik performanslarının belirlenmesi ve güçlendirilmesi açısından önemlidir. İhracat yapısı ise ihraç edilen ürünlerin yatırım, tüketim ve hammadde gibi mal gruplarına göre dağılımını ve mal grubu bazında meydana gelen dönüşümünü, imalat sanayi, tarım ve yakıt gibi sektörlere göre dağılımını içermektedir. İhracat yapısı ayrıca ihraç edilen ürünlerin ülke, ülke grubu veya bölge bazında pazar paylarındaki değişimlerini, emek yoğun veya sermaye yoğun gibi ihracatın faktör kullanım yoğunluklarına göre dağılımını ve teknolojik yapısına göre ağırlıklarını kapsamaktadır. Bu nedenle bir ülkenin ihracat yapısının niteliği ile o ülkenin makroekonomik performansı arasında güçlü bir ilişkinin olduğu varsayılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, BRICS ve Türkiye'nin dış ticaretine konu olan düşük, orta ve yüksek teknoloji düzeyi gerektiren malların ihracatı ile makroekonomik performansları arasındaki ilişkinin boyutunu incelemektir. Ayrıca bu ülkelerin hangi teknolojik düzeye sahip malları daha fazla ihraç ettiğini ve hangi teknolojik düzeye sahip ihraç mallarının bu ülkelerin makroekonomik performanslarını daha fazla etkileyeceğini belirlemektir. İhracat yapısı ve makroekonomik performans arasındaki ilişkiyi ele alan bu çalışmanın birinci bölümünde ihracat yapısı ve makroekonomik performans ile ilgili kavramsal ve kuramsal arka plan yer almıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde gelişmekte olan ekonomilere ve siyasi güçlere liderlik eden ve küresel ticaret akışlarında önemli bir role sahip olan BRICS ülkeleri ve Türkiye'nin sosyal, politik, demografik özellikleri, makroekonomik performansları ve ihracat yapıları ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise öncelikle ihracat yapısı ve makroekonomik performans arasındaki ilişkiyi ölçmeye yönelik olarak tercih edilen parametrik olmayan analiz hakkında bilgiler verilmiştir. Sonrasında parametrik olmayan analiz olarak kullanılan parametrik olmayan yoğunluk tahmini, genelleştirilmiş kernel tahmin yöntemi ve bağımlı değişken olarak modele konulan kurumsal kalite endeksinin hesaplanması ele alınmıştır. Çalışmanın devamında ise analizde kullanılan veri seti ve ampirik model tanıtılarak model ile ilgili bulgulara yer verilmiştir. Elde edilen bulgulara göre ihracatı yapılan malların teknolojik düzeyi ile makroekonomik performans arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Çalışmada BRICS ve Türkiye için orta düzey teknolojili malların düşük ve yüksek düzey teknolojili mallara oranla makroekonomik performans üzerinde daha büyük bir etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Hindistan için ise her üç teknolojik düzeyde ihracatı yapılan malların makroekonomik performansına büyük katkıları bulunmakta fakat en büyük katkıyı düşük düzey ve yüksek teknolojili malların ihracatının sağladığı görülmektedir. Çin ve G. Afrika için orta ve yüksek düzey teknolojili malların, Rusya ve Brezilya için ise yüksek düzey teknolojili malların ihracatının makroekonomik performansa etkisinin daha fazla olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye'nin makroekonomik performansına en büyük katkıyı ise düşük düzey teknoloji ile üretilen malların ihracatının sağladığı bulgusuna ulaşılmıştır.