İhracata dayalı büyümede kurumların rolü: Dinamik panel veri analizi

Dış ticaret ve özellikle ihracat, ülkelerin iktisadi büyümeleri üzerinde etkili olan önemli bir faktördür. Küreselleşen günümüz dünyasında ülkeler, iktisadi büyümeyi arttırmak üzere ihracatı teşvik etmeye yönelik çeşitli dış ticaret politikaları uygulamaktadır. Ancak benzer politikaların uygulanmasına karşın, ülkelerin ihracattan elde ettikleri gelir düzeyinin farklılaştığı ve ihracatın iktisadi büyüme üzerindeki etkisinin ülkelere göre değiştiği görülmektedir. Bu çalışmanın temel hareket noktası söz konusu farklılığın ortaya çıkmasında ülkelerin kurumsal yapılarının etkili olabileceği düşüncesidir. Bu bağlamda güçlü kurumsal yapıya sahip olan ülkelerde, kurumların ihracat ve ekonomik büyüme ilişkisini daha da güçlendirmesi beklenmektedir. Bu çalışma ile ihracata dayalı iktisadi büyümede kurumsal faktörlerin rolü incelenerek ilgili alanda literatüre ve politikalar oluşturma sürecine katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Çalışma kapsamında beş farklı dinamik panel veri modeli, 42 gelişmekte olan ve 33 gelişmiş ülke için 1985-2014 arası dönemde sistem GMM yöntemi kullanılarak tahmin edilmiştir. Bulgular, hem gelişmekte olan hem de gelişmiş ülkelerde ihracata dayalı büyüme hipotezinin geçerli olduğunu göstermektedir. Buna göre, ihracat ve iktisadi büyüme arasında anlamlı ve pozitif bir ilişki söz konusudur. Ayrıca, her iki ülke grubu için kurumsal faktörlerin, ihracat ve iktisadi büyüme pozitif ilişkisini daha da güçlendirdiği tespit edilmiştir. Son olarak, kurumsal alt bileşenler ile yapılan analiz bulgularında ise her iki ülke grubunda dinsel çatışmasızlığın ihracata dayalı büyümede daha önemli olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra gelişmekte olan ülkeler özelinde, hukuk ve düzen ile bürokratik kalite alanlarında kurumsal düzenlemelere önem verilmesinin ihracata dayalı büyüme açısından önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.