İkincil arıtma çıkış suyuna adapte edilen Lemna minor L. ile Lemna gibba L.'da ağır metal akümülasyonu ve oksidatif stres düzeyinin belirlenmesi

Çevre ve canlı sağlığı açısından risk oluşturan kirleticileri (ağır metaller, pestisitler, organik ve inorganik toksinler, radyoaktif maddeler gibi) ortamdan alıp bünyesinde biriktiren organizmalar atıksu arıtımında yaygın olarak kullanılmaktadır. Kirleticilerin biyokimyasal döngülerdeki etkilerinin erken belirlenebilmesi çevre ve canlı sağlığı açısından büyük bir önem taşımaktadır. Kirleticiler ve diğer çevresel baskılardan kaynaklanan oksidatif stresi gideren antioksidatif bileşenlerden glutation ve antioksidan vitaminlerin miktarlarındaki değişim kirliliğin erken biomarkırları olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada sucul bitkilerden Lemna minor L. ve Lemna gibba L.'nın Elazığ Kentsel Atıksu Arıtma Tesisi çıkış sularındaki kirleticilerden ağır metalleri akümüle etme yeteneği ile bu kirleticilerin sözkonusu bitkilerdeki MDA, GSH düzeyleri, GSH/GSSG oranı ve enzimatik olmayan antioksidant vitamin (A, E ve C vitaminleri) düzeylerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla doğal su ortamlarında yetişen L. gibba ve L. minor bitkileri arıtma tesisi çıkış suyunun alındığı reaktörlere ayrı ayrı yerleştirilip, reaktörlere alınan ve reaktörlerden çıkan su örnekleri ile bitki örneklerinde makro ve mikro element düzeyleri ICP-MS cihazı ile analizlenmiştir. Ayrıca bitki örneklerinde MDA, GSH, GSH/GSSG oranı ve enzimatik olmayan antioksidant vitamin (A, E ve C vitaminleri) düzeyleri HPLC cihazı ile analizlenmiştir. Doğal su ortamından alınan kontrol bitkisiyle reaktörlerden alınan bitki örneklerindeki metal içerikleri mukayese edildiğinde, metal alımı ile bitkilerde stresin göstergesi olan MDA miktarlarının L. minor ve L. gibba frondlarında önemli derecede yüksek olduğu gözlenmiştir. L. minor frondlarında GSH miktarları kontrol grubundan önemli derecede yüksek, L. gibba'da ise kontrol grubundan yüksek olduğu gözlenmiştir. L. gibba frondlarında GSH/GSSG oranlarının kontrol grubundan yüksek, L. minor frondlarında ise genel olarak kontrol grubundan düşük olduğu tespit edilmiştir.. L. gibba frondlarındaki A vitamini değişken yanıtlar göstermiştir. Çalışma süresince L. minor'de kontrole göre 3.ve 5. günler arasında arttığı, L. gibba'da ise sadece 3. gün arttığı diğer günler sürekli azaldığı tespit edilmiştir. E vitamini L. minor'de kontrole göre sürekli ve L. gibba'da ise 3. gün hariç azalmıştır. L. minor frondlarındaki C vitamininin kontrolden önemli derecede yüksek olduğu, L. gibba'da ise 1. gün arttığı, sonraki günlerde azalış ve artışlar meydana geldiği tespit edilmiştir. İstatistiksel olarak değişkenler arasındaki ilişkinin incelenmesinde pearson korelasyon testi kullanılmıştır. Çalışmanın analizinde SPSS istatistik paket programı kullanılmıştır. Kontrol grubu ile reaktörlerden alınan örnekler arasındaki korelasyonlara bakılarak p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.