İlaç hammaddesi kaynağı bazı scutellaria l. türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar

Dünyada 350 türü bulunan Scutellaria L. (Lamiaceae) cinsi, Avrupa, Amerika ve Doğu Asya'ya yayılmıştır. Türkiye florasında ise 16 tür ile temsil edilmektedir. Scutellaria türleri geleneksel Çin ilaçları bileşimine giren en popüler bitkilerdendir ve enflamasyon, hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar, bakteriyel ve viral enfeksiyonlar, diyare, kramp, bulantı, kusma gibi gastrointestinal sıkıntıların tedavisinde ve antikanser amaçlı kullanımları vardır. Tez çalışmamızda üç endemik Scutellaria türünün (S. salviifolia Benth., S. glaphyrostachys Rech.f. ve S. rubicunda Stapf. subsp. brevibracteata) kimyasal bileşimleri, izolasyon çalışmaları ve LC-MS/MS yöntemiyle aydınlatılmış, türlerin etki ve kullanımlarından yola çıkılarak, bazı biyolojik etkileri tayin edilmiştir. Fitokimyasal çalışmalar sonucunda 4'ü yeni olmak üzere toplam 22 bileşiğin yapısı ileri spektroskopik yöntemlerle aydınlatılmıştır. Yeni bileşikler α-piron yapısında yeni bir iskelete sahip, 3,4-dihidroksi-6-metilpiran-2-on 3-O-β-glukopiranozit (=skusalviozit A) ile 3,4-dihidroksi-6-metilpiran-2-on 3-O-β-(6'-O-E-kafeoil) glukopiranozit (=skusalviozit B) ve iridoit glukoziti yapısındaki 6'-O-E-kafeoil 8-epi-loganik asit ile 6'-O-E-kafeoil genipozidik asittir. Ekstre, fraksiyon ve aktif fraksiyonlardan elde edilen saf bileşiklerin biyolojik etkileri; DPPH, NO, SO ve ABTS radikali süpürücü etkinliklerinin, HEp-2 ve HeLa kanser hücreleri ile RAW 264.7 ve L929 sağlıklı hücrelerine karşı sitotoksik etkilerinin ve LPS ile uyarılmış RAW 264.7 hücrelerinde NO, IL-6 sitokin düzeyleri üzerinden antienflamatuvar etkilerinin araştırılması ile izlenmiştir. Sonuçlar, DPPH radikaline karşı diğer radikallerden daha yüksek etkinlik, kanser hücrelerine karşı seçici sitotoksisite ve çalışılan sitokin düzeylerine göre de belirgin antienflamatuvar etkiye sahip olduklarını göstermiştir. Tez çalışmamız, ülkemizde yetişen 3 endemik Scutellaria türü üzerinde yürütülen ayrıntılı fitokimyasal ve biyolojik etki araştırmalarıyla, tedavide kullanılan Scutellaria türleri yerine önerilebilecek yeni türler bulunması ve yeni ilaç adayı moleküllerin elde edilerek bilime kazandırılması açısından önem arzetmektedir.