İlahiyatçı dindarlığı: Nicel bir araştırma

Bu araştırma, Türkiye'deki ilahiyat programlarından mezun olan ya da halen eğitim görmekte olan, toplumda "ilahiyatçı" olarak adlandırılan bireylerin dindarlığını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, günümüz ilahiyatçı dindarlığının kitabi dindarlığı mı yoksa halk dindarlığını mı temsil ettiği problemini ele almaktadır. Araştırmada, bu iki dindarlık biçimine yönelik eğilimlerin tespit edilmesi ve bu eğilimlerin çeşitli sosyo-demografik değişkenlerle ilişkilerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Araştırmada nicel araştırma yöntemleri kullanılmış ve katılımcıların dindarlık algılarını ölçmek amacıyla "Dini Temsiliyet Ölçeği" geliştirilmiştir. Bu ölçek, Kitabi Dindarlık ve Halk Dindarlığı olmak üzere iki alt boyutta yapılandırılmıştır. Geçerlik ve güvenirlik testleri sonucunda, ölçeğin genel güvenirlik katsayısı Cronbach Alpha değeri ",785" olarak bulunmuştur. Geçerlilik analizlerine göre, ölçekten bazı maddelerin çıkarılması uygun görülmüştür. Katılımcıların öznel dindarlık algıları ve dine verdikleri önem, tek soruluk ölçeklerle değerlendirilmiştir. Araştırmanın evreni, 1992-2023 yılları arasında Türkiye'deki ilahiyat, İslami ilimler, İslam bilimleri, İslam ve din bilimleri ile Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) lisans ve ön lisans programlarına yerleşen toplam 602.809 kişiden oluşmaktadır. Cochran'ın örneklem belirleme formülü ile %99 güven düzeyinde %5 hata payı dikkate alınarak minimum 663 kişilik bir örneklem hesaplanmış; geçerlilik ve güvenilirliğin artırılması amacıyla örneklem büyüklüğü 1005 katılımcıya çıkarılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin normal dağılım gösterdiği tespit edilmiştir. Bu nedenle analizlerde parametrik istatistiksel yöntemler tercih edilmiştir. Demografik değişkenlere ilişkin frekans analizlerinin yanı sıra, gruplar arasındaki farkları belirlemek amacıyla bağımsız örneklemler için t-testi ve tek yönlü ANOVA uygulanmış, değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek üzere Pearson Korelasyon analizi kullanılmıştır. Korelasyon analizlerine göre, "Kitabi Dindarlık" ile "Dine Önem Verme" arasında orta düzeyde pozitif bir ilişki saptanmış, "Halk Dindarlığı" ile "Kitabi Dindarlık" arasında ise zayıf düzeyde pozitif bir ilişki bulunmuştur. Araştırmanın bulguları, ilahiyat eğitimi almış bireylerin dindarlık algısının daha çok kitabi temele dayalı olduğunu göstermektedir. Ancak halk dindarlığına yönelik pratiklerin de ilahiyatçı dindarlığında önemli bir yer tuttuğu gözlenmiştir. Anahtar kelimeler: Din sosyolojisi, ilahiyatçı dindarlığı, dini temsiliyet ölçeği, kitabi dindarlık, halk dindarlığı.