İlhanlılar devrinde El Cezire bölgesi tarihi

Hülagü'nün Batı Seferiyle Yakındoğu'ya adım atması, Cezire Bölgesi'nin Moğol egemenliğine girmesinin kapısını açtı. Bu dönemde Eyyubilerin bölgede mutlak otoritelerini kaybetmiş olmaları nedeniyle, Meyyafarıkin ve Mardin hariç Cezire şehirleri kısa sürede Moğolların hâkimiyetine girdi. İlhanlı döneminde Cezire Bölgesi yeniden yapılandırıldı ve bölgeyi içine alacak şekilde Diyarbekir Eyaleti kuruldu. Bu eyalete atanan valiler, İlhanlı–Memlük çatışmalarında, Suriye seferlerinde ve Memlüklerin Cezire'ye yönelik saldırılarında ileri karakol görevi gördü. Diyarbekir valiliği yapan Sutay Noyan'ın ardından oğulları bölgede Sutaylılar Hanedanını kurdu. Sutaylılar, İlhanlı hâkimiyeti döneminde Cezire'yi Memlüklere karşı korumuş ve onlara yönelik seferlerde aktif rol almışlardır. "Gölge Hanlar" döneminde ise Uyratlılar, Celayirliler ve Çobanlılar arasında İlhanlı tahtı için mücadeleler yaşanırken, Sutaylıların başına geçen Hacı Sutay, bu güçlere karşı yurtlarını korumak amacıyla Celayirlilerle ittifak yaptı. Hacı Sutay'ın ölümünden sonra başa geçen İbrahim Şah döneminde Sutaylı topraklarının bir kısmı Çobanlılara kaptırılmış ve hanedan gerileme sürecine girmiştir. Pir Muhammed döneminde ise Sutaylılar dağılma sürecine girmiş; Cezire'de ortaya çıkan Karakoyunlu ve Akkoyunlu güçleri toprakları kendi aralarında paylaşmıştır. Akkoyunlu ve Karakoyunlu rekabetinde, Timurlular Akkoyunluları, Memlükler ise Karakoyunluları destekleyerek bölge üzerinde nüfuz sağlamak istiyordu. Karakoyunlular, Cezire'de Artuklularla ittifak kurarak Akkoyunlulara üstünlük sağlamaya çalıştıysa da, Uzun Hasan liderliğindeki Akkoyunlular rakiplerini mağlup ederek Cezire'de hâkim güç hâline geldiler. Akkoyunlu–Osmanlı mücadelesinde, Akkoyunlular Otlukbeli Savaşı'ndan yenilgiyle ayrıldı ve bu dönem hanedan için bir duraklama dönemi oldu. Uzun Hasan'ın ölümüyle iç karışıklıklar arttı ve Safevilerin yükselişiyle Akkoyunlu Devleti yıkıldı. Böylece Cezire bölgesi Safevilerin eline geçti. Yavuz Sultan Selim'in Çaldıran Seferi ile Safevilerin mağlup edilmesi sonucunda ise Cezire Bölgesi Osmanlı hâkimiyetine girdi.